Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің май құю кемесі USS Sangamon (CVE 26) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эскорт-тасымалдаушысы. Бастапқыда Esso Trenton деп аталған, Federal Shipbuilding and Dry Dock Company компаниясы салып шыққан T3 танкерлік май құю кемесі, Standard Oil of New Jersey компаниясымен Мексика шығанағының портынан шығыс жағалауына жүк тасыған. Соғыстың басында Әскери-теңіз күштерінде танкер ретінде пайдаланудан кейін, Sangamon авианосецке түрлендірілді. Түрлендірілгеннен кейін Sangamon 1943 жылы Солтүстік Африкаға одақтастардың шабуылында болды, содан кейін Тынық мұхитындағы соғысқа қатысты. Соғыстан кейін азаматтық меншікке сатылып, 1960 жылы мақұлданып, құрылысы бұзылды.

Қызмет тарихы

Esso Trenton 1940 жылғы 22 қазанда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Сангамон деп қайта аталған және 12 майлаушының бірі ретінде белгіленген ол, 1940 жылғы 23 қазанда қолданысқа енгізілді. Батыс жағалауында және Гавайи суларында қызметтен кейін, Сангамон 1941 жылдың көктемінде Атлантика флотына өтті. Бейтараптық патрульдік кезеңде ол шығанақтың жағалауындағы мұнай порттарынан шығыс жағалауындағы, Канададағы және Исландиядағы базаларға отын тасыды. 1941 жылғы 7 желтоқсанда АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қадам басқанда, ол Ньюфаундлендтегі Аргентия теңіз стансасында сұйық жүгін түсіріп жатты. Апта ішінде ол оңтүстікке қайта бет бұрып, қысқартылған кесте бойынша жұмысын жаңартты. 1942 жылдың басында ол қосымша авианосецке айналдыруға белгіленді. 11 ақпанда ол Хэмптон Роудсқа жетті. Үш күннен кейін ол AVG 26 ретінде қайта жіктелді, ал 25 ақпанда қызметтен босатылып, Норфолк теңіз кемежайында айналдыру жұмыстары басталды. Көктем мен жаз айларында қосымша авианосецтерге, кейіннен эскорттық авианосецтерге деген қажеттілік артты. Сангамон, тағы үш Симаррон класындағы май құюшы кемелер және 20 С3 сауда кемелерінің корпустарындағы жұмыстар жалғастырылып, жеделдетілді. Тамыз айында Сангамон – эскорттық авианосецтер класындағы алғашқы кеме – дайын болды. Айналдыру нәтижесінде 153 метрлік ұзындығы және 25 метрлік ені бар ұшу палубасы, лифттер, ангар палубасы, ұшақ катапульті, гидролокаторлық жабдықтар, ұшақтарға арналған қару-жарақ қоймалары, шеберханалар және авиациялық қосалқы бөлшектерді сақтауға арналған кеңістік қосылды. Оның тұрғын үйі кеңейтіліп, ұлғайтылған экипажы мен авиациялық қызметкерлерін орналастыруға мүмкіндік берді, ал қару-жарағы екі 5"/51 калибрлі зеңбірек, сегіз 40 мм-лік және он екі 20 мм-лік зеңбіректерге ауыстырылды, осылайша оның әуе шабуылынан қорғану қабілеті артты. 20 тамызда ол ACV 26 ретінде қайта аталды, ал бес күннен кейін қайта қолданысқа енгізілді. Сангамон және оның үш бауырлас Т3 айналдырулары өте табысты эскорттық авианосецтердің дизайны деп есептелді, олар кішірек C3 үлгілерінен үлкен және тұрақты болды; сонымен қатар, олар эсминецтерді майлау үшін пайдалы болатын айтарлықтай мұнай сақтағыштарын сақтап қалды. Кейінгі соғысқа арналған эскорттық авианосецтер Сангамоннан алынған.

"Шамыл" операциясы

Шесапик шығанағы мен Бермуда аймағында сынақтан өткеннен кейін, кеме жөндеуге және желдету жүйесін жақсартуға кемежайға оралды. 25 қазанда Task Force 34 (TF 34) тобымен бірге Солтүстік Африканы басып алу операциясы – "Torch" операциясына әуеден қолдау көрсету үшін шығысқа қарай бет алды. Солтүстік қолдау күштеріне бекітілген ол 8 қарашада Порт Ляутиге жетті. Десанттан бұрын, десант кезінде және одан кейін, 26-шы құрама эскадрильясы (VC 26) әуе күзетуі (CAP), суастына қарсы патрульдеу (ASP) және жердегі күштерге қолдау миссияларын орындады. Айдың ортасында ол Норфолкке (Виргиния штаты) қайту үшін жолға шықты, содан кейін жөндеуден өткеннен кейін Панама және Тынық мұхиты бағытына сапарлады.

1943 жыл

1943 жылдың қаңтар айының ортасында «Сангамон» Жаңа Гебридтердегі Эфатеге жетті. Carrier Division 22 (CarDiv 22) бөлімі құрамында ол келесі сегіз ай бойы Жаңа Каледония, Жаңа Гебридтер және Соломон аралдары аймағында қызмет етті. «Суванни» мен «Ченанго» бірге Гуадалканалға бағытталған конвойлерді және Расселл аралдарына шабуыл жасаған күштерді қорғады. Капитан Э. П. Мур 1943 жылдың 5 сәуірінде кеменің басқаруын қабылдады. 1943 жылдың 15 шілдесінде CVE 26 ретінде қайта тағайындалған «Сангамон» өзінің базасын тамыз айында Эфатеден Эспириту-Сантоға көшірді, ал қыркүйек айында күрделі жөндеу үшін АҚШ-қа, Маре-Айлендке оралды. Ол жерде ұшу палубасы үшін жаңа жабдықтар мен жауынгерлік ақпарат орталығын алды. 19 қазанда «Сангамон» Сан-Диегодан VC 37 тобымен бірге Эспириту-Сантоға аттанды. 13 қарашада ол Эспириту-Сантодан шығып, келесі күні 53-ші жедел топпен кездесіп, 20 қазанда Гилберт аралдарына, Тарава атолына шабуылға қолдау көрсету үшін жетті. Операцияның алғашқы екі күнінде оның ұшақтары аралдағы жаудың бекіністерін шабуылдады. Содан кейін, 6 желтоқсанға дейін, эскорттық авиатасымалдаушылар тобы мен нысана аймағын қорғау үшін CAP және ASP миссияларына жіберілді.

1944 жыл

Содан соң кеме Сан-Диегоға қайту бағытын ұстанады. 1944 жылдың қаңтар айының басында ол Оңтүстік Калифорнияда жаттығулар жасады, ал 13 қаңтарда батысқа қарай жүзіп кетті. Перл-Харбор арқылы өтіп, ол келесі амфибиялық операциясына, Маршалл аралдарындағы Кваджалейнге шабуылға бет түзеді. 25 қаңтарда сағат 16:51-де, әдеттегі ұшу операциялары кезінде, лейтенант Р. А. Майо басқаратын VF 37 эскадрильясының F6F 3 (бюро нөмірі 40845) ұшағы қону кезінде тоқтату сымдарын ұстай алмады, тосқауылдарды бұзып, алдыңғы ұшу палубасында тұрған ұшақтарға соқтығысты. Ұшақтың отын бакі, жыртылып, жанып жатқан отынды шашыратып, алға қарай сырғыды. Ұшақтар арасында тез арада өрт пайда болды. Өрт ұшу палубасы бойымен қарыштады, ал жалын көпірге дейін жетіп, кемені басқаруды өте қиын етті. Бұрынғы май тасымалдағыш кеме жел бағытынан бұрылып, өртке қарсы күресуге мүмкіндік алды. 16:59-ға қарай өрт толығымен сөндірілді. Сол сегіз минуттың ішінде экипаждың жеті мүшесі қаза тапты. Тағы жеті адам ауыр жарақат алды, ал жалыннан құтылу үшін 15 адам бортынан секіріп түсті, олардың 13-і құтқарылды, екеуі жоғалып кетті.

Палаус

Уақытша жөндеу жұмыстары теңізде жүргізілді, ал 31 қаңтардан бастап ақпанның ортасына дейін «Сангамон» Кваджалейнге шабуыл жасауға және оны басып алуға көмектесті. Содан кейін ол Әневетакке бет бұрып, 17-24 ақпан аралығында оның ұшақтары қону күштерін жауып тұрды. Соңғы күні ол Маршалл аралдарынан шығып, Пёрл-Харборға толық жөндеуге қайтты. Капитан М. Э. Браудер 1 наурызда капитан Мурды алмастырып, командалық міндетін қабылдады. 15 наурызда CVE қайтадан жолға шықты. Гавайиден шығып, 26 наурызда ТК 50.15 (ТГ 50.15) – жылдам авиациялық топтардың қолдау тобымен кездесті. Айдың қалған бөлігінде және сәуірде ол Адмиралтейство аралдарының солтүстігінде осы топқа сүйемелдеді, жылдам авиациялық топтарды отынмен және жабдықтармен қамтамасыз етті, олар Палауға шабуылдар жасағаннан кейін. Сәуірдің басында «Сангамон» Эспириту-Сантоға қайтып келді, ал айдың ортасында Жаңа Гвинеяға бет бұрды. 7-ші флотқа қысқа мерзімге қосылған ол 22-24 сәуірде Айтапедегі қонуды қамтамасыз етті, екі күн Манус аралында болды, содан кейін Айтапе аймағына оралды, онда 5 мамырға дейін патрульдеуді жүргізді. Содан кейін «Сангамон» Эспириту-Сантоға қайтып келді, ол 19 мамырда одан шықты. Мариана кампаниясына дайындық жұмыстары жүргізілді, ал 2 маусымда ол Маршалл аралдарына қарай жолға шықты. Жолда TF 53-пен кездесіп, Кваджалейнге, содан кейін Мариана аралдарына дейін осы күшті сүйемелдеді. 17-20 маусым аралығында ол Сайпанның шығысында TF 52 күштеріне резервтік күш ретінде күзеттік жасады, олар аралға шабуыл жасап, оны басып алды. Филиппин теңізіндегі шайқастан кейін «Сангамон» TF 53-тен бөлінді. 21 маусымда ол TF 52-ге қосылды және шілде айында Сайпанды басып алуға қолдау көрсету операцияларын жүргізді. 4 шілдеде ол Эниветокке бағыт алды, 7 шілдеде жетті және 10 шілдеде қайтадан теңізге шықты. 13 шілдеден 1 тамызға дейін Гуамды басып алуға қатысқан бомбалау топтарын сүйемелдеді. 4 тамызда ол Эниветокке оралды, ал 9 тамызда Манусқа бет бұрды, онда ол шамамен бір ай болды. 9 қыркүйекте «Сангамон» Сиэдлер портынан шығып, Моротайға қарай жүзіп кетті. Сол жерде 15-27 қыркүйек аралығында ол одақтас шабуыл күштерін қайтадан қорғады. Бастапқы күштер қонғаннан кейін оның ұшақтары жауынгерлік қолдаудан жақын маңдағы Халмахерадағы жапон әуежайларын жою үшін бомбалау және шабуылдау миссияларына ауысты.

Филиппин

Сангамон 1 қазанда Сиэдлер портына қайтадан ілгеріледі. Он екі күннен кейін, ол Лейте шабуылының эскорт-тасымалдаушы тобы TG 77.4-пен бірге шықты. 18 эскорт-тасымалдаушыдан тұратын бұл топ 77.4.1, 77.4.2 және 77.4.3 (TU 77.4.1, 77.4.2 және 77.4.3) операциялық топтарға бөлінді және тиісінше "Таффи 1, 2 және 3" деп аталды. Операция барысында олар Лейте шығанағының шығысына қарай жүзіп өтті: Таффи 1, Сангамонды қоса, солтүстік Минданао жағасында, Таффи 2 Лейте шығанағына кіреберісінде, ал Таффи 3 Самар жағасында болды. 20 қазанда Лейтеге қонуға дейін Сангамон шабуыл жасаушы күштердің алдыңғы бөлімдерін қолдау үшін үздіксіз рейстер жасады және Лейте мен Висайя әуежайларына шабуылдар ұйымдастырды. 20-сы күні оның ұшақтары десант күштерін және көліктік аймақтағы кемелерді қамтыды. Сол күні ол жаудың әуе шабуылына ұшырады және негізгі палуба деңгейінде зақым алды. А6М5 Zero ұшағы тастаған бомба кеменің қабырғасының бір бөлігін жыртып, теңізге құлап, "джип" тасымалдаушысынан біршама алыс жарылды. Жаудың әуежайлары Сангамон үшін қонудан кейінгі күндерде басты нысана болып қайтадан айналды. Бірақ 24 қазанда оның ұшақтары қону аймағында жапондық ұшақтардың толқындарына қарсы күресті. 25 қазанның таңында екі рейс ұшып кетті: біреуі Минданао теңізіне Суригао боғазы шайқасынан аман қалған жапондықтарды іздеу және жою үшін, екіншісі Лейтеге CAP миссиясы үшін. Шамамен бір сағаттан кейін Сангамон Таффи 3 тобына, солтүстікке қарай 193 км жерде орналасқан, түнгі уақытта Сан-Бернардино боғазы арқылы өтіп келген жапондық Орталық күштерінің шабуылына ұшырағанын естіді.

