Кіріспе
Кітап нысанындағы көркем туынды
Суретшілер кітаптары (немесе кітап өнері, немесе кітап объектілері) – кітап формасын қолданатын көркем туындылар. Олар көбінесе шағын тиражбен шығарылады, бірақ кейде бір-бірлеп жасалған туындылар болып табылады.
Шолу
Суретшілердің кітаптары кең ауқымды формаларды қолданды, оның ішінде дәстүрлі кодекс түрінен бастап, сирек кездесетін орамдар, ашылатын бөлімдер, гармошка тәрізді кітаптар немесе қорапқа салынған бөлек заттар сияқты түрлер де бар. Суретшілер ғасырлар бойы баспа және кітап өндірісімен айналысып келеді, бірақ суретшінің кітабы ең алдымен 20-шы ғасырдың соңында пайда болған. Кітап түрлері бұрынғы қозғалыстарда да жасалған, мысалы, дадаизм, конструкциялизм, футуризм және флюксус. Суретшілердің кітаптары әртүрлі себептермен жасалады. Суретшінің кітабы көбінесе өзара әрекеттесетін, тасымалданатын, жылжымалы және оңай бөлісе алатын болады. Кейбір суретшілердің кітаптары дәстүрлі кітап пішініне қарсы шығып, мүсіндей нысандарға айналады. Суретшілердің кітаптары галереялар мен мұражайлардың ресми аясынан тыс адамдарға өнерді қолжетімді ету мақсатында жасалуы мүмкін. Суретшілердің кітаптары әртүрлі материалдардан, соның ішінде табылған заттардан да жасалуы мүмкін. Мексикалық суретші Улисес Каррион суретшілердің кітаптарын автономды формалар ретінде қарастырды, олар тек мәтінмен ғана шектелмейді, дәстүрлі кітаптар сияқты қысқартылмайды.
Форманың пайда болуы: Уильям Блейк
Еуропада суретшілер кітап жасауға ерте орта ғасырдан бері қатысып келеді (мысалы, Келл кітабы және Très Riches Heures du Duc de Berry кітабы сияқты), бірақ осы мәселе бойынша жазатын көптеген авторлар ағылшын көркемшілі мен ақыны Уильям Блейкті (1757–1827) осы істің алғашқы тікелей бастаушысы деп санайды. Блейк пен оның әйелі Кэтрин "Тәбиғат пен тәжірибе әндері" сияқты кітаптарды жазып, суреттеді, басып шығарды, бояды және мұқабасын жасады. Қолмен жазылған мәтіндер мен суреттердің үйлесуі бұрын-соңды болмаған, өте көрнекті және жабық жұмыстарды тудырды. Осы туындылар кейінгі суретшілердің кітаптарына үлгі болды, өздігінен басылып таратуды мәтін, сурет және форманың бірігуімен байланыстырды. Осы факторлардың барлығы бүгінгі күнге дейін суретшілердің кітаптарындағы маңызды ұғымдар болып табылады.
Авангардтық өндіріс 19091937
Еуропа Бірінші дүниежүзілік соғысқа толыққанды батып бара жатқанда, континенттегі әртүрлі авангард суретшілер топтары үнқатысуларға, плакаттарға, манифесттерге және кітаптарға назар аудара бастады. Бұл, ішінара, баспа өнері басым болатын әлемде танымалдыққа қол жеткізудің бір жолы болды, сонымен қатар дәстүрлі галерея жүйелерін айналып өту, идеяларды тарату және (теориялық тұрғыдан) көркем галереяларға бармайтын адамдар көре алатын қолжетімді туындылар жасау стратегиясы ретінде де қарастырылды. Радикализмге қарай бұл бетбұрысты итальяндық футуристер, әсіресе Филиппо Маринетти (1876–1944) көрсетті. 1909 жылы француздық Le Figaro газетінің бірінші бетінде «Футуристік манифесттің» жариялануы – халықаралық даңққа ие болған батыл театрлық әрекет болды. Маринетти осыдан кейін пайда болған атақты Еуропа бойынша гастрольдеп, континенттегі барлық қозғалыстарды кітап жасау және үнқатысуларға бағытталды. Мысалы, Лондонда Маринеттидің сапары тікелей Уиндхэм Льюистің Вортицист қозғалысын құруына себеп болды, ал оның әдеби журналы BLAST – модернистік мерзімді басылымдардың ерте үлгісі. Ал Дэвид Бомбергтің «Русский балет» (1919) кітабы, абстрактілі түсті литографиялармен араластырылған бір ғана мұқият орналасқан мәтіннен тұратындығы, ағылшын тіліндегі суретшілер кітаптары тарихындағы маңызды кезең болып табылады. Дегенмен, суретшілер кітаптарын жасау саласындағы футуристік принциптердің ең ықпалды саласы Ресейде дамыды. Маринетти 1914 жылы Ресейге сапар шегіп, футуристердің жылдамдық, қауіп және дау-дамағұл қағидаларын насихаттады.
Ресей футуризмі, 1910-1917
Мәскеуде орналасқан, Гилея тобының трансрационалдық (заум) ақындары Давид және Николай Бурлюк, Елена Гуро, Василий Каменский және Велимир Хлебниковтың айналасында біріккен орыс футуристері, дәстүрлі кітап өндірісінің барлық қағидаларын күйрететін суретшілер кітаптарының тұрақты сериясын жасады. Бұл топтың кейбір кітаптары салыстырмалы түрде қарапайым поэзия жинақтары болғанмен, көптегені форма, құрылым, материалдар және мазмұнмен тәжірибе жасады, бұл тәжірибелер бүгінгі күнге дейін де өзекті болып табылады. Хлебников пен Крученых, Наталья Гончарова, Ларионов Роговин және Татлиннің «Дүние кері» (1912), Алиагров пен Крученых, Ольга Розанованың «Трансрационалдық бұғаз» (1915) және Крученыхтің «Жалпы соғыс» (1916) сияқты маңызды туындылары қолмен жазылған мәтіндерді, экспрессивті литографиялар мен коллаж элементтерін үйлестіріп, әрбір данасы бір-бірінен ерекшеленетін шағын тираждарды жасады. Басқа туындылар обой сияқты материалдармен, көшірудің көміртекті және гектографиялық әдістерімен, сондай-ақ беттердің ретсіз тізілімі арқылы екі кітаптың мәні бірдей болмайтынын қамтамасыз ететін байланыс тәсілдерімен тәжірибе жүргізді. Ресейлік футуризм Ресей революциясынан кейін Малевич пен Татлиннің басшылығымен конструктивизмге біртіндеп айналды. Жаңа коммунистік дәуір үшін жаңа пролетарлық өнерді жасауға ұмтылған конструктивистік кітаптар басқа еуропалық авангардтарға зор әсер етті, мысалы, Эл Лиссицкийдің «Дауыс үшін» (1922) сияқты дизайн мен мәтінге негізделген туындылары коммунизмге шабыттанған немесе онымен тікелей байланысы бар топтарға тікелей ықпал етті. Цюрих пен Берлиндегі Дада, Веймардағы Баухаус және Нидерландыдағы Де Стиль жаңадан пайда болған Халықаралық модернистік стильде көптеген кітаптар, мерзімдік басылымдар мен теориялық трактаттарды жариялады. Осы дәуірдегі суретшілер кітаптарының қатарында Курт Швиттерс пен Кейт Штайнциттің «Қорқытқыш» (1925) кітабы және Тео ван Досбургтің «De Stijl» журналы бар.