Кіріспе

Жапон фотографы Дайдо Морияма (森山 大道) – жапон фотографы, ең танымал туындылары – қара-ақ көше фотосуреттері және авангардтық фотосуреттер журналы «Provoke»-пен байланысы. Морияма мансабын фотограф Эйко Хосоедің көмекшісі ретінде бастады, ол авангардтық фотокооперативі Vivo-ның негізін қалаушылардың бірі болды, ал 1968 жылы жарық көрген «Жапония: Фототеатр» атты алғашқы фотокітабымен танылды. 1960 жылдардағы алғашқы туындылары соғыстан кейінгі Жапониядағы қалалық өмірдің қараңғы жақтарын қатал және шексіз бейнелеп, адам тәжірибесінің шикілігін өткір бұрыштар, зерлі текстуралар, қатал контраст және фотографтың шарлаушы көзі арқылы сүзіп көрсетті. Оның 1960-1970 жылдардағы көптеген танымал жұмыстары соғыстан кейінгі жаңару және оккупациядан кейінгі мәдени күйреу көзқарастары арқылы қарастырылады. Морияма 1969 жылғы «Апат» сериясында камераның ұсынатын бейнелеу мүмкіндіктерін зерттеуді жалғастырды, ол Asahi Camera фотожурналында бір жылдан астам уақыт бойы серияланды. Онда ол камерасын қолданып, дайын медиа бейнелерін көшіруге тырысты. 1972 жылы жарық көрген «Фотографияға қош сау» атты фотокітабында, оның «Provoke» фотографы Такума Накахирамен сұхбаты жарияланды. Бұл кітап ортаны бұзуға жасаған радикалды әрекетін көрсетеді. Жапон фотографтары арасында фотокітаптар таныстырудың бағалы форматы болғанымен, Морияма өте өнімді болды: 1968 жылдан бері 150-ден астам фотокітап шығарды. Оның шығармашылық жолы көптеген ірі мекