Буй қаласы: тарих және географиясы

Кіріспе

Буй – Ресейдің Кострома облысындағы қала, Кострома өзенінің жағасында орналасқан. Халық саны:

Тарих

Бастапқыда Буй сауда орны болды және оны финно-угорлық Мери халқының бекіністері қорғады. Шамамен 400–500 жылдары. Оның түпнұсқа Мери атауы белгісіз, бірақ фин тілінде ол Vuoksensuu немесе Vieksansuu (аудармасы: Вуокси/Виексаның аузы) деп аталды. Бұл аймақта финно-угор халықтары кемінде 1237–1238 жылдарға дейін, Ресейді моңғолдар басып алғанға дейін өмір сүрді. Моңғол қаупі кезінде Кострома тұрғындары Буйға паналап, оны Буй (Вуи, Буи) деп атады, финно-угорлық атауды айту олар үшін қиын болғандықтан, бірақ орыс тіліндегі атаудың шығуы көне Мери атауынан келген. Қазіргі Буй 1536 жылы Кострома және Выокса өзендерінің қосылған жеріндегі бекініс ретінде салынды. Бұл бекініс сол кездегі Ресейдің регенті, Иван Зордың анасы Елена Глинскаяның бұйрығымен, Мәскеудің шығыс шекарасын Қазан татарлары және басқалардың шабуылынан қорғау үшін салынды. Бірақ, қамал салынғаннан кейін жиырма жыл өткен соң, Қазан алынып, шабуылдар тоқтағандықтан, оның әскери маңызы жоғалды. Буйдың алғашқы үш жарым ғасырында халық саны 2000-нан аспады. Әкімшілер мен дін қызметкерлерін қоспағанда, тұрғындарының көп бөлігі шаруалар мен қолөнершілер болды. Көмекші шаруашылықтардың ішінде қыш құмыра жасау, темір, былғары, қалың жүн, ағаш өңдеу, сурет салу, темір ұстау және май сығу бар еді. Бұл өнімдер қарапайым болды және таралуы жергілікті сипатта болды, тіпті көрші аймаққа экспорттау коммерциялық табысқа жете алды. Бір ерекшелік – қазіргі химия зауытының алдағысы болған арақ зауыты. Қаладағы жалғыз фабрика болған бұл зауытта жылына 600 000 литр арақ шығаратын қырық жұмысшы жұмыс істеді. Жұмсақ батпақты су зауытқа жоғары сапалы өнім шығаруға мүмкіндік берді, ол тіпті провинциялық астаналарда да сатылды. Буй 1778 жылы Екатерина II билік кезінде қала мәртебесін алды. 1905 жылы Санкт-Петербург – Вятка темір жолының тармағы (1908 жылы аяқталды) Буйға жетті. Сонымен қатар, Ярославльден Данилов арқылы солтүстікке қарай жүретін темір жол келді, сондықтан Буй темір жол торабындағы қалаға айналды. Жаңа Буй теміржол станциясы Санкт-Петербургтен және Мәскеуден орналасқан. 1914–1915 жылдары ресейліктер австриялық, венгрлік және неміс тұтқындары үшін үлкен тұтқын лагерін салды. Ол Кострома өзенінің батыс жағалауында, Буйден оңтүстікке қарай, Корегада орналасқан. 1918 жылдың 3 наурызында Брест-Литовск бейбіт шартына қол қойылғаннан кейін, шарты бойынша барлық тұтқындар босатылды. Лагерь бос қалды. 1918 жылы Финляндиядағы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, Кеңес Ресейіне қашып кеткен көптеген фин қызылдары коммунистік қоғам құру үшін алғашқы орын ретінде Буй лагеріне көшірілді. 1918 жылдың мамырында Буйда 3268 фин болды. Көптегендері жақын арада басқа жерге көшіп кетті, сондықтан шілдеде шамамен 500 адам қалды. Аз ғана адам Буйда қалды, ал кейбіреулері екі он жылдықтан кейін Ұлы тазалау кезінде жер аударылды.

Buy was originally a trading post and protected by a hill fortress of Finno Ugrian Meri people c. 400–500 CE. Its original Meri name is not known, but in Finnish language it was called either Vuoksensuu or Vieksansuu (lit. Mouth of Vuoksi/Vieksa). It was inhabited by the Finno Ugrian peoples at least up to the Mongol invasion of Russia in 1237–1238. During the Mongol threat, some inhabitants of Kostroma sought refuge in Buy, and it seems that they renamed the place Buy (Vui, Bui) instead of using the Finno Ugrian name which was difficult for them to pronounce, but the origin of the Russian name comes from the old Meri name. Modern Buy was founded in 1536 as a fortified point at the confluence of the Kostroma and the Vyoksa Rivers. The fortified point was built according to the order of Yelena Glinskaya, the regentess of Russia at that time and the mother of Ivan the Terrible, to defend the eastern frontiers of the Grand Duchy of Moscow from the raids by Kazan Tatars and others. However, twenty years after its construction, the fortress lost its military significance, as Kazan was taken and the raids ceased. During Buy's first three and a half centuries, the population scarcely exceeded 2,000. Except for officials and priests, most inhabitants were peasants and small craftsmen. Cottage industries included pottery, iron, leather, felt, wool, carpentry, painting, blacksmithing, and oil pressing. These products were primitive and distribution was local; even export to a neighboring area was considered a commercial success. One exception was the distillery, the predecessor of the current chemical plant. Almost the only factory in town, the distillery employed forty workers producing 600,000 liters of vodka annually. The soft bog water allowed the plant to produce a high quality product which was sold even in provincial capitals. Buy was granted town status in 1778, during the reign of Catherine the Great. In 1905, a branch of the Saint Petersburg Vyatka Railway (completed in 1908) reached Buy. At the same time, the railroad running north from Yaroslavl through Danilov arrived, so that Buy became a railroad junction town. The new Buy railway station was located from Saint Petersburg and from Moscow. In 1914 1915 the Russians built a large POW camp for captured Austrian, Hungarian, and German prisoners of war. It was located south of Buy in Korega at the west bank of Kostroma River. After the Peace Treaty of Brest Litowsk was signed on March 3, 1918 under the terms of Peace Treaty all prisoners of war were released. The camp was left empty. After the end of the Finnish Civil War in 1918, many Finnish Reds who escaped into Soviet Russia were relocated to the Buy camp as their first place to create a Communist society. In May 1918 there were 3,268 Finns in Buy. Most of them relocated soon after, so that in July only about 500 remained. Few stayed in Buy, and some that did were deported during the Great Purge two decades later.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде Буй – Буй ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік бөлініс ретінде ол облыстық маңызы бар Буй қаласы ретінде жеке құрылған, бұл аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде облыстық маңызы бар Буй қаласы Буй қалалық округі ретінде біріктірілген.

Климат

Buy-да субарктикалықтан біршама жоғары, суық және ылғалды континенталды климат орналасқан, себебі мамыр айының орташа температурасы 10 °C (50 °F) жоғарылайды.