Кіріспе

Әл-Искандария немесе Александрия (الإسكندرية, сондай-ақ Искандария, Искандерия, Искандерия, Искандерие, Сикандария немесе Әл-Аскандария) – Орталық Ирактағы ежелгі қала, Александр Ұлы (араб тілінде Әл-Искандар) құрған және оның атымен аталатын Таяу Шығыстағы көптеген қалалардың бірі. Бұл ауданның көп бөлігін шиит арабтары құрайды, оған Мусайиб және Джурф әл-Сахр кіреді. Аудан орталығы Бағдаттың оңтүстігіне қарай 70 шақырым (45 миль) қашықтықта, Евфрат өзенінің жанында орналасқан.

Тарих

Ежелгі заманда Александрия Вавилон (Александрдың қаза болған жері) мен Тигр өзені жанындағы Селеукияның (Селеукид империясының астанасы, қазіргі Багдадқа өте жақын) арасында орналасқан. Ғимараттар көбінесе кірпіш, саз және жалпақ металлдан салынған. Жақын орналасқан Мұсайиб қаласында Ирактағы ең ірі электр станциясы бар. Александрияның ішінде және төңірегінде орналасқан Хатин оқ-жарақ кешенінде бұрынғы режимге тиесілі оқ-жарақтардың көп бөлігі сақталған. Искәндәрияда Хатин пәтерлері деп аталатын тұрғын үйлер де бар, олар оқ-жарақ зауытының барлық қызметкерлері осы жерде тұрғандықтан осылай аталған.

Саддам Хусейннің ядролық бағдарламасы

1980 жылдардың аяғында Александрия Саддам Хусейннің ядролық қару алу бағдарламасының маңызды бөлігі болды. Қалада орналасқан "Аль-Какаа" мемлекеттік мекемесі ядролық қару үшін ядролық емес компоненттерді әзірлеуге жауапты болды деп саналады. Кейіннен БҰҰ қару-жарақ инспекторлары және Халықаралық атом энергиясы агенттігінің (МАГАТЭ) өкілдері оны тексерді. 1989 жылы британдық журналист Фарзад Базофт Александрияға "Аль-Какаа" зауытында жарылыс салдарынан 7000 адам қаза тапты деген хабарларды тексеру үшін барғаннан кейін қамауға алынды. Ол кейіннен Ирак билігі тарапынан өлім жазасына кесілді. Қала ірі "Аль-Қудс" механикалық өнеркәсіптерінің жалпы компаниясының да орналасқан жері. 2001 жылы Ирак үкіметі осы жерде ирак-беларусь бірлескен трактор зауытын құру мүмкіндігін қарастырды.

2003 жылы Иракқа шабуыл кезінде

Александрия – Бағдадтан бұрынғы соңғы ірі қалалардың бірі және ірі әскери әуе базасы бар, сондықтан 2003 жылы Иракқа жасалған шабуыл кезінде АҚШ күштері үшін маңызды нысана болды. Қала жылдам құлдырады, бірақ кейін АҚШ күштері мен Саддамнан кейінгі Ирак қауіпсіздік күштеріне қарсы бірнеше қазаатты шабуылдар орын алды. 2003 жылдың 19 маусымында Александрия маңында ракеталық гранатаға түскен әскери жедел жәрдем көлігінде 804-ші медициналық бригаданың сарбазы қаза тапты. 2007 жылдың 11 мамырында болған тағы бір шабуылда 18-ші әскери полиция бригадасының сарбазы мерт болды. 2004 жылдың 27 қаңтарында жол жиегіндегі бомбадан 82-ші әуе десант дивизиясының үш американдық сарбазы қаза тапты, ал 4 ақпандағы келесі жарылыс тағы бір сарбаздың өмірін қиды. Александриядағы алдыңғы операциялық база, немесе FOB Iskandariyah – 2003 жылдың мамырында Александрияда құрылған АҚШ әскери нысаны. 10 ақпанда полиция бөлімшесінің алдындағы автокөлікке орнатылған бомба салдарынан кем дегенде 45 ирактық қаза тауып, 150 адам жарақат алды. Коалиция күштерінен ешкім зардап көрмеді, бірақ сарапшылар бұл шабуылдың коалицияны қолдайтын ирактық күштерге жасалған шабуыл және шииттер мен сунниттер арасында қақтығыс тудыруға бағытталғанын айтты. 2016 жылдың 25 наурызында осы қалада "Ирак және Шам ислам мемлекеті" ұйымымен байланысы бар деген күдікпен террорист футбол матчы кезінде өзін-өзі жарылқады. Оқиға матчтан кейін марапаттау рәсімі кезінде болды. Жарылыстан кем дегенде 31 адам қаза тауып, 70-тен астам адам жарақат алды. Қала әкімі де қаза болғандардың арасында болды. Жарылыстың видеосы интернетте тарады. Бұл қалада ірі өнеркәсіптік кешен және Аль Какаа жарылғыш заттар дауының ортасы – Аль Какаа орналасқан.