Самардағы шайқас

Жарты сағаттың ішінде Сангамонның ұшақ тобы Самарға қайта бағытталды, ал ол шабуылға ұшыраған бөлімге көмек көрсету үшін тағы бір кіші топты жіберді. Бірақ көп ұзамай, шамамен 07:40-та, Таффи 1 ұшақтары қонғанда, қайта қаруланғанда және ұшырылғанда, бөлімше камикадзелердің алғашқы шабуылының нысанасына айналды. Санти алғашқы соққыны алды, оның ұшу және ангар палубалары өртенгенде, Суанниге шабуыл жасалды. Одан кейін, ұшақтарға қарсы оқтар Сангамонға қарай бағытталды. Суанниден атылған снаряд Сангамоннан бір ұшақты жойды. 07:55-те жапондық I 56 суасты қайығы шайқасқа қосылды және Санти экипажы өртті бақылауға алғанда, бақытсыз CVE-ге торпеда жіберді. Бірнеше минуттан кейін Суанниді артқы лифт алдындағы "Zero" ұшағы шапты. Қаһарлы шайқас барысында Сангамон экипажының бірнеше мүшесі жарақат алды, ал біреуі оқтан қаза тапты. Таңның соңында шабуылдар азайғанда, ол зақымдалған кемелердің жаралыларына көмек көрсету үшін медициналық қызметкерлерді жіберді, содан кейін оларды емдеу үшін кемеге әкеле бастады. Күн ортасында рульдік механизмдері, электр генераторлары және катапультасы істен шықты, бірақ жөндеу жұмыстары жоспарланғандай түстен кейін шабуылдарды бастау үшін уақытында аяқталды. Ол ұшақтар шегініп бара жатқан жапондық Орталық күшін қуды. 26 қазанда Сангамон шашырап кеткен ұшақтарын қайтарып алып, CAP ұшуларын қайтадан бастады. Алайда 12:15-те солтүстіктен жау ұшақтары келе жатқаны туралы хабарлама келіп түсті. Бірнеше ұшақ әуе қорғанысын бұзып өтіп, Суанни тағы да камикадзе шабуылына ұшырады. 29 қазанда эскорт тасымалдаушылар қызметтен шықты.

Риукю

Сангамон 1944 жылдың 30 қарашасынан 1945 жылдың 24 қаңтарына дейін Вашингтон штатының Бремертон қаласында күрделі жөндеуден өту үшін АҚШ-қа оралды. Жөндеу кезінде қосымша ракеталық тіреу конструкциялары, екінші катапульт, жақсартылған радар жабдықтары, жаңа 40 мм-лік зениттік оқтар, бомбалық лифт және қосымша өрт сөндіру құралдары орнатылды. Ақпанның ортасында Сангамон түнгі истребительдерді қамтитын VC 33 атты жаңа эскадрильяны даярлау үшін Гавайиге көшті. 16 наурызда ол Улитиге келді, онда ол уақытша бөлініп, Рюкю аралдарына шабуыл операциясының бастапқы кезеңіне бекітілген эскорт тасымалдаушы тобының бірі – TU 52.1.1-ге қосылды. 21 наурызда Сангамон Улитиден Керама Ретто шабуыл күштеріне тағайындалған басқа кемелермен бірге шықты. Кеме күшін қамтамасыз етіп, Окинаваның оңтүстігіндегі аймақта әрекет ете отырып, Керама Ретто басып алынғанда, әуе қорғанысы және десант күштеріне қолдау көрсету үшін ұшақтарды ұшырды. 1 сәуірде Окинавадағы Хагуши жағажайларына десант түскен кезде, ол TU 52.1.3-ке ауысты, осылайша CarDiv 22-ге қайта қосылды. 8 сәуірге дейін ол Окинавадан оңтүстікке қарай 80 шақырым жердегі аймақтан қолдау шабуылдары мен патрульдік топтарды іске қосуды жалғастырды. 9 сәуірде ол өз бөлімшесімен Сакисима Гунтодан шығысқа қарай 113 шақырым жерге көшті. Сол жерден оның ұшақтары Мияко және Ишигакидегі әуежайларға шабуыл жасады. 12 сәуірде бөлініп, ол Окинава үшін соғысқан күштерге әуеден қолдау көрсетті, содан кейін Иэ Симаның басып алынуын қамтамасыз етті. 18 сәуірде ол Сакисима аралдарына оралды. Күн батқанға дейін және таң атқанға дейін шабуылдар жасалды, ал түнгі уақытта ұшақтар жау әскерін мазақтау үшін ұшырылды. 22 сәуірде түнгі шабуыл кезінде сегіз истребитель және төрт бомбалаушы Мияконың орталық бөлігіндегі Нобара әуежайында 25-30 жау ұшағын жылыну кезінде тапты. Жеті Накадзима Ки 43 "Оскар" Сангамонның ұшақтарын тоқтатуға тырысты, бірақ шабуыл жалғасты. Бомбалаушылар жүктерін түсіргеннен кейін, истребительдер "Оскарларға" шабуыл жасап, бесін атып түсірді. Сангамонның түнгі истребительдері сол аймаққа бағытталды және тағы төрт "Оскар" соғысқа қосылғанда келді; төрт ұшақтың екеуі атып түсірілді.

