Кіріспе
Владимир (Влади́мир) – Ресейдің Владимир облысындағы қала және әкімшілік орталығы, Мәскеудің шығысында, Клязьма өзенінің жағасында орналасқан. Қалаға теміржол және M7 тас жолы арқылы қол жеткізуге болады. Халық саны:
Vladimir (Влади́мир, ) is a city and the administrative center of Vladimir Oblast, Russia, located on the Klyazma River, east of Moscow. It is served by a railway and the M7 motorway. Population:
Тарих
Владимир – XII ғасырдан сақталған маңызды ғимараттары бар Ресейдің ортағасырлық астаналарының бірі. Оның екі орыс православиелік соборы, монастырь және оған қосымша ғимараттар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Владимир мен Суздальдің ақ ескерткіштері ретінде танылған. Бұрын қала Владимир на Клязьме (Владимир на Клязьме) және Владимир Залесский (Владимир Залесский) деп те аталатын, бұл Волыньдегі (қазіргі Украина) тағы бір Владимир қаласынан ажырату үшін жасалған.
Қор
Владимирдің құрылу уақыты 990 және 1108 жылдары аралығында даулы. Новгородтың бірінші жылнамасында Владимир 1108 жылы еске алынады, ал кеңестік кезеңде осы жыл қаланың негізі қаланған жыл деп жарияланды, бұл қаланың және оның атын 1093 жылы аймақты Ростов-Суздаль княздығының бөлігі ретінде мұра еткен Владимир Мономахқа байланыстыру мақсатында жасалды. Ол жерде Володимер деп аталған. Жылнамаларда көршілес Суздаль және Ростов қалаларының тұрғындары Владимирді жас қала деп атағандығы да көрсетілген. Осыған орай, 1958 жылы қаланың құрылғанына 850 жыл толуы тойланды, бұл мерекелерде орнатылған көптеген ескерткіштер қаланың көркін ашты; бұл жақында Кеңес Одағында билікті алған Никита Хрущевке өз басшылығын ерте орыс тарихымен байланыстыруға мүмкіндік берді. 1990 жылдары қаланың 990 жылы Ұлы Владимирмен құрылғаны туралы жаңа пікір қалыптасты. Жергілікті тарихшылар бұл пікірді қолдап, түрлі жылнамалық деректерге сілтеме жасады. Ғалымдар 990 жылы орыс православиесінің "әкесі" Владимир Ұлы аймаққа келгенін айтатын Гипатий кодексінің кейбір бөлімдерін қайта қарастырып, қаланың құрылу күнін осы жылға жылжытуға тырысты. 2005 жылы қабылданған Владимир қаласының жарғысында қаланың құрылған күні ретінде 990 жыл көрсетілген. Қала әкімшілігі 990 жылды қаланың негізі қаланған ресми күні деп мойындайды.
Владимир-Суздаль
Қаланың ең маңызды тарихи оқиғалары 12 ғасырдың басында болды. Владимир бастапқыда Ростов-Суздаль княздығының қорғаныс бекінісі ретінде құрылған. Владимир Мономах (1113–1125) немесе оның ұлы Юрий Долгорукий ("Алысқа созған") (1154–1157) билік еткен тұста Владимирдің саяси немесе әскери ықпалы шамалы болды. Долгорукийдің ұлы Андрей Боголюбский (1157–1175) (сонымен қатар Андрей Ықыласшыл деп те аталады) тұсында қала Владимир-Суздаль княздығының орталығына айналды. 1237 жылы Русьті моңғолдар басып алғанға дейін қала алтын ғасырды басынан өткерді. Осы кезеңде Владимир қарқынды өсіп, гүлденді. Андрей қаланың Алтын қақпаларын және Успен соборын салуға жетекшілік етті. 1164 жылы Андрей Владимирде Киевтен тәуелсіз жаңа митрополиттік құруға тырысты, бірақ Константинополь патриархы оның әрекетіне келіспеді. Владимирдің ақ тас соборларын, монастырларын, мұнараларын және сарайларын салуға орыс, неміс және грузин шеберлер қатысты. Олардың сыртқы қабырғалары жоғары рельефті тас мүсіндермен әшекейленген, мұндай безендіру солтүстік аймақтағы басқа ғимараттарда кездеспейді. Бүгінде осы құрылыстардың тек үшеуі ғана сақталған: Успен соборы, Әулие Димитрий соборы және Алтын қақпа. Олар ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген Владимир мен Суздальдің ақ ескерткіштерінің құрамына кіреді. Андрей билік еткен жылдары Боголюбовода патша сарайы, ал Нерль өзеніндегі әйгілі Қамқоршылық шіркеуі салынды, ол қазірде ежелгі орыс сәулетінің ең бағалы туындыларының бірі саналады. Андрей 1175 жылы Боголюбоводегі сарайында қаза табады. Владимирді Бату хан басқарған Алтын Орданың моңғол-татар әскерлері қоршап алды. Қала 1238 жылдың 8 ақпанында жаулап алынды. Бірінші күні ірі өрттің салдарынан отыз екі әктас ғимарат қирады, ал ұлы князь оттан паналаған шіркеуде отбасымен бірге қаза тапты. Князь қашып құтылуға тырысты, бірақ келесі айда Сит өзені маңындағы шайқаста қаза болды.
Мәскеудің Ұлы княздігі
Монғолдардан кейін Владимир толыққанды қалпына келген жоқ. Русьтің ең маңызды князі (көбінесе Мәскеу князі, бірақ кейде Тверь немесе басқа княждық) Владимирдің Ұлы князі деп аталды, бірақ бұл атақ мәртебелі символға айналды. 1299 жылдан 1325 жылға дейін қала Киев және Барлық Ресей митрополиттерінің тұрағы болды, 1325 жылы митрополит Петр орынды Мәскеуге көшірді. Владимирдің Ұлы князьдері бастапқыда Владимирдегі Успен соборында тәж кигізілді, бірақ 14 ғасырда Мәскеу Владимирді Ұлы князьтің резиденциясы ретінде басып алғанда, Мәскеу Кремліндегі Успен соборы олардың тәж кигізілу орнына айналды. Мәскеу соборы итальяндық сәулетші Аристотель Фиораванти Владимирдің түпнұсқасынан шамамен үлгі алды. Мәскеудің күшеюінен кейін Мәскеудің Ұлы князьдері Владимирде бірнеше жаңа шіркеулер салуды жалғастырды. Атақты мысалдарға Сновицыдегі Жария шіркеуі (шамамен 1501 жыл), қаладан солтүстік-батысқа қарай үш шақырым жерде және Княгинин монастырындағы шіркеу (шамамен 1505 жыл) жатады, онда 1648 жылдан бастап салынған фрескалар бар.
Ресей империясы
Әулие Александр Невскийдің қалдықтары 1703 жылға дейін Владимирдің ежелгі Рождество монастырында сақталды, содан кейін Ұлы Петр оларды Санкт-Петербургтегі Александр Невский монастырына (қазіргі Лавраға) көшірді. Рождество шіркеуі (1191–1196 жылдары салынған) бірнеше жылдан кейін құлады, себебі жұмысшылар оның ішін жарықтандыру үшін қабырғаларына қосымша терезелер жасауға тырысты. Қала Владимирская провинциясының орталығы болды, ол 1708 жылы Ұлы Петр құрғаннан бастап Мәскеу губерниясының құрамына кірді. Владимир 1778 жылы Екатерина I-нің жарлығымен Мәскеу губерниясынан бөлініп, жаңа Владимирское наместничествосының орталығы болды. 1796 жылы Павел I-нің әкімшілік реформасы вице-корольдікті сол шекарадағы Владимир губерниясына айналдырды. 1838–1840 жылдары Александр Герцен Владимирге жер аударылды, ол қала арқылы танымал Владимир трактысымен өтті. 1858 жылдың желтоқсан айында қалада телеграф жұмыс істей бастады. 1861 жылдың 14 маусымында Московско-Нижегородская темір жолы Владимир арқылы жүдеуге кірісті. 1866 жылы су құбырының құрылысы аяқталды, 1887 жылы телефон желілері тартылды, ал 1908 жылдың 5 желтоқсанында алғашқы электр желілері іске қосылды. 1898 жылдың 29 қарашасында Владимир облыстық ғылыми архивтік комиссия құрылды.
Кеңес Одағы
Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Владимир қаласында көптеген көшелер қайта аталды; көптеген приход шіркеулері жабылып, бұзуға міндеттелді. Совет үкіметінің алғашқы онжылдықтарында Владимирде индустрияландыру жүзеге асты. 1929 жылдың 14 қаңтарында Владимир губернаторлығы таратылып, қала жаңа құрылған Иваново өнеркәсіптік облысының құрамына енді. 1944 жылдың 14 тамызында Владимир Иванов облысынан бөлініп шыққан жаңа Владимир облысының әкімшілік орталығы болды. 1950 жылы мұғалімдер институтының негізінде Владимир педагогикалық институты құрылды. 1952 жылдың 5 қарашасында қалада алғашқы троллейбус желісі жұмыс істей бастады. 1958 жылы Ресейдің қорғаныс және шіркеу сәулетінің бірегей ескерткіштерінен тұратын Владимиро-Суздаль мұражай-қорығы құрылды. Ескерткіштер Владимир, Суздаль және Гусь-Хрустальный қалаларында, сондай-ақ Боголюбово және Кидекша ауылдарында орналасқан. Кеңес кезеңінің сәулеті ғимараттар кешендері мен политехникалық колледждер, Торпедо стадионы (1952 жылы салынған), Клязьма өзені арқылы салынған темірбетон аркалы көпір (1960), Владимир қонақ үйі (1956), Драма театры (1971) және тағы да басқаларында көрініс тапқан. 1971 жылы қала Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Владимир облыстың әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол он жеті ауылдық елді мекенмен бірге Владимир қаласы болып құрамына кіреді – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік.
Экономика және әскери
Владимирде бірнеше электр және химия зауыттары, бірнеше азық-түлік өңдеу орны және екі ірі жылу электр станциясы бар. Тарихи жерлерге байланысты туризм қала экономикасына маңызды үлес қосады. Стратегиялық зымыран әскерлерінің 27-ші гвардиялық ракеталық армиясының бас штабы қалада орналасқан. Суық соғыс кезінде Владимир Добринское әуе базасына ие болды.
Көлік
1861 жылдан бері Владимир мен Мәскеу арасында теміржол қатынасы бар. Владимир М7 тас жолы арқылы Мәскеу және Нижний Новгород қалаларымен де байланысқан. Жергілікті көлік құралдарына автобустар, троллейбустар, маршруттық микроавтобустар мен таксилер жатады. Владимирдегі автобус қатынасы қаланы Владимир облысының барлық аудан орталықтарымен, сондай-ақ Мәскеу, Иваново, Кострома, Нижний Новгород, Рязань, Ярославль және басқа да қалалармен байланыстырады. Владимир вокзалы арқылы күніне кем дегенде 20 жұп қашықтықтан жүретін пойыз өтеді, бұл Владимирге жыл бойы Мәскеу (Курск вокзалы), Санкт-Петербург және Нижний Новгород қалаларына тікелей теміржол қатынасын қамтамасыз етеді. 2010 жылдың жазынан бастап Владимир (Нижний Новгород бағытында) "Peregrine Falcon" жоғары жылдамдықты пойыздың аялдамасы болып табылады. Владимирде дамыған қала маңындағы теміржол жүйесі де бар. Бұл қала екі метрополитені бар Ресей қалаларымен бір мезгілде қала маңындағы пойыздармен байланысқан жалғыз қала болды. Қалаға қала орталығынан батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан Семиязино әуежайы қызмет көрсетеді.
