Кіріспе

BMW-дің мотоцикл тарихы 1921 жылы компания басқа компанияларға қозғалтқыштар жасауды бастаған кезде басталды. BMW Motorrad таңбасымен сатылатын BMW-нің өзіндік мотоциклдері 1923 жылы BMW R 32 моделімен басталды, ол жатық екі цилиндрлі қозғалтқышпен (немесе "боксер" қозғалтқыш деп те аталады) жұмыс істеді. Жатық екі цилиндрлі қозғалтқыштармен мотоциклдерді өндіру бүгінге дейін жалғасуда, алайда BMW басқа да түрдегі қозғалтқыштармен жабдықталған көптеген модельдерді де шығарды.

1921-1938 жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда Версаль келісім-шарты бойынша BMW компаниясы ұшақ қозғалтқыштарын шығаруды тоқтатуды талап етті. Бизнесте қалу үшін компания шағын өнеркәсіптік қозғалтқыштар (сонымен қатар фермалық жабдықтар, тұрмыстық заттар және теміржол тежегіштері) шығара бастады. 1920 жылы BMW M2B15 жалпақ екі цилиндрлі бензинді қозғалтқышы шығарылды. Портативті өнеркәсіптік қозғалтқыш ретінде жобаланғанына қарамастан, M2B15 бірнеше мотоцикл өндірушілер, соның ішінде 1920–1923 жылдарғы Victoria KR1 және 1920–1922 жылдарғы Bayerische Flugzeugwerke (BFw) Helios мотоциклдері үшін де қолданылды. 1922 жылы BMW Bayerische Flugzeugwerke компаниясымен бірікті, ал BFw Helios алғашқы BMW мотоциклін жасаудың бастауы болды. Ол Helios мотоциклінің көлденең орнатылған қозғалтқышының салқындату мәселесін шешу үшін бойлық орналастырылды. Көптеген мотоцикл өндірушілер толық шығынмен майлау жүйелерін қолданған кезде, жаңа BMW қозғалтқышында роликтерге тамшылап май беретін, айналмалы майлау жүйесі болды; BMW 1969 жылға дейін қолданған конструкция. R 32 сонымен қатар 1994 жылға дейін барлық BMW мотоциклдерінде қолданылатын кардандық жетектің дәстүрін қалады. 1925–1926 жылдары шығарылған BMW R 37, BMW-дің алғашқы спорттық моделі болды. Ол R 32 негізінде жасалған және жоғарғы клапанды қозғалтқышпен жабдықталған. 1925 жылы шығарылған BMW R 39, BMW-дің ең кішкентай моделі болды. Ол сәтті болмады және 1927 жылы өндірілімі тоқтатылды. Келесі бір цилиндрлі мотоцикл – 1931 жылы шығарылған BMW R 2 болды. Ол қозғалтқышпен жабдықталғандықтан, сол кезде Германияда мотоцикл жүргізуші куәлігінсіз де жүруге болады. Бір цилиндрлі мотоциклдер 1932 жылы шығарылған BMW R 4 және 1936 жылы шығарылған BMW R 3 мотоциклдерімен жалғасты. 1935 жылы ұсынылған BMW R 12 және BMW R 17 гидравликалық амортизаторлары бар телескопиялық артқы аспаптары бар алғашқы серийлік мотоциклдер болды. Осының нәтижесінде "Днепр" М 72 (1942–1960 жылдары шығарылған) және "ИМЗ Урал" (қазіргі уақытта да өндірісте) мотоциклдері пайда болды.

1939-1945 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскеріне мүмкіндігінше көп көлік қажет болды, сондықтан көптеген неміс компанияларынан мотоциклдер жасау сұраныс жасалды. BMW R 75 Солтүстік Африканың ауыр жағдайларында өте жақсы өнер көрсетті, себебі жартылай жаппай қос цилиндрлі қозғалтқыштың ілгекті цилиндрлері күнде қызып кеткен басқа конструкцияларға қарағанда тиімдірек салқындатуды қамтамасыз етті. Сонымен қатар, жетекті беріліс құрылғылары шөлдің құмдарынан зақымдалған тізбекті беріліс құрылғыларынан жақсы жұмыс істеді. R 75 американдық өндірушілердің, мысалы Indian 841 және Harley Davidson XA сияқты, ұқсас модельдерін жасауға ықпал етті.

