Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштар өсе алатын ортаның шегі.
Edge of the habitat at which trees are capable of growing
Ағаш шебі – ағаштар өсе алатын ортаның шегі, одан әрі олар өспейтін жер. Ол биік тауларда және жоғары ендіктерде кездеседі. Ағаш шебінен тыс жерде ағаштар қоршаған ортаның жағдайларын көтере алмайды (әдетте төмен температура, қардың көп қалыңдығы немесе оған байланысты ылғалдың жетіспеуі). Ағаш шебі кейде төменгі орман шебінен ажыратылады, ол ағаштардың жабық қанаты бар орманды құрайтын шегі. Ағаш шебінде ағаштардың өсуі көбінесе сирек, тоқтап қалған және жел мен суықтан деформацияланған болады. Бұл кейде круммхольц (неміс тілінен аударғанда – "қисық ағаш") деп аталады. Ағаш шебі көбінесе анық байқалады, бірақ ол біртіндеп өзгеруі мүмкін. Ағаштар қысқарады және көбінесе ағаш шебіне жақындаған сайын тығыздығы төмендейді, одан жоғары өсе алмайды.
The tree line is the edge of a habitat at which trees are capable of growing and beyond which they are not. It is found at high elevations and high latitudes. Beyond the tree line, trees cannot tolerate the environmental conditions (usually low temperatures, extreme snowpack, or associated lack of available moisture). The tree line is sometimes distinguished from a lower timberline, which is the line below which trees form a forest with a closed canopy. At the tree line, tree growth is often sparse, stunted, and deformed by wind and cold. This is sometimes known as krummholz (German for "crooked wood"). The tree line often appears well defined, but it can be a more gradual transition. Trees grow shorter and often at lower densities as they approach the tree line, above which they are unable to grow at all.
Себептер
Тік құрылымына байланысты, ағаштар жер бетіне жақын өсетін өсімдіктерге қарағанда суыққа осал. 1940 жылдардағы бірнеше жылы жаздар Алясканың Фэрбанкс қаласының жанындағы төбелерде бұрынғы ағаш шегінен жоғары "көптеген" шырша көшеттерінің орналасуына жағдай жасаған сияқты. Ағаш тіршілігі үшін оны қолдауға жеткілікті жаңа өсімдердің болуы қажет. Жел ағаш тіндеріне тікелей механикалық зақым келтіруі мүмкін, оның ішінде желмен әкелінетін бөлшектермен зақымдау, сондай-ақ жапырақтардың кебуына да себеп болуы мүмкін, әсіресе қардың үстінен көтерілген жас бұтақтарда. Ағаш шегінің нақты орны орташа температурамен анықталады, ал іске асырылған ағаш шегіне кедергілер, мысалы, орман шаруашылығы әсер етуі мүмкін. Адамның көптеген қызметтері климатқа әсер етпесе, ағаш шегін өзгерте алмайды.
Due to their vertical structure, trees are more susceptible to cold than more ground hugging forms of plants. A series of warm summers in the 1940s seems to have permitted the establishment of "significant numbers" of spruce seedlings above the previous treeline in the hills near Fairbanks, Alaska. Survival depends on a sufficiency of new growth to support the tree. Wind can mechanically damage tree tissues directly, including blasting with windborne particles, and may also contribute to the desiccation of foliage, especially of shoots that project above the snow cover. The actual tree line is set by the mean temperature, while the realized tree line may be affected by disturbances, such as logging. Most human activities cannot change the actual tree line, unless they affect the climate.
Альпілік
Альпілік ағаш сызығы – ағаштар өсе алатын ең биік биіктік; одан жоғары температура тым төмен болады немесе қар жамылғысы жылдың көп бөлігінде ағаштардың өсуіне мүмкіндік бермейді. Осы ортаны альпілік аймақ деп сипаттауға болады. Солтүстік жарты шарда солтүстік беткейлердегі ағаш сызығы оңтүстік беткейлерге қарағанда төмендеу болады, себебі солтүстік беткейлерде көлеңке көп болғандықтан қардың еруіне көбірек уақыт керек. Бұл ағаштардың өсу маусымын қысқартады. Оңтүстік жарты шарда оңтүстік беткейлерде өсу маусымы қысқарақ болады. Альпілік ағаш сызығының шекарасы көбінесе күрт емес: ол әдетте төмендегі тығыз орман мен жоғарыдағы ағашсыз альпілік аймақ арасындағы көшу аймағын құрайды. Бұл көшу аймағы "Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысындағы ең биік шыңдардың маңында, Мексиканың орталық бөлігіндегі алып жанартауларда, сондай-ақ Батыс штаттарының 11-інің тауларында, Канаданың және Алясканың көп бөлігінде" кездеседі. Жер бетінің қасиеттері мен топографиясы жалпы суыну тенденциясын өзгертетін микроклиматтарды құруы мүмкін. Арктикалық ағаш сызықтарымен салыстырғанда, альпілік ағаш сызықтары ауа температурасына негізделген градус күндерінің санының жартысынан да азын алуы мүмкін, бірақ альпілік ағаш сызықтарында күн радиациясының қарқындылығы арктикалық ағаш сызықтарына қарағанда жоғары болғандықтан, жапырақ температурасы бойынша есептелген градус күндерінің саны шамамен бірдей болуы мүмкін, сондай-ақ өсу маусымының басында ылғалмен қамтамасыз етуді ұзартуы мүмкін. Дегенмен, Британ Колумбиясының оңтүстік-шығысындағы Селкирк тауларындағы қорғалған шатқалдардағы қар жиналуы ағаш сызығының ашық жатқан жерлерге қарағанда төмендеу болуына себеп болады. Кейбір таулы аймақтарда конденсация сызығынан жоғары орналасқан немесе экваторға қараған және желден қорғалған беткейлерде жауын-шашын аз болып, күн радиациясына ұшырау артуы мүмкін. Бұл топырақты кептіріп, ағаштарға жарамсыз жергілікті құрғақ ортаны құрайды. АҚШ-тың батысындағы таулардың оңтүстікке қараған көптеген қыраттарында күнге ұшыраудың артуы және құрғақтың күшеюі салдарынан солтүстік беткейлерге қарағанда ағаш сызығы төмендеу болады. Гавайидің шамамен 8000 фут (2438 м) биіктіктегі ағаш сызығы да конденсация аймағынан жоғары орналасқан және ылғалдың жетіспеуіне байланысты.
An alpine tree line is the highest elevation that sustains trees; higher up it is too cold, or the snow cover lasts for too much of the year, to sustain trees. and the habitat can be described as the alpine zone. Treelines on north facing slopes in the northern hemisphere are lower than on south facing slopes, because the increased shade on north facing slopes means the snowpack takes longer to melt. This shortens the growing season for trees. In the southern hemisphere, the south facing slopes have the shorter growing season. The alpine tree line boundary is seldom abrupt: it usually forms a transition zone between closed forest below and treeless alpine zone above. This zone of transition occurs "near the top of the tallest peaks in the northeastern United States, high up on the giant volcanoes in central Mexico, and on mountains in each of the 11 western states and throughout much of Canada and Alaska". Skin effects and topography can create microclimates that alter the general cooling trend. Compared with arctic tree lines, alpine tree lines may receive fewer than half of the number of degree days (above ) based on air temperature, but because solar radiation intensities are greater at alpine than at arctic tree lines the number of degree days calculated from leaf temperatures may be very similar. and prolonging a supply of moisture through the early part of the growing season. However, snow accumulation in sheltered gullies in the Selkirk Mountains of southeastern British Columbia causes the tree line to be lower than on exposed intervening shoulders. In some mountainous areas, higher elevations above the condensation line, or on equator facing and leeward slopes, can result in low rainfall and increased exposure to solar radiation. This dries out the soil, resulting in a localized arid environment unsuitable for trees. Many south facing ridges of the mountains of the Western U. S. have a lower treeline than the northern faces because of increased sun exposure and aridity. Hawaii's treeline of about 8000 feet (2438 m) feet is also above the condensation zone and results due to a lack of moisture.
Экспозиция
Жағалауларда және оқшауланған тауларда ағаш өсетін шекара, ішкі аймақтардағы және ірі, күрделі тау жүйелеріндегі сол биіктіктегіден көбінесе төмен болады, себебі күшті желдер ағаштардың өсуін тежейді. Бұған қоса, таудың қиыршық беткейлері немесе жалаңаш тас формациялары сияқты қолайлы топырақтың жетіспеуі ағаштардың қалыпты түбірі тартуына кедергі келтіріп, оларды құрғақшылыққа және күнге ұшыратады.
On coasts and isolated mountains, the tree line is often much lower than in corresponding altitudes inland and in larger, more complex mountain systems, because strong winds reduce tree growth. In addition, the lack of suitable soil, such as along talus slopes or exposed rock formations, prevents trees from gaining an adequate foothold and exposes them to drought and sun.
Арктика
Арктикалық ағаш шебі – Солтүстік жарты шарда ағаштар өсе алатын ең солтүстік ендік; одан солтүстікке қарай жыл бойы ағаштарды сақтап тұру үшін тым суық. Өте төмен температура, әсіресе ұзаққа созғанда, ағаштардың ішкі шырынын қатырып, оларды құртып жібереді. Сонымен қатар, топырақтағы мәңгі тоң ағаштардың тамырларын жеткілікті құрылымдық қолдау үшін жеткілікті тереңге енуіне кедергі келтіреді. Альпілік ағаш шебінен өзгеше, солтүстік ағаш шебі төмен биіктікте орналасады. Канаданың солтүстік-батысындағы арктикалық орман-тундра ауысу аймағының ені әртүрлі, орташа есеппен және батыстан шығысқа қарай айқын кеңейеді, бұл альпілік орман шебінен өзгеше. Арктикалық ағаш шебінің солтүстігінде жатаған төмен өсетін тундра, ал оңтүстігінде – бореалдық орман. Арктикалық ағаш шебінде екі аймақтарды ажыратуға болады: круммхолц немесе қиық ағаштардың шашыраңқы тобынан тұратын орман-тундра аймағы, өзендер бойында және тундра арасында қорғалған жерлерде ірі ағаштар; және "ашық бореалдық орман" немесе "құрақ орман", Cladonia spp. құрамындағы кілемше төселген тік ағаштардың сирек тоғайларынан тұрады.
The arctic tree line is the northernmost latitude in the Northern Hemisphere where trees can grow; farther north, it is too cold all year round to sustain trees. Extremely low temperatures, especially when prolonged, can freeze the internal sap of trees, killing them. In addition, permafrost in the soil can prevent trees from getting their roots deep enough for the necessary structural support. Unlike alpine tree lines, the northern tree line occurs at low elevations. The arctic forest–tundra transition zone in northwestern Canada varies in width, perhaps averaging and widening markedly from west to east, in contrast with the telescoped alpine timberlines. North of the arctic tree line lies the low growing tundra, and southwards lies the boreal forest. Two zones can be distinguished in the arctic tree line: a forest–tundra zone of scattered patches of krummholz or stunted trees, with larger trees along rivers and on sheltered sites set in a matrix of tundra; and "open boreal forest" or "lichen woodland", consisting of open groves of erect trees underlain by a carpet of Cladonia spp. lichens.
Антарктика
Оңтүстік ағаштар шегі Жаңа Зеландияның Субантарктикалық аралдарында және Австралияның Маккуарри аралында кездеседі, орташа жылдық температурасы 5 °C (41 °F) жоғары болатын жерлерде ағаштар мен ағаш тәрізді өсімдіктер өседі, ал 5 °C (41 °F) төмен жерлерде өспейді. Тағы бір ағаштар шегі Магеллан субполярлық ормандарының экорегионының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, онда орман субантарктикалық тундраға (Магеллан даласы немесе Магеллан тундрасы деп аталады) ауысады. Мысалы, Хосте және Наварино аралдарының солтүстік жартысында *Nothofagus antarctica* ормандары бар, ал оңтүстік бөліктері далалар мен тундрадан тұрады.
A southern treeline exists in the New Zealand Subantarctic Islands and the Australian Macquarie Island, with places where mean annual temperatures above 5 °C (41 °F) support trees and woody plants, and those below 5 °C (41 °F) do not. Another treeline exists in the southwesternmost parts of the Magellanic subpolar forests ecoregion, where the forest merges into the subantarctic tundra (termed Magellanic moorland or Magellanic tundra). For example, the northern halves of Hoste and Navarino Islands have Nothofagus antarctica forests but the southern parts consist of moorlands and tundra.