Климат
Владимирде ылғалды континенталды климат (Кёппен климаттық жіктеуі Dfb) басым, ұзақ, суық қыстар және қысқа, жылы жаздар тән.
Көрікті жерлер
Қазіргі Владимир – ежелгі Ресей қалаларының Алтын сақинасының бір бөлігі және танымал туристік бағыт. Оның үш маңызды ескерткіші, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Владимир мен Суздальдің ақ ескерткіштері, келесілер: Керемет бес күмбезді Успение соборы ұлы князьдердің жерлеу орны ретінде салынған және Андрей Боголюбский қалаға әкелген Владимирдің Құдай шешесі иконасына арналған. Собор 1158–1160 жылдары салынды, 1185–1189 жылдары кеңейтілді, ал 1408 жылы ұлы Андрей Рублев және Даниил Чёрный оны суретпен безендірді. 1810 жылы неоклассикалық стильде биік қоңырау мұнарасы қосылды. Қасиетті Димитрий соборы 1194–1197 жылдары Үлкен ұялы Всеволодтың сарай ауласындағы жеке шіркеу ретінде салынды және оның қасиетті қамқоршысы – Қасиетті Димитрийге арналды. Собор формальды тұтастығымен ресейлік және византиялық шеберлердің, Фридрих Барбароссаның тас қалаушыларының және Грузия патшайымы Тамар жіберген ойшыларының халықаралық жобасын көрсетеді. Алтын қақпа, бастапқыда қаланың басты қақпасының үстіндегі мұнара, 1158–1164 жылдары салынды. Қақпа қазіргі түрін 18-ші ғасырдың соңындағы қайта құрылыстан кейін алды, бұл қирап бара жатқан құрылыстың құлауын болдырмау үшін жасалды. Монғол шапқысынша салынған ресейлік сәулет өнерінің тағы да бірнеше ескерткіштері айналасында орналасқан. Олар туралы толық ақпарат алу үшін Суздаль, Юрьев Полский, Боголюбово және Кидекса қалаларына қараңыз.
The magnificent five domed Dormition Cathedral was designed as the burial place of grand princes and dedicated to the holy icon the Theotokos of Vladimir, which had been brought to the city by Andrey Bogolyubsky. The cathedral was constructed in 1158–1160, expanded in 1185–1189, and painted by the great Andrei Rublev and Daniil Chyorny in 1408. In 1810, a lofty bell tower was added in Neoclassical style. The helmet domed Cathedral of Saint Demetrius was built in 1194–1197 as a private chapel of Vsevolod the Big Nest in the courtyard of his palace and was consecrated to his holy patron, St. Demetrius. For all its formal unity, the cathedral represents an international project of Russian and Byzantine masters, Friedrich Barbarossa's masons, and carvers sent by Queen Tamar of Georgia. The Golden Gate, originally a tower over the city's main gate, was built in 1158–1164. The gate acquired its present form after having been reconstructed in the late 18th century, to prevent the dilapidated structure from tumbling down. Other remarkable monuments of pre Mongol Russian architecture are scattered in the vicinity. For more information on them, see Suzdal, Yuriev Polsky, Bogolyubovo, and Kideksha.
Спорт
Қалалық футбол командасы "Торпедо Владимир" ФК қазіргі уақытта Ресей футбол лигасының екінші деңгейінде ойнайды, бұл команда Ресейдің үшінші және төртінші деңгейлерінде 17 жылдық бәсекеден кейін лигаға қосылды. Владимир ВК (бұрын "Скат" және "Динамо Владимир" деп аталған) волейболдан Батыс Еуропа аймақтық лигасының B тобында қаланың намысын қорғайды. Владимирде сонымен қатар "Polaris Владимир" хоккей клубы да бар, ол аймақтық хоккей жарыстарында және ресейлік кіші лигаларда қатысады, ал "Луч" клубында ерлер және әйелдер үстел теннисі командалары бар.