Кіріспе

Фотография және кино терминінде кадрды шектеуді білдіретін түсінік.

Кино түсіру, телевизия өндірісі, фотосурет және комикстердегі "жақын кадр" – адам немесе нысанды тығыз бейнелейтін кадр түрі. Жақын кадрлар орташа және алыс кадрлармен (кинотехникалық тәсілдер) бірге жиі қолданылатын стандартты кадрлардың бірі болып табылады. Жақын кадрлар ең көп егжей-тегжейді көрсетеді, бірақ кең көріністі қамтымайды. Жақын кадрға жақындау немесе алыстау – бұл масштабтаудың кең таралған түрі. Жақын кадрда адамның басы мен мойны толық көрінеді, бұл көрерменге нысанның бет-әлпетін егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік береді.

Тарих

Томас Эдисон, Огюст және Луи Люмьер, Жорж Мелиес сияқты алғашқы кино жасаушылардың көпшілігі жақын кадрларды қолданбай, өздерінің суреттемелерін сахнаға ұқсас алыс кадрларда түсіруді қалаған. Кино тарихшылары тұңғыш рет жақын кадрды кім қолданғаны туралы келіспейді. Ең сенімді талапкерлердің бірі – Хов қаласындағы Джордж Альберт Смит, ол 1898 жылдан бастап фильмдерде орташа жақын кадрларды қолданды, ал 1900 жылы «Телескоп арқылы көрініс» және «Әжесінің көзілдірігі» сияқты фильмдерде ең жақын кадрларды енгізді. 1901 жылы, сондай-ақ Ховта жұмыс істеген Джеймс Уильямсон «Үлкен жұту» фильмінде ең экстремалды жақын кадрды жасады, онда кейіпкер камераға жақындап, оны жұтып қоятын сияқты көрінеді. Экрандық кинематографиялық техниканы және повестволық форматты дамытқан Д.У. Гриффит, өзінің фильмдерінің сәттілігі арқасында жақын кадрды танымал етумен байланысты. Мысалы, Гриффиттің «The Lonedale Operator» (1911) атты қысқа фильмінде кейіпкердің қару ретінде ұстаған кілттің жақын кадры маңызды рөл атқарады. Лилиан Гиш Гриффиттің жақын кадрды қолдануы туралы былай деді:

"Алдыңғы кеңседегілер қатты ашуланды. Олар төменге келіп: «Жұрт актердің басы, қолы немесе иығы үшін төлемейді. Олар бүкіл денесін көруді қалайды. Ақшаларына лайық нәрсе берік» деді. Гриффит оларға жақын тұрып: «Менің аяқтарымды көресіз бе?» – деді. Олар «жоқ» дегенде, ол: «Соны істеп жатырмын. Көздеріңіз көретін нәрсені ғана қолданамын» деді."

Іс жүзінде қолдану

Жақын план кадрлары көптеген жолдармен және түрлі себептермен қолданылады. Олар көбінесе егжей-тегжейлі көрсету үшін, мысалы, кейіпкерлердің эмоцияларын немесе қолдарымен атқарылатын күрделі әрекеттерді көрсету үшін, алыс планнан кесу ретінде қолданылады. Кейіпкерлердің бетіне жасалған жақын план кадрлары киноға қарағанда теледидарда жиірек қолданылады, әсіресе мыс операларында олар көп кездеседі. Режиссердің жақын план кадрларын қасақана пайдаланбауы көрермендердің тақырыпқа қатысты эмоционалдық қашықтығын тудыруы мүмкін. Жақын план кадрлары негізгі кейіпкерлерді ерекшелеу үшін қолданылады. Басты кейіпкерлер көбінесе маңыздылығын көрсету үшін таныстырылғанда жақын планға түсіріледі. Басты кейіпкерлер бірнеше рет жақын планға түседі. "Сансет бульвары" (1950) фильмінің соңында, өзінің актерлік мансабына қайта оралып жатыр деген іллюзиядағы, сөнген жұлдыз рөліндегі басты кейіпкер мелодрамалық түрде: "Жарайды, мырза Демилл, мен жақын планға дайынмын!" дейді. Жақын план кадрлары нысанды қоршаған ортаның кең контекстінде көрсетпейді. Төмен бюджетті фильмдерде декорация салу шығындарын болдырмау үшін жақын план кадрлары қолданылуы мүмкін. Егер жақын план кадрларын шамадан тыс пайдаланса, көрермендер не көріп тұрғанын түсінбей қалуы мүмкін. Жақын план кадрларын кең бұрышты линзалармен сирек түсіреді, себебі перспектива линзаға жақын заттарды пропорциясыз үлкейтіп көрсетеді. Бұл көрерменде шатасу, мас болу немесе басқа да ерекше психикалық күй сезімін тудыруы мүмкін.

Жақыннан түсіру түрлері

Сурет қаншалықты жақын (көшірілген) екеніне байланысты, жақын түсірудің әр түрлі деңгейлері бар. Терминология елдер мен тіпті компаниялар арасында өзгеше болуы мүмкін, бірақ жалпы алғанда, олар былай бөлінеді:
Орташа жақын ("MCU" камера сценарийлерінде): Орташа план мен жақын планның арасындағы. Әдетте, нысананың басы мен иығын қамтиды. Жақын план ("CU"): Нысананың белгілі бір бөлігі, мысалы, адамның басы, бүкіл кадрды толтырады. Өте жақын план ("ECU" немесе "XCU"): Сурет соншалықты жақынға түсірілген, нысананың тек бір детальі, мысалы, көзі ғана көрінеді. Жақындау (Lean In): Түсірілімдер тізбегі, әдетте диалог сахнасында, орташа немесе алыс планмен басталып, жақын планмен аяқталады. Алыстау (Lean Out): Жақындаудың керісі, жақын планнан алыс планға өту. Жақындау-алыстау (Lean): Жақындаудан кейін алыстау жасалғанда. Жақын планды түсіргенде нысананы кадрдың дәл ортасына қоймау керек. Оның орнына, ол алтын бөліс заңына сәйкес кадрға орналастырылуы тиіс.