1945-1955 жылдар

Совет өкіметіне бағынған Шығыс Германияда BMW компаниясының Айзенахтағы жалғыз мотоцикл зауыты соғыстан кейін көп ұзамай R35 және R75 мотоциклдерін өндіруді қайта бастады, бұл осы мотоциклдерді репарация ретінде беру үшін жасалды. Зауыт BMW атауын пайдалануын жалғастырды, нәтижесінде 1948 мен 1952 жылдар аралығында екі жеке компания (біреуі Айзенахта, екіншісі Мюнхенде, Батыс Германияда) BMW атауын қолданды. BMW-нің Мюнхендегі бас кеңсесі Шығыс Германиядағы операцияларды бақылауға құқылы болған жоқ. 1952 жылы Кеңес Одағы зауытты Шығыс Германия үкіметіне өткізгеннен кейін, сондай-ақ тауарлық белгіге қатысты сот ісінен кейін, Шығыс Германия компаниясы Eisenacher Motorenwerk (EMW) деп қайта аталды. BMW-нің көк және ақ түстегі дөңгелегінің орнына EMW өзінің логотипі ретінде оған өте ұқсас қызыл және ақ түстегі дөңгелекті пайдаланды. Батыс Германияда BMW-нің көптеген объектілері соғыс кезінде қирады, оның ішінде Мюнхен зауыты да қираған еді. Бастапқыда Германияның капитуляциялау шарты BMW-ге мотоциклдер өндіруге тыйым салған. 1952 жылы BMW Бавариядағы АҚШ билігінен мотоцикл өндірісін қайта бастауға рұқсат алды, ол бір цилиндрлі қозғалтқышпен жұмыс істеді. Бұл соғыстан кейінгі Батыс Германияның артқы аспасы жоқ жалғыз моделі болды. 1949 жылы BMW 9200 дана өндірді, ал 1950 жылы өндіріс 17000 данадан асты. 1950 жылы R 51/2 моделімен қос цилиндрлі модельдердің өндірісі қайта басталды, одан кейін 1951 жылы BMW R 51/3 және BMW R 67 қос модельдері, ал 1952 жылы спорттық BMW R 68 шықты. R 68-ден басқа барлық қос цилиндрлі модельдер "қоңыраудың кеңейтілген бөлігі" бар алдыңғы канаттарымен және алдыңғы тіректерімен келді.

1955-1969 жылдар

1950 жылдары Еуропада мотоцикл сату көлемі күрт төмендеді, ал 1967 жылы BMW-нің үш ірі неміс бәсекелесі бизнестен шығып кетті. 1954 жылы BMW 30 000 мотоцикл өндірді. 1957 жылы бұл көрсеткіш 5500-ден аспады. 1955 жылы BMW Earles вилкалары және жабық жетек осі бар жаңа мотоциклдерді шығара бастады. Бұл модельдер BMW R 50, BMW R 60 және спорттық модель BMW R 69 болды. 1959 жылдың 8 маусымында Джон Пентон BMW R 69 мотоциклімен Нью-Йорктан Лос-Анджелеске 53 сағат 11 минутта жетіп, бұрынғы рекордты 24 сағаттан астам қысқартты. 1950 жылдардың соңына қарай, BMW компаниясы қаржылық қиындыққа тап болды. Герберт Квант және Харальд Квант ағайындардың қаржылық көмегі, автомобиль бөлімінің табысының артуы және ұшақ двигательдерін сату арқасында компания Daimler Benz-бен бірігуден мүлттық болды. Мотоцикл нарығындағы өзгерістерге байланысты BMW-нің соңғы жетек осімен жабдықталған, бір цилиндрлі BMW R 27 моделі 1967 жылы өндірістен алынды. Сондай-ақ, BMW ұсынған көптеген модельдер әлі де тіркемемен (sidecar) пайдалануға арналған еді. Алайда, 1960 жылдардың соңына қарай көптеген мотоциклшілер тіркемелерге қызығушылық танытпады, олардың назары спорттық мотоциклдерге ауды. BMW R 50/2, R 60/2 және R 69 S – тіркемемен жүруге жарамды BMW мотоциклдерінің соңғы үлгілері болды, олардың ішіндегі ең қуатты және сұранысқа ие модель – соңғысы. Америка Құрама Штаттарында 1950 жылдарда мотоцикл сату өте жақсы болды, бұл Еуропадағы сатылымның күрт төмендеуіне қарама-қарсы жағдайды көрсетті. Кейіннен, 1968 және 1969 жылдарғы модельдер үшін АҚШ-та арнайы «АҚШ» модельдері сатылды: BMW R 50 US, R 60 US және R 69 US. Бұл модельдер телескопиялық вилкалармен (Earles вилкаларымен сатылатын басқа BMW модельдерімен қатар) және тіркемелерді бекітуге арналған құрылғыларсыз (sidecar lugs) сатылды.

