Кіріспе
Британдық мотоцикл өндіруші 1885–1983
Triumph Engineering Co Ltd – британдық мотоцикл өндіруші компания, бастапқыда Ковентриде, кейін Мериденде орналасқан. 1980-жылдары компания жұмысын тоқтатуынан кейін, Хинклиде орналасқан Triumph Motorcycles Ltd жаңа компаниясы атау құқығын алды және қазір әлемдегі ірі мотоцикл өндірушілерінің бірі болып табылады.
Шығу тегі
Компанияны 1883 жылы Германия империясының бір бөлігі – Нюрнбергтен Англияның Ковентри қаласына көшіп келген Зигфрид Беттман құрған. 1884 жылы, 20 жасында Беттман Лондонда S. Bettmann & Co. импорт-экспорт агенттігін – өзінің жеке компаниясын ашты. Беттманның алғашқы өнімдері велосипедтер болды, оларды компания өз атынан сатып алып, кейін сатты. Беттман сонымен қатар Германиядан импортталған тігін машиналарын да таратты. 1886 жылы Беттман компанияға нақтырақ атау іздеді, нәтижесінде компания Triumph Cycle Company деп аталды. Бір жыл өткен соң компания "New Triumph Co. Ltd" деп тіркелді. 1903 жылы 500-ден астам мотоцикл сатылғаннан кейін Triumph Нюрнберг зауытында мотоцикл өндірісін бастады. Алғашқы жылдары компания өз дизайндарын басқа өндірушілердің үлгілеріне негіздеді, бірақ 1904 жылы Triumph өз дизайнымен жасалған мотоциклдерді шығара бастады, ал 1905 жылы компанияның толыққанды өз күштерімен жасалған алғашқы мотоциклі пайда болды. Сол жылдың соңына қарай компания 250-ден астам машина өндірді. 1907 жылы компания үлкен зауыт ашқаннан кейін 1000 машина шығарды. Triumph сонымен қатар Gloria деген төмен деңгейдегі брендті де іске қосты, ол да компанияның алғашқы зауытында өндірілді. Ковентри және Нюрнбергтегі Triumph компанияларының өндірген мотоциклдері арасындағы шатасудың салдарынан соңғысының өнімдері белгілі бір экспорттық нарықтарда Orial деп аталды. Бірақ Францияда Orial деген аттас компания болғандықтан, Нюрнберг мотоциклдері қайтадан "TWN" деп аталды, бұл Triumph Werke Nürnberg дегенді білдіреді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және 1920 жылдар
Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы компания үшін үлкен серпін болды, өйткені өндіріс одақтастардың соғыс қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталды. 30 000-нан астам мотоцикл – олардың ішінде "Trusty Triumph" деп те аталатын H Roadster моделі, көбінесе алғашқы заманауи мотоцикл ретінде танылады – одақтастарға жіберілді. Соғыстан кейін Бетман мен Шульте жоспарлау мәселелерінде келіспеді, Шульте велосипед өндірісін автомобильдермен алмастыруды ұсынды. Шульте компаниямен байланысын үзді, бірақ 1920 жылдары Triumph Ковентридегі бұрынғы Hillman компаниясының автомобиль зауытын сатып алып, 1923 жылы "Triumph Motor Company" деген атпен седан автокөлігін шығарды. Гарри Рикардо олардың соңғы мотоциклі үшін қозғалтқыш жасады. 1920 жылдардың ортасына қарай Triumph Ұлыбританияның ірі мотоцикл және автомобиль өндірушілерінің біріне айналды, оның зауыты жылына 30 000-ға дейін мотоцикл мен автомобиль шығара алатын болды. Triumph велосипедтерінің де шетелде сұранысқа ие екені анықталды, экспорттық сату компанияның табысының басты көзіне айналды, бірақ АҚШ үшін Triumph модельдері лицензия бойынша өндірілді. Компанияның алғашқы автомобильдегі жетістігі 1928 жылы таныстырылған Super Seven моделі болды. Одан кейін Super Eight моделі әзірленді.
1930 жылдар
1929 жылы Ұлы депрессия басталғанда, Triumph өзінің неміс еншілес компаниясын жеке, тәуелсіз меншік компаниясы ретінде сатты, ол кейін Adler компаниясымен бірігіп Triumph Adler атанды. Нюрнбергтегі компания 1957 жылға дейін TWN (Triumph Werke Nürnberg) ретінде мотоциклдер өндірісін жалғастырды. 1932 жылы Triumph компаниясының тағы бір бөлігі – велосипед өндіру зауыты Raleigh Bicycle Company компаниясына сатылды. Осы кезде Triumph қаржылық қиындықтарға тап болды және Беттманн төрағалық лауазымынан босатылды. 1933 жылы ол толыққандай зейнеткерлікке шықты. 1936 жылы компанияның екі бөлігі жеке компанияларға бөлінді. Triumph автомобильдерден пайда табу үшін үнемі күресіп келді, ал 1939 жылы банкротқа ұшырағаннан кейін Standard Motor Company компаниясы сатып алды. Мотоциклдерді өндіру саласы 1936 жылы Джек Сангстерге сатылғаннан кейін жақсы дамыды, ол сонымен қатар қарсылас Ariel мотоцикл компаниясына да ие болды. Сол жылы компания АҚШ-қа алғашқы экспортын бастады, ол тез арада компанияның ең маңызды нарығына айналды. Сангстер Triumph Engineering Co Ltd компаниясын құрды, оның құрамында бұрынғы Ariel қызметкерлері, соның ішінде 1937 жылдың қыркүйегінде ұсынылған 500 куб.см 5T Triumph Speed Twin-ді жобалаған Эдвард Тернер де болды, ол 1980 жылға дейін барлық Triumph егіздерінің негізі болды. Алайда, көпшілік пікірдің қарамастан, бұл Triumph-тың алғашқы қатарлы егіз мотоциклі емес еді. Біріншісі – 1933 жылы ұсынылған Вал Пейдж жобалаған 6/1 үлгісі. Бұл алғашқы егіз жарыстарда жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бірақ халық арасында танымал болмады және жақсы сатылмады. Тернер келгеннен кейін, әдеттегі тікелей мінезімен, 6/1 үлгісі тоқтатылды, кейін Тернердің жобасымен ауыстырылды. 6/1 қозғалтқышының құралдары да жойылды. 1939 жылы 500 куб.см Tiger T100 мотоциклі ұсынылды, содан кейін соғыс басталды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Мотоциклдер Ковентриде Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін өндірілді. Ковентри қаласы Ковентридегі бомбалау кезінде (1940 жылдың 7 қыркүйегінен 1941 жылдың мамырына дейін) дерлік толығымен қиратылды. Құрал-жабдықтар мен жабдықтар қираған жерден қалпына келтіріліп, 1942 жылы Уорвикширдегі Меридендегі жаңа зауытта өндіріс қайта басталды. Американың ұзақ қашықтыққа жүруге арналған мотоциклдерге деген сұранысын қанағаттандыру үшін Тернер Speed Twin дизайнының 650 куб.см нұсқасын жасады. Жаңа мотоцикл Thunderbird деп аталды (кейін Триумф осы атауды Ford Motor Company-ге автомобиль моделі үшін лицензиялады). Thunderbird ұсынылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Оңтүстік Калифорниядағы мотоциклші 650 Thunderbird-ті GP жарыстары үшін бастапқыда арналған екі карбюраторлы цилиндрлік баспен біріктіріп, жаңа туындысын Wonderbird деп атады. 1939 жылы жасалған бұл 650 куб.см қозғалтқыш 1955 жылдан 1970 жылға дейін мотоциклдер арасындағы әлемдік жылдамдық рекордын сақтап тұрды. Марлон Брандоның 1953 жылғы «Жабайы» фильмінде 1950 жылғы Thunderbird 6T-ке отырып, түскені АҚШ-та Triumph брендіне үлкен танымалдық әкелді. 1951 жылы Triumph Motorcycle компаниясы Сангстердің бәсекелесі BSA компаниясына сатылды. Сатуға Сангстердің BSA директорлар кеңесіне кіруі де кірді. Сангстер 1956 жылы BSA тобының төрағасы болды. 650 куб.см Thunderbird (6T) – төмен қысымды тур, ал 500 куб.см Tiger 100 – жоғары өнімділік мотоциклі. 1954 жылы жағдай өзгерді, маятник рамасына көшілді және 650 куб.см алюминий қорытпасынан жасалған цилиндрлік баспен Tiger 110 шығарылды, бұл 500 куб.см Tiger 100-ді өнімділік моделі ретінде басып озды. 1959 жылы Triumph Tiger T110-ның екі карбюраторлы жақсартылған нұсқасы T120 Бонневилл деп аталды. Triumph және басқа брендтер нарықтағы үлесін арттырған сайын, Harley өзінің 1 литрден астам мотоциклдерінің қазіргі жүргізушілерге қалағандай спорттық еместігін түсінді, нәтижесінде нарықтағы үлесі азайды. Сондықтан Triumph модельдері жаңа, «кішкентай» Harley Davidson-ның прототипі болды: қазіргі танымал Harley Davidson Sportster, ол Triumph Bonneville-дің Harley нұсқасы ретінде басталды. Өзінің көне V-тәрізді қозғалтқышымен Sportster Бонневиллмен бәсекелесе алмады, бірақ ол АҚШ-тағы сатуда және соңында ұзақ қызмет ету мерзімінде берік бәсекелес болды. 1960 жылдары, брендтің «ержүрек» имиджін төмендетуі мүмкін деп ойлағандардың ішкі қарсылығына қарамастан, Triumph екі скутер шығарды: Triumph Tina, 100 куб.см шамасындағы кішкентай және төмен өнімділіктегі 2 тактілі скутер, автоматты әрекетке түсіретін механизм және рульге ілмелі себет, және Triumph Tigress, 175 куб.см 2 тактілі бір цилиндрлі немесе 250 куб.см 4 тактілі екі цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған қуатты скутер. 1962 жылы, «pre unit» модельдерінің соңғы жылы, Triumph екі алдыңғы төменгі түтікшесі бар раманы қолданды, бірақ кейіннен пайда болған бірлік конструкциялы модельдер үшін дәстүрлі Triumph бір алдыңғы төменгі түтікшесіне оралды. 650 куб.см модельдері үшін екі түтікшелі немесе дуплекс рама қолданылды, себебі Бонневиллде раманың сынуы байқалды. 1959 жылы 1960 жылғы модельге енгізілген, ол жақын арада күшейтуді қажет етті және 1962 жылы 650 куб.см модельдері үшін бірлік қозғалтқыштарының пайда болуымен аяқталды. 3TA (21) – алғашқы бірлік конструкциялы екі цилиндрлі модель, көп ұзамай одан кейін 490 куб.см «500» диапазоны шықты. 1963 жылдан бастап Triumph-тың барлық қозғалтқыштары бірлік конструкциялы болды. 1969 жылы Мэн аралындағы Production TT жарысында Малкольм Уфилл Бонневиллге мініп, әр айналымға орташа есеппен жеңіске жетті және өндірістік мотоциклмен бірінші рет айналымды асып түсті. Triumph-тің көптеген жанкүйерлері үшін 1969 жылғы Бонневилл – Triumph-тің ең жақсы моделі болды. АҚШ-тағы сату 1967 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Шындығында, мотоциклдерге сұраныс артып келе жатты, бірақ Triumph сұранысты қанағаттандыра алмады. 1960 жылдары Triumph өндірісінің 60%-ы экспортқа шығарылды, бұл BSA-ның 80%-ы экспортымен бірге топты жапондық экспансияға бейім етті. 1969 жылы 500 куб.см-ден жоғары мотоциклдер нарығының 50%-ы АҚШ-та Triumph-ке тиесілі болды, бірақ Triumph-тің технологиялық жетістіктері шетелдік компаниялармен тең келе алмады. Triumph электрлік старт механизміне ие болған жоқ, ол үстіңгі кабельдерге емес, итергіш тағандарға сүйенді, айтарлықтай дірілдеді, көбінесе май ағып, ескірген электр жүйелері болды; Хонда сияқты жапондық брендтер жағымды жаңа мотоциклдерге озық мүмкіндіктер жасап, британдық бәсекелестерінен арзан сатылды. Нәтижесінде Triumph мотоциклдері жаңа болған кезде де ескірген. Сонымен қатар, Triumph-тің өндіріс процестері өте еңбекті қажет ететін және тиімді емес болды. 