Кіріспе

1826–27 жылғы Мексика Техасында бөлінуге жасалған әрекет

Фредония көтерілісі (1826 жылдың 21 желтоқсаны – 1827 жылдың 31 қаңтары) – техастықтардың Мексикадан бөлінуге жасаған алғашқы әрекеті болды. Импресарио Хаден Эдвардс бастаған қоныс аударушылар Мексика Техасынан тәуелсіздік жариялап, Накогдоческе жақын Фредония Республикасын құрды. Ұзаққа солмаған республика Мексика үкіметі 1825 жылы Эдвардсқа берген жерді және бұрын қоныстанған аймақтарды қамтыды. Эдвардстың әрекеттері көп ұзамай жергілікті тұрғындарды наразылыққа толтырды, ал олар мен Эдвардс жалдаған қоныс аударушылар арасындағы шиеленіс Мексика үкіметінің өкілі Виктор Бланконы Эдвардстың шартын жоюға мәжбүр етті. 1826 жылдың желтоқсан айының соңында Эдвардстың жақтастары бір топ жергілікті билік өкілдерін тұтқындап, оларды қызметінен босату арқылы аймақты бақылауға алды. Олар тәуелсіздік жариялады. Жақын орналасқан Чероки тайпасы бұрынғы келісімдеріне мән берілмегендіктен, жаңа республиканы қолдау туралы келісімге қол қойды, бірақ Мексика билігі мен құрметті импресарио Стивен Ф. Остин тайпа басшыларын көтерілістен бас тартуға көндірді. 1827 жылдың 31 қаңтарында 100-нен астам мексикалық әскер мен 275 техас жасағы Накогдоческе тәртіп орнату үшін кірді. Хаден Эдвардс және оның інісі Бенджамин Эдвардс АҚШ-қа қашып кетті. Басшы Филдс өз тайпасының қолынан қаза тапты. Жергілікті саудагер тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, бірақ кейін босатылды. Көтеріліс Мексика президенті Гуадалупе Викторияны аймақтағы әскери күштерді арттыруға итермеледі. Нәтижесінде, аймақтағы бірнеше жауынгер тайпалар қоныстарға шабуылдауын тоқтатып, бейбіт келісімге келді. Команчилер бұл келісімді көп жыл бойы сақтады. Мексика үкіметі АҚШ Техасқа бақылау орнатуды көздеген көтеріліс арқылы Техасқа иммиграцияны шектеді. Жаңа иммиграция заңы қоныс аударушылардың наразылығын тудырып, мексикалық үкіметке деген көңілінің толуына себеп болды. Кейбір тарихшылар Фредония көтерілісін Техас революциясының бастауы деп санайды. Бір тарихшының айтуынша, бұл көтеріліс "ерте болған, бірақ кейінгі табысқа негіз салды".