1969-1982 жылдар

1969 жылы BMW /5 моделін енгізумен модельдер қатары толығымен жаңартылды, оған 500 см³ BMW R 50/5, 600 см³ BMW R 60/5 және 750 см³ BMW R 75/5 модельдері кірді. Бұл жерде бұрын «Сименс» компаниясының авиациялық қозғалтқыштар зауыты орналасқан болатын. 1976 жылы BMW /7 сериясы "/6" модельдерін ығыстырды. 800 см³ көлемді BMW R 80/7 моделі ұсынылды, ал 900 см³ көлемді BMW R 90/6 және BMW R 90S модельдері 1000 см³ көлемді BMW R 100/7, BMW R 100S және BMW R 100RS модельдерімен алмастырылды. Соңғысы толық қаптамалы (фанерлі) дизайн болды және жоғары жылдамдығы болды. 1000 см³ модельдердің кейінгі нұсқаларына BMW R 100T («Touring»), BMW R 100 RT және BMW R 100CS («Classic Sport») кірді. 1978 жылғы BMW R 45 және BMW R 65 – бұл 450 см³ және 650 см³ көлемді кірістік деңгейдегі модельдер, олар BMW R 60/7 модельін алмастырды. BMW R 65-тің кейінгі нұсқаларына 1982 жылғы BMW R65 LS, спорттық BMW R 65 S және 1987 жылғы BMW R 65 GS модельдері кірді.

1983-1992 жылдар

1983 жылы шығарылған BMW K 100 BMW-нің ауамен салқындатылатын екі цилиндрлі қозғалтқыштарынан бас тартуын білдірді. Ол сумен салқындатылатын, тізбектес төрт цилиндрлі, көлемі белгілі бір м3 болатын, сонымен қатар BMW-нің алғашқы отын инжекторлы мотоциклінің қозғалтқышы болды. Рама құбырлы болаттан жасалған, ал артқы серіппесі бір жақты маятник болды. 1985 жылы BMW K 75 бастапқы деңгейдегі модель ретінде қосылды. K 75 750 см³ тізбектес үш цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған, бұл BMW-нің алғашқы тепе-теңдестіргіш валмен жұмыс істейтін қозғалтқышы болды. 1988 жылы K 100 антиблокировкалық тежегіштерге (ABS) ие болған алғашқы мотоцикл болды, ал 1989 жылы K 100 RS 4V моделі цилиндрге төрт клапанды қозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы BMW мотоциклі болды. 1988 жылғы BMW K 1 спорттық турне BMW-нің алғашқы толық қоршалған спорттық мотоциклі болды. Оның аэродинамикалық корпусы жоғары жылдамдықтарда қарсылықты азайту үшін жасалған. BMW R 100 және BMW R 80 модельдер қатарындағы екі цилиндрлі туристік модельдердің өндірісі жалғастырылды.

1993-2003 жылдар

1993 жылы BMW R 1100 RS спорттық турнерімен басталып, BMW ауамен салқындатылған цилиндрлік бас ("ауа қозғалтқыштары") бар қозғалтқыштардан маймен салқындатылған цилиндрлік бас ("майлы қозғалтқыштар") бар қозғалтқыштарға көшуге кірісті. BMW R 100 RS сондай-ақ "Телеливер" алдыңғы аспасын (бүйірлік күштерді көлденең бағытта беру арқылы "вилканың батып кетуі" азайтылады) және жүктемеге төзімді қозғалтқышты қолданды. 1993 жылы Aprilia Pegaso 650 негізінде жасалған BMW F 650 бір цилиндрлі модельдері де ұсынылды. BMW F650 CS 2001 жылы өндіріс құралына енгізілді. "Ауа қозғалтқышты" BMW R 80 GS және R 100 GS модельдері 1997 жылға дейін өндірісте болды, содан кейін BMW R 850 сериясы, 1994–1999 жылдарғы BMW R 1100 R стандартты мотоциклі, 1994–1999 жылдарғы BMW R 1100 GS жолдан тыс мотоциклі, 1996–2001 жылдарғы BMW R 1100 RT турнелік мотоциклі, 1998–2005 жылдарғы BMW R 1100 S спорттық мотоциклі және 1999–2004 жылдарғы BMW R1150 GS жолдан тыс мотоциклі сияқты жаңа "майлы" модельдермен алмастырылды. Сумен салқындатылатын тік төрт цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған K сериялы модельдерге 1996–2004 жылдарғы BMW K 1200 RS спорттық турнері, 1998–2009 жылдарғы BMW K 1200 LT сәнді турнері және 2002–2005 жылдарғы BMW K 1200 GT спорттық турнері кірді. 1997 жылдан 2004 жылға дейін шығарылған BMW R 1200 C, BMW Motorcycle компаниясының крейсер нарығына енген жалғыз моделі болды. Модель қатарының екінші ұшында 2000–2002 жылдарғы BMW C1, BMW компаниясының алғашқы және жалғыз жабық скутері болды.