1970-ші жылдардың басында АҚШ үкіметі барлық импорттық мотоциклдердің тізбегі мен тежегіш педальдері жапондық конфигурацияда болуын талап етті, бұл АҚШ-та сатылатын барлық мотоциклдерді қымбат қайта жабдықтауға мәжбүр етті. Triumph және BSA Хонданың қабілетін жақсы білді, Хонда 1961 жылдан бері мотоциклдер бойынша әлемдік чемпионаттарды жеңіп келеді, Формула-1 жарысында қатысып, 1965 жылдан бері Хонда CB450 екі цилиндрлі мотоциклін ұсынып келеді, бірақ жапондықтар тек кішкентай қозғалтқышты модельдерді жасағанда, үлкен қозғалтқыш нарығы қауіпсіз деп есептелді. 1969 жылы бірінші Хонда CB750 төрт цилиндрлі мотоциклі сатуға шығарылған кезде Triumph және BSA қиындыққа тап болды. Жапондық төрт цилиндрлі мотоциклдерге дейін BSA Rocket 3/Triumph Trident үш цилиндрлі 750 куб.см қозғалтқышын жасап шығарғанмен, жапондық мотоциклдер баспасөз тарапынан заманауилығы үшін мақталып, (дискілі тежегіштер, 4 цилиндрлі қозғалтқыштар, ағып кетпейтін қозғалтқыш корпусы және т.б.) мақтауға ие болды. Британдық үш цилиндрлі мотоциклдер жапондық төрт цилиндрлі мотоциклдерден жоғары жылдамдық, үдеу және басқару қабілетімен озып кетті, бірақ жапондық төрт цилиндрлі мотоциклдерге аз күтім қажет болды және олар май ағып кеткен жоқ. 1959 жылы ұсынылған, 1960 жылғы модельге енгізілген Бонневиллдің қайта жаңартылуы және жоғарырақ екі алдыңғы төменгі түтікшелі май бакінің рамасы Triumph жанкүйерлерінен ара-тұра мақтау алды және 1969 жылдан бері сатылып келе жатқан жапондық мотоциклдерге қайта оралуға жеткіліксіз болды — Хонда 750 Four және Kawasaki 500 Mach 3. Triumph 350 куб.см Bandit алдын ала жарияланды, бірақ оның әзірлеу жұмысы тым жай жүрді. Triumph әлі де мотоциклдер жасап тұрды, бірақ олар енді Triumph жанкүйерлері күткендей болмады. Trident өзінің нарығын тартты, бірақ жапондық мотоциклдер одан да жылдам жақсарып келе жатты. BSA тобы 1971 жылы 8,5 миллион фунт стерлинг, тек BSA мотоциклдері үшін 3 миллион фунт стерлинг зиян шекті. Британ үкіметі араласты. Компания Manganese Bronze Holdings компаниясына сатылды, ол сондай-ақ Norton, AJS, Matchless, Francis Barnett, James Velocette және Villiers компанияларына ие болды.
Нортон Виллиерс жеңіске жетті
BSA тобы 1972 жылы банкротқа ұшырағаннан кейін, Norton Villiers (Manganese Bronze Holdings еншілес компаниясының төрағасы) Денис Пур үкіметтік көмек арқасында BSA/Triumph басқаруын өз мойнына алды. 1972 жылы Norton және BSA/Triumph бірлесіп, Norton Villiers Triumph (NVT) деген жаңа компания құрылды. Пур NVT Group төрағасы болып тағайындалды және басшылыққа келді, тіпті Norton бұрынғы қуатты BSA/Triumph-қа қарағанда әлдеқайда аз мотоциклдер шығарғанына қарамастан. Пур жапондықтармен бәсекелесу үшін қажет деп ойлаған біріктіру жоспарларын ұсыну үшін зауыт қызметкерлерімен кеңесті. 1973 жылдың қыркүйегінде ол Мерден зауытының 1974 жылдың ақпанында жабылатынын хабарлады, нәтижесінде 4500 қызметкердің 3000-ы жұмыссыз қалды.
Мериден мотоцикл кооперативі
Жұмыссыздық пен өнімдерін бәсекелес зауытқа жоғалтудан қорқатын Мериден зауытының жұмысшылары Брмингемдегі Смолл-Хит қаласындағы BSA учаскесіне көшіру жоспарына қарсы наразылық танытып, екі жыл бойы отырыс ұйымдастырды. Жаңа сайланған Лейбористік үкіметтің саяси қолдауымен, әсіресе сол кездегі Сауда және Өнеркәсіп министрі Тони Бенннің көмегімен Мериден жұмысшыларының кооперативі құрылды. Кооператив өзінің жалғыз тұтынушысы NVT-ге 750 куб.см көлемді Triumph мотоциклдерін жеткізді. 1977 жылы NVT банкрот болғаннан кейін кооператив Triumph тауарлық маркасының құқықтарын мемлекеттік несиелер есебінен сатып алды, кейін Triumph Motorcycles (Meriden) Limited болып қайта құрылды. Bonneville және Tiger модельдерінен тұратын, әсіресе 1977 жылғы Silver Jubilee Bonneville T140J моделінен бастап, өндіріс жақсы жүрді. 1978 жылға қарай бұл мотоцикл АҚШ-тың маңызды нарығында ең көп сатылатын еуропалық мотоцикл атанды. 1978 және 1979 жылдары шығарылатын модельдер, мысалы алюминий қорытпасы доңғалақты Triumph T140D Bonneville Special және T140E Bonneville АҚШ нарығына енгізілді. Алайда, британ фунтының күшті болуы осы мотоциклдерді тым қымбатқа бағалады, нәтижесінде олар көптеп сатылмады. Электрлік старт және багаж жиынтығы бар Triumph Bonneville Executive T140EX сияқты жаңалықтарға қарамастан, 1980 жылға қарай Мериденнің қарызы 2 миллион фунт стерлингті құрады, бұған дейін алынған 5 миллион фунт стерлингтік несие қосылды. 1980 жылдың қазанында жаңа консервативтік үкімет 8,4 миллион фунт стерлингтік қарызды өтеді, бірақ компания Британияның Экспорттық несиелерді кепілдендіру департаментіне 2 миллион фунт стерлинг қарызын төлеуге міндетті болды. Meriden соңғы жылдары TR7T Tiger Trail және 650 куб.см Triumph TR65 Thunderbird сияқты бірнеше жаңа модельдерді ұсынды, бірақ олардың ешқайсысы төмендеуді тоқтата алмады. Бұл төмендеуге Ұлыбританиядағы экономикалық дағдарыс және АҚШ-қа сатудың жалғасқан қиындықтары да әсер етті. Алайда, Уэльс принцінің үйлену тойын құрметтеген Triumph Royal Wedding T140LE Bonneville 1981 жылы коллекционерлер арасында танымал болды, ал сол жылы 750 куб.см TR7T Tiger Trail Пиреней тауларындағы раллиде жеңіске жетті. 1979 және 1982 жылдары Нигерия мен Ганадан полиция мотоциклдеріне жасалған ірі тапсырыстар фирманы құтқаруға көмектесті. 1982 жыл "толық" өндірістің соңғы жылы болды, осы жылы Triumph T140 TSX және 8 клапанды Triumph T140W TSS модельдері өндірілді. Бірақ сыртқы мердігерлер жасаған цилиндр басының нашар сапасы және жеткіліксіз әзірлеме соңғы модельдің бастапқы танымалдығын тез төмендетті. 1983 жылы қарызға батқан компания банкрот болған Hesketh Motorcycles компаниясын сатып алуды қысқа мерзімге қарастырды және тіпті оны маркетингтік сынақ ретінде белгіледі. 1983 жылғы Ұлттық көрмеде сыртқы инвестицияларды тарту мақсатымен 900 куб.см сумен салқындатылатын екі цилиндрлі прототип ұсынылды. Алайда, Triumph Motorcycles (Meriden) Ltd өзі 1983 жылдың 23 тамызында банкротқа ұшырады.
Triumph Motorcycles (Hinckley) Ltd компаниясы
Triumph Motorcycles (Hinckley) Ltd – ең ірі сақталған британдық мотоцикл өндірушісі. 1983 жылы Triumph тарап кеткен кезде, бұрынғы гипстеуші болған және құрылыс және жылжымайтын мүлік дамыту арқылы байлыққа ие болған Джон Блор брендті сақтап қалуға мүдделі болды және Ресми қабылдаушыдан атауын және өндіріс құқықтарын сатып алды. Бастапқыда Bonneville Coventry Ltd деп аталған жаңа компания Triumph-тің 1902 жылдан бері мотоциклдер өндіріп келесіні қамтамасыз етті, бұл оған Royal Enfield-тен бір жыл қалып, әлемдегі екінші ең ұзақ үздіксіз мотоцикл өндірушісі атағын әкелді. Үлгілік қосалқы бөлшектер өндіруші Лес Харрисқа берілген лицензиялық келісім Triumph Bonneville-ді 1990 және 1991 жылдары Triumph жаңа модельдер қатарын іске қосқанға дейін өндірісте ұстады. Қазір Triumph өткен шақтардағы модельдердің атауларын қайта жаңғырта отырып, мотоциклдердің кең ауқымын шығарады, соның ішінде жаңадан жасалған Bonneville қос цилиндрлі мотоциклі де бар.