Кіріспе

Архангельск (Рес.) – Ресейдің Архангельск облысының әкімшілік орталығы. Архангельск, сондай-ақ Архангел және Архангельск деп те аталады, Ресейдің Архангельск облысының қаласы және әкімшілік орталығы. Ол Солтүстік Двинаның Ақ теңізге құятын жеріне жақын екі жағалауда орналасқан. Қала өзеннің жағалаулары мен оның дельтасындағы көптеген аралдарға қарай созылып жатыр. Архангельск 1703 жылға дейін ортағасырлық және жаңа заманғы Ресейдің басты теңіз порты болды, содан кейін оны жаңадан құрылған Санкт-Петербург алмастырды. Архангельсктен Мәскеуге Вологда және Ярославль қалалары арқылы теміржол қатынайды, ал әуе тасымалы Талаги және Васково әуежайлары арқылы жүзеге асырылады. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 301 199 адамды құрады.

Елтаңба

Қаланың қаруында бас періште Михаилдың Шайтанды жеңіп жатқаны бейнеленген. Аңыз бойынша, осы жеңіс қала тұрған жерге жақын жерде болған, сол себепті қаланың аты солай аталыпты, және Михаил қаланы Шайтанның қайта оралуын болдырмау үшін күзетіп тұр.

Англия, Шотландия және Нидерландымен сауда

Үш ағылшын кемесі – Бона Эсперанса, Эдвард Бонавентура және Бона Конфиденция – 1553 жылы Қытайға Солтүстік-Шығыс жолын табу үшін жолға шықты; екеуі жоғалып кетті, ал біреуі, Эдвард Бонавентура, Нёноксада Ақ теңізге жетті, соңынан Двина өзенінің құйылысындағы Архангельск аймағына, сол жерде Сент-Николас монастыры тұрған жерге келді. Содан кейін ағылшындар қазіргі Ақ теңізге Сент-Николас шығанағы деген ат берді. Иван Қорқынышты бұл туралы естіп, кеме капитаны Ричард Канцлермен сауда келісімі жасады. 1555 жылы ағылшын саудагерлеріне сауда жеңілдіктері берілді, нәтижесінде Солтүстік Двинаның сағасына жыл сайын кемелер жіберіп тұратын Саудагерлік авантюристтер компаниясы құрылды. Голланд саудагерлері де 1560 жылдардан бастап кемелерін Ақ теңізге әкеле бастады. 16 ғасырда шотланд және ағылшын саудагерлері де сауда жасады, бірақ 17 ғасырда Ақ теңіз аймағына бастысы голландтар келіп жүрді.

Құрылтай және одан әрі дамуы

1584 жылы Иван Жаңа Холмогор қаласын құруға бұйрық берді (кейіннен жақын орналасқан Архангел Михаил монастырының атымен аталады). Сол кезде Балтық теңізіне қол жеткізу көбінесе Швецияның бақылауында болғандықтан, Архангельск қыста мұзға толып тұрса да, Мәскеудің теңіз саудасына жалғыз байланысы болып қалды. Жергілікті тұрғындар, поморлар деп аталатын халық, Солтүстік Сібірге, Манагея қаласына және одан да алысқа дейінгі сауда жолдарын алғаш зерттеді. 1613 жылдың желтоқсанында Архангельск қаласын Станислав Ясинский (Лисовчик) басқарған поляк-литвалық шабуылшылар қоршады, бірақ олар бекітілген қаланы басып алуға қол жеткізе алмады. 1619 және 1637 жылдары өрт шығып, қаланың барлығы дерлік өртеніп кетті. 1693 жылы Петр I Архангельскіде мемлекеттік кеме жасау шеберханасын құруға бұйрық берді. Бір жылдан кейін «Святое Пророчество» (Киелі Пайғамбарлық), «Апостол Павел» (Апостол Пауыл) кемелері мен «Святой Петр» (Киелі Петр) яхтасы Ақ теңізде жүзіп жүрді. Алайда, Архангельск бес ай бойы мұзбен жабылғандықтан порт ретінде шектеулі болатынын ол түсінді. Балтық аймағындағы швед әскерлеріне қарсы сәтті науқаннан кейін 1703 жылдың мамырында Санкт-Петербургті құрды. Дегенмен, Архангельск Ресейдің солтүстігіндегі маңызды теңіз базасы және теңіз орталығы болып қала берді. 1722 жылы Петр I Архангельск қаласына қаланың қажеттілігінен артық тауарларды қабылдамауға бұйрық берді (яғни, ішкі тұтыну үшін). Бұл патшаның барлық халықаралық теңіз саудасын Санкт-Петербургке көшіру ниетімен байланысты болды. Бұл фактор Архангельсктің нашарлауына үлкен үлес қосты, және бұл нашарлау 1762 жылға дейін, бұл жарлық жойылғанға дейін жалғасты. Архангельск 18 ғасырда Балтық саудасының маңыздылығы артуына байланысты құлдырады. 19 ғасырдың соңында Мәскеуге теміржол салынғаннан және ағаш экспорттың маңызды тауарына айналғаннан кейін оның экономикасы қайта жанданды. Қала 1918 жылдан 1920 жылға дейін большевиктер билігіне қарсы тұрды және большевиктерге қарсы Ақ әскердің бекінісі болды. Ақ әскерге британдық, француздық, итальяндық және американдық әскерлердің большевиктерге қарсы қорғануға көмектесуімен одақтастардың араласуы қолдау көрсетті. Британдық генерал-лейтенант Фредерик Пул басшылығымен одақтас әскерлер көптеген сәтсіздіктерге ұшырап, ақырында Ресейден шегінді. Одақтастардың қолдауысыз, нашар ұйымдасқан Ақ әскер тез құлдырады және большевиктер 1920 жылдың 21 ақпанында Архангельскке кірді. Архангельск қаласында Мюдьюг концлагері де орналасқан. Екі дүниежүзілік соғыс кезінде Архангельск одақтастардың көмегінің маңызды порты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Батыс Еуропада Арктикалық конвойлардың (Мурманскімен бірге) екі негізгі бағытының бірі ретінде танылды, олар Совет Одағына көмек үшін жабдықтар жеткізіп берді. 1941 жылы Совет Одағына жасалған неміс шабуылы, Барбаросса операциясы кезінде Архангельск неміс бақылауының шығыс шекарасын белгілеу үшін таңдалған екі қаланың бірі болды (екіншісі Астрахан). Бұл әскери операция осы АА желісінде тоқтатылуы тиіс еді, бірақ неміс әскерлері осы екі қаланың бірін де, Мәскеуді де басып алуға сәтсіз болғандықтан оған жетпеді. Архангельск 1930 және 1940 жылдары Архангельск ITL немесе Архангельск еңбек лагерінің орны болды. Бүгінде Архангельск ірі теңіз порты болып қала береді, мұз сындыратын кемелердің жақсаруына байланысты жыл бойы ашық. Қала негізінен ағаш және балық өнеркәсібінің орталығы болып табылады. 2004 жылдың 16 наурызында қаладағы тұрғын үй ғимаратында болған жарылыста 58 адам қаза тапты.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Архангельск облыстың әкімшілік орталығы болып табылады және әкімшілік бөліністер аясында, тікелей оның құрамына кірмесе де, Приморский ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарады. Әкімшілік бірлік ретінде, ол бес ауылдық елді мекенмен бірге Архангельск облыстық маңызы бар қаласы ретінде жеке құрылған, бұл аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік.

Көлік

Архангельск – Солтүстік теміржолының соңғы стансасы. Сонымен қатар, қалада екі әуежай орналасқан: Васьково және Талаги әуежайлары, біріншісінде 2-ші Архангельск біріккен авиация дивизиясы, екіншісінде – Smartavia әуе компаниясы орналасқан. М8 тас жолы Мәскеу, Ярославль және облыстың әкімшілік орталығы – Северодвинск қалаларымен тікелей байланыс қамтамасыз етеді. Жергілікті қоғамдық көлік автобустар мен «маршрутка» деп аталатын шағын автобустармен жүзеге асырылады. 2004 жылға дейін қалада трамвайлар, ал 2008 жылға дейін троллейбустар да болған.

Білім

Архангельск қаласында Помор мемлекеттік университеті мен Архангельск мемлекеттік техникалық университеті орналасқан. 2010 жылы олар бірнеше басқа жоғары оқу орындарымен бірігіп, Солтүстік (Арктикалық) федералды университетін құрды. Архангельск қаласында Солтүстік мемлекеттік медицина университеті, Макаров атындағы мемлекеттік теңіз академиясы және Бүкілресейлік қашықтықтан оқыту институтының қаржы және экономика саласындағы филиалы орналасқан.

Климат

Архангельск субарктикалық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc), ұзақ (қараша–наурыз) және өте суық қыстармен, сондай-ақ қысқа (маусым–тамыз) және жайлы жылы жаздармен сипатталады. Бұл ендіктегі Фэрбанкс (Аляска) немесе Оймякон (Саха Республикасы) сияқты экстремалды климаттар Архангельскке қарағанда әлдеқайда суық қыстарға толы, бұл Атлант мұхитының климатты жұмсарту әсері сақталып тұрғанын көрсетеді. Қыс айларында қар көп жауады, ал жазда ылғалды жаңбырлар жиі болады. Жауын-шашын жыл бойына сенімді түрде жауады.

Спорт

Банди – қаладағы ең танымал спорт түрі және Ресейде ұлттық спорт саналады. "Водник" жергілікті командасы тоғыз рет Ресей чемпионы атанды (1996–2000 және 2002–2005 жылдары). Олардың үй аренасының сыйымдылығы 10 000 адамға жетеді. Архангельск қаласы 1999 және 2003 жылдары Бандиден әлем чемпионатының қабылдаушы қаласы болды. 2011–2012 жылғы маусымның Ресей Банди лигасының финалы 2012 жылдың 25 наурызында осы жерде өткізілді. 2016 жылғы 17 жасқа дейінгі жастар арасындағы Бандиден әлем чемпионаты 28–31 қаңтар аралығында Архангельск қаласында өтті.