2004-2014 жылдар

K сериясының сумен салқындатылатын төрт цилиндрлі модельдерінің қатары 2004 жылы BMW K 1200 S спорттық турнерімен басталды. K1200S ең жақын жапондық бәсекелестеріне қарағанда үлкен және ауыр болғанымен, негізінен Super Sport мотоциклі ретінде жобаланған. K сериясының басқа да модельдеріне 2005 жылғы BMW K 1200 R naked bike, 2007 жылғы BMW K 1200 R Sport жартылай қаптамалы спорттық турне және 2006 жылғы BMW K 1200 GT спорттық турне кірді. K сериясының қозғалтқыш сыйымдылығы 2008 жылғы BMW K 1300 S спорттық турне, 2009 жылғы BMW K 1300 GT спорттық турне және 2009 жылғы BMW K 1300 R жалаңаш мотоциклі үшін ұлғайтылды. 2011 жылы K сериясының қатарына екі алты цилиндрлі модель қосылды – BMW K 1600 GT және BMW K 1600 GTL, біріншісі спорттық турне, екіншісі сәнді турне ретінде көзделіп жасалған. R сериясының жаңа модельдері де 2004 жылы жаңартылды, бастапқыда BMW R 1200 GS dual sport шығарылды, ол жаңа "майлы" қозғалтқышпен жабдықталған. Содан кейін 2005 жылғы BMW R 1200 ST спорттық турне, 2005 жылғы BMW R 1200 RT турне, 2006 жылғы BMW R 1200 S спорттық турне және 2006 жылғы BMW R 1200 R жалаңаш мотоциклі шықты. 2014 жылы қайта жасалған BMW R1200 RT сумен салқындатылатын қозғалтқыш пен ылғалды әрекет ететін муфтаны қолданды. BMW HP2 Enduro жолдан тыс мотоциклі 2005 жылы BMW R 1200 GS негізінде ұсынылды. 2007 жылы HP2 Enduro-ға кішірек қорытпа дөңгелектері мен жолға арналған шиналары бар HP2 Megamoto қосылды. 2006 жылы F сериясының жаңартуы аясында BMW F 800 S спорттық мотоциклі және BMW F 800 ST спорттық турне модельдері ұсынылды, екеуі де Rotax параллельді екі цилиндрлі қозғалтқышымен жабдықталған. BMW F 650 GS және BMW F800 GS dual sport мотоциклі 2008 жылы қатарға қосылды, екеуі де 798 см³ қозғалтқышты пайдаланды, атауларының айырмашылығына қарамастан, ал 2012 жылы F 700 GS моделі 650-ні алмастырды. 2009 жылы BMW F 800 R жалаңаш мотоциклі ұсынылды, ал 2013 жылы BMW F 800 GT BMW F 800 ST спорттық турнесін алмастырды. 2009 жылы BMW G 650 GS BMW F 650 GS-ді алмастырды. BMW G650X сериясы 2006 жылы Aprilia компаниясымен бірлесіп әзірленді және Rotax бір цилиндрлі қозғалтқышымен жабдықталды. Бұл серияға BMW G650 Xchallenge dual sport, BMW G650 Xcountry dual sport және G650 Xmoto супермото модельдері кірді. BMW G 450 X хард эндуро моделі 2008 жылдан 2010 жылға дейін өндірілді. 2007 жылы BMW италиялық MV Agusta өндірушісінен Husqvarna Motorcycles компаниясын, оның өндіріс базаларын және қызметкерлерін сатып алды. BMW-нің Husqvarna-ға меншік құқығы 2013 жылы Pierer Industrie AG компаниясына сатылғаннан кейін аяқталды. BMW S 1000 RR спорттық мотоциклі 2009 жылы Супербайк әлем чемпионатында бәсекелесу үшін ұсынылды. Ол көлденең орналасқан төрт цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған.