Кіріспе

Кітап баспасының түрі, DJ Shadow альбомы. Жеке баспа – кітаптарға қатысты, қолөнерге негізделген сарапшылар немесе кітап жасауды үйренушілер, әуесқойлар немесе кәсіби шеберлердің кітапты қолмен басып шығарып, жасауға бағытталған әрекеті. Бұл процесте дизайн, графика, беттеу, сапалы басу, кітапты тіркеу, мұқаба, қағаз, тігістер және т.б. сияқты мәселелерге ерекше назар беріледі.

Сипаттама

"Жеке баспасөз" термині "жақсы баспасөз", "шағын баспасөз" немесе "университет баспасөзі" терминдерімен толықтай мағыналас емес, бірақ олардың арасында ұқсастықтар бар. Олардың барлығының ортақ ерекшелігі – коммерциялық баспалардың жоғары коммерциялық талаптарын орындау міндетті емес. Дегенмен, жеке баспасөздер көбінесе пайда табу мақсатын көздемейді. Сапаға қатысты түрлі себептермен, өндіріс көлемі жиі шектеулі болады, бұл жақсы және шағын баспасөздерге тән, бірақ университет баспасөздеріне емес. Университет баспасөздері көбінесе толық автоматтандырылған. Жеке баспасөздердің ерекшелігі – олар әдеби, ғылыми, көркемдік және эстетикалық құндылықтарды бағалауда толық дербестікке ие. Басқа баспалар үшінгі критерийлер әртүрлі болады. Эстетикалық тұрғыдан алғанда, жеке баспасөздердегі шеберлердің туындыларына сыншылар мен қоғамның берген бағасы, жоғары сапалы скрипкалар мен садақтар жасаушылардың еңбектеріне берілетін бағаға ұқсас.

Этимологиялық көзқарас

Жеке баспасөз қозғалысы және оның танымал туындылары – Батыс өркениетіндегі кітап өнерінің кең ауқымымен салыстырғанда – салыстырмалы түрде тар және соңғы кезде пайда болған. Бір тұрғыдан алғанда, кітап өнерімен байланысты жинақтардың тарихы жоғары орта ғасырлардан бұрынғы кезеңге дейін жетеді. Ауқымы мен әсерінің мысалы ретінде, 1980 жылы Америка католик университетінде өткен «Монастырдың іздері» атты көрме, 1200 жылдан 1980 жылға дейінгі кітап өнері мен мәтіндік зерттеулердің ықпалын көрсетті, онда жүзден астам дипломдар, қолжазба кодекстер, инкунабулалар, басылған томдар, каллиграфиялық және жеке баспасөз туындылары қойылды. Көрмеде бес салаға назар аударылды: (1) Орта ғасырлық монахтық, руханият және жазу мәдениеті, б.з. 1200–1500 жылдар; (2) Алғашқы баспа және монахтардың ғылыми дәстүрі, шамамен б.з. 1450–1600 жылдар; (3) Жаңа заман монахтық баспасы және ғылыми басылымдар, б.з. 1650–1800 жылдар; (4) Қазіргі замандағы сақталуы: монахтардың скрипториялары, жеке баспасөздер және академиялық басылымдар, 1800–1980 жылдар. Жаңа Зеландияның үш университетінде жеке баспаханалар қызмет етеді: Окленд (Holloway Press) және Отаго (Otakou Press).

Солтүстік Америка

1982 жылы Newsweek журналында қолмен басу қозғалысының жаңадан өркендеуі туралы жарияланған мақалада Гарри Дункан "Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жеке басу қозғалысының әкесі саналады" делінген.