Өмірбаян

1821 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, Жаңа әлемдегі Испанияның бірнеше колониясы бірігіп, Мексика деген жаңа ел құрды. Ел бірнеше штатқа бөлінді, ал «Мексика Техасы» деп белгілі болған аймақ, Коахуила-и-Техас штатының шекаралық бөлігіне айналды. Үлкен аумақты басқаруға көмектесу үшін штат бірнеше департамент құрды; Техас аймағының барлығы Бехар департаментіне кірді. Департамент өз кезегінде муниципалитеттерге бөлінді, олардың әрқайсысын қазіргі заманғы әкімге ұқсас алькальде басқарды. Шығыс Техастың үлкен бөлігі, Сабин және Тринити өзендері арасында, Мексика шығанағының жағалауынан Қызыл өзенге дейін, Накогдочес муниципалитетінің құрамына кірді. Муниципалитет тұрғындарының көп бөлігі – ұрпақтан-ұрпаққа жерді иеленген испан тілінде сөйлейтін отбасылар еді. Ағылшын тілінде сөйлейтін тұрғындардың саны артып келеді, олар Мексиканың тәуелсіздік соғысы кезінде заңсыз көшіп келген. Көшіп келгендердің көпшілігі – испан билігі тұсында Техаста тәуелсіз республика құруға тырысқан әртүрлі әскери филибюстерлік топтардың құрамында келген авантюристтер еді. Халық азы қоныстанған шекаралық аймақты жақсырақ бақылау үшін 1824 жылы Мексиканың федералды үкіметі Техасқа заңды көші-қонға рұқсат беру үшін «Жалпы отарлау туралы» заң қабылдады. Заң бойынша, әр штат көші-қонға қатысты өз талаптарын белгілейтін болды. Біраз пікірталасқаннан кейін, 1825 жылдың 24 наурызында Коахуила-и-Техас жерді empresários-қа беру жүйесін бекітті, олар өз колонияларына қоныс аударушыларды тартатын еді. Агрессивті мінезіне қарамастан, Эдвардсқа 14 сәуірде колонизация келісімшарты берілді, ол Шығыс Техаста 800 отбасын орналастыруға мүмкіндік берді. Келісімшартта Эдвардстың өз грант аймағындағы барлық испан және мексикалық жер иеліктерін мойындауы, аймақтағы қоныс аударушыларды қорғау үшін жасақ құруы және мемлекеттік жер комиссарына берілген барлық құжаттарды растауын талап ететін стандартты ережелер болды. Жаңа колония мен Накогдочес муниципалитетінің шекаралары ішінара бір-бірімен жапсысқандықтан, қандай функцияға кім жауапты екендігіне қатысты белгісіздік туды. Эдвардс қыркүйек айында жер иелігін растайтын жазбаша дәлелдерді талап етті, әйтпесе жер аукционда сатылатын еді. Испан тілінде сөйлейтін жер иелерінің көпшілігі отбасыларына 70 жылдан астам бұрын берілген гранттармен өмір сүрді және ешқандай құжат ұсына алмады. 1825 жылдың желтоқсанына қарай Эдвардс АҚШ-тан 50 отбасын көшіруге шақырды. Эдвардстың күйеу баласы Чичестер Чаплин, жаңадан келген иммигранттардың өкілі ретінде қарастырылды. Хаден Эдвардстың әскер жинау үшін ғана емес, АҚШ-қа оралғаны туралы қауесеттер үкіметтің шешіміне әсер еткен болуы мүмкін. Колонияға салған 50 000 долларын (қазіргі шақта ) жоғалтқысы келмейтін Хаден Эдвардс қазан айының соңында ағасымен Накогдочесте кездесіп, колонизация келісімшарты жойылғаннан кейін де бизнес істерін жалғастырды.

Қақтығыстар

Хабарлама бойынша, сіздің ауданыңыздағы адамдар ақылдан безген сияқты немесе одан да жаман жағдайға түскен. Бұл Стивен Ф. Остин Хаден Эдвардсқа жазған хатынан алынған үзінді, Эдвардстың адамдары Накогдоческе басып кіргеннен кейін. Қазан айында Норрис Эдвардстың жаңа қоныс аударушыға беру үшін бұрынғы қоныс аударушыдан жерді дұрыс алғанын анықтады. Норрис қоныс аударушыны қуды, көптеген отарлаушыларды ашуландырды. Сол айдың соңында тағы бір жаңа қоныс аударушы тұтқындалды және сауда жасамас бұрын сауда лицензиясын сатып алмағандықтан елден кетуге бұйрық берілді. 1826 жылдың 22 қарашасында жергілікті Техас милициясының полковнигі Мартин Пармер және 39 басқа Эдвардс отарлаушылары Накогдоческе кірді және Норристі, Сепульведаны және шағын мексикалық гарнизонның командирін қанаушылық және жемқорлықпен айыптап тұтқындады. Бұл әрекет Пармерге жеке пайда әкелді; бірнеше апта бұрын Пармер дау кезінде адамды өлтіргеннен кейін Норрис Пармерді тұтқындауға ордер берген еді. Норрис лауазымынан алынғаннан кейін тұтқындау ордері күшін жойды. Күз бойы Бенджамин Эдвардс Мексика билігіне қарсы қарулы көтеріліс үшін Эдвардс отарлаушыларынан қолдау алуға тырысты. Сәттілікке жете алмаған ол көмек сұрап, жақын маңдағы чероки тайпасына жүгінді. 16 желтоқсанда Эдвардс ағайындылары Накогдоческе бар болғаны 30 қоныс аударушымен шабуыл жасап, қаладағы бір ғимаратты, Ескі тас бекіністі басып алды. 21 желтоқсанда олар бұрынғы Эдвардс колониясын Фредония деп аталатын жаңа республика деп жариялады. Келісімді мойындау үшін Ескі тас бекіністің үстінде екі жолақты (бір қызыл, бір ақ) жалау ұшырылды, ол екі ұлтты бейнелейді. Тудың үстіне "Тәуелсіздік, бостандық және әділдік" деген ұран жазылған. Алькаденің қарашада тұтқындалғаны туралы хабарды алғаннан кейін Мексика үкіметі жауап беруге дайындала бастады. Колониясының көп бөлігі көтерілісті басуға көмектесуге ерікті болып тіркелді. 31 қаңтарда Бин Остин колониясынан 70 техас милициясымен бірге Накогдоческе келді. Пармер мен Эдвардс черокилердің Мексикаға қарсы соғыс жүргізу ниетінен бас тартқанын білді. Ахумада және оның сарбаздары саяси басшы Сауседомен бірге 8 ақпанда тәртіпті қалпына келтіру үшін Накогдоческе кірді. Черокилер Мексикаға қарсы қару көтермесе де, олардың Фредония революционерлерімен жасаған келісімі Мексика билігін тайпаның адалдығына күдік тудырды. Мексикаға адалдығын көрсету үшін чероки кеңесі Филдс пен Хантерді өлім жазасына кесуге бұйырды. Тайпа заңдары бойынша, тайпаның жауына көмектесу сияқты қылмыстар өлім жазасымен жазаланады. Филдс пен Хантерді осы себеппен өлім жазасына кесу арқылы черокилер Эдвардс пен оның серіктерінің өздерінің жаулары екенін растады. Екеуі де қашып кетті, бірақ көп ұзамай тұтқындалып, өлімге кесілді. 28 ақпанда Мексика билігіне өлім жазасы туралы хабарланғаннан кейін, Шығыс ішкі провинциялардың генерал-командущиі Анастасио Бустаманте черокилердің шапшаң әрекет еткені үшін мақтады. Стерн судья Мексика үкіметіне берген антын орындайды. Техас революциясы кезінде ол жеке Мексикаға қарсы соғыспады, бірақ Техас армиясы үшін екі рота сарбаз жинауға қаражат берді. Көтеріліс және Мексика армиясының соңынан келген жауабы отарлаушылардың басқа тайпалармен қарым-қатынасын да өзгертті. Алдыңғы жылдары Тавакони және Вако тайпалары әртүрлі Команчи тайпаларымен одақтасып, Техас елді мекендеріне үнемі шабуыл жасады. Шерокилер сияқты тайпалар Мексиканың бақылауына қарсы басқа топтармен одақтасып қалуы мүмкін деп қорқып, Бустаманте Шығыс Техастағы барлық жау тайпаларға шабуыл жасап, оларды әлсіретуге дайындық бастады. 1827 жылдың сәуір айында Тавакони мен Вако жаудың басып алуы жақындап қалғанын біліп, бейбітшілік орнату үшін сотқа жүгінді. Маусым айында екі тайпа Мексикамен бейбіт келісімге қол қойып, мексикалық қоныстанушыларға қарсы барлық шабуылдарды тоқтатуға уәде берді. Тавакони содан кейін олардың одақтастары Пенатека Команчиге Мексикамен келісімге қол жеткізуге көмектесті. Бустаманте әскерлері сол жылы Техастан кеткеннен кейін Тавакони мен Вако өздерінің шабуылдарын қайта бастады. Команчи тайпасы көптеген жылдар бойы келісімін сақтап, Мексика әскерлеріне басқа тайпалар ұрлаған малды қайтарып алуға көмектесті. Бұл сәтсіз бүлік Мексиканың АҚШ-пен қарым-қатынасына да әсер етті. Мексиканың көптеген лауазымды адамдары тіпті төңкеріске дейін АҚШ-тың Техасты өз бақылауына алу туралы сөз байласып жатқанын ойлап, уайымдаған. Көтеріліс туралы хабарлар белгілі болғаннан кейін, биліктер Эдвардстың АҚШ-тың адамы болғанына күдік келтірді. Аймақты қорғау үшін Накогдочесте жаңа, үлкен гарнизон құрылды, оған полковник Хосе де лас Пьедрас басшылық етеді. Кейбір тарихшылар Фредония бүлігін Техас революциясының бастауы деп санайды. Тарихшы У. Б. Бейтс бүлік "ерте болғанымен, кейінгі табысқа оқтын тозаң салғанын" айтты. Фредония 1985 жылғы Кормак Маккартидің "Канды меридиан" романында еске алынады.