Қамиказе

Айдың соңына дейін Сангамон жапон әуежайларын бейтараптандыру үшін ұшақтарын ұшыруды жалғастырды. 4 мамырда ол Керама Реттоға қайта қарулану үшін кірді. Аймақтағы жау машиналарын жиі көргендіктен жүк тиеу кешке дейін аяқталмады. 18:30-да CVE кемесі жолға шықты. Бірақ жапондық шабуылдаушылар шамамен 47 шақырым (29 миль) қашықтықта екені хабарланды. Құрлықтағы истребительдер жау ұшақтарын ұстап алып, тоғызын атып түсірді. Біреуі өткізіп жіберіп, шамамен 19:00-де Сангамонның сол жақ қанатындағы позицияға қарай айнала бастады. Эскорт кемесі жаудан қашу үшін күрт солға бұрылып, ұшақтарын ұшыруға қолайлы жағдай жасады. Содан кейін ол атыс ашты, ал эскорт кемелері де қосылды. Жау ұшағы оң жақ қанатынан шамамен 8 метр (25 фут) қашықтықта суға құлады. Басқа жау ұшақтары да оның соңынан ерді. 19:25-те тағы біреуі қарсыластардың қорғанысын бұзып өтіп, әуеге қарсы оқтан қашу үшін бұлттарға кірді, сосын қайта шығып, жылдамдығын арттырып, Сангамонға бет алды. 19:33-те камикадзе бомбасын тастап, ұшақ палубасының ортасына құлады. Бомба мен ұшақтың бөліктері палубаны тесіп, төменде жарылды. Бастапқы зақым ауқымды болды: ұшу палубасында, ангар палубасында және жанармай палубасында өрт шықты, көпірден 15 минут ішінде байланыс үзілді, ал кеме көп ұзамай бақылаудан шықты. Сангамон желге қарсы бұрылуы салдарынан от пен түтін бағытын өзгертті, өртті одан әрі таратып жіберді. Алайда 20:15-те рульдік басқару қалпына келтірілді және кеме экипажға көптеген өрттермен күресуге көмектесетін бағытқа қайтарылды. Бірақ су қысымы төмен болды, өйткені өрт сөндіру жүйесінің құбырлары жарылған еді. Көмірқышқыл газы баллондары қолданылды. Жақын жердегі кемелер көмекке келді. 22:30-ға қарай барлық өрттер сөндірілді. Басқа бөлімшелермен байланыс қалпына келтірілді, алдымен Фулламның радиосы арқылы, содан кейін кемедегі жалғыз қалған ұшақтағы VHF арнасын пайдалану арқылы. 23:20-да Сангамон – 11 қаза тапқан, 25 жоғалып, 21 адам ауыр жарақат алған күйде – уақытша жөндеуге Керама Реттоға қайта оралды. Керама Реттодан Сангамон Улити және Перл-Харбор арқылы Норфолкқа (Виргиния) жөндеуге барды. Тамыздың ортасында жауынгерлік әрекеттер тоқтағаннан кейін жұмыс тоқтатылды. 24 қазанда кеме қызметтен шығарылып, 1 қарашада Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынды.

Тағдыр

Кейіннен ол Сан-Францискодағы Hillcone Steamship Company компаниясына сатылды және 1948 жылдың 11 ақпанында Норфолк қаласындағы компания өкіліне тапсырылды. 1950 жылдары ол бірнеше рет қожайындары ауысты, соңында 1960 жылдың тамызынан бастап Осака, Жапонияда металл терісіне жіберілді.

Марапаттар

Сангамон Екінші дүниежүзілік соғыста сегіз шайқас жұлдызына ие болды. Оның үш әуе тобының әрқайсысы Президенттік бірлік цитатымен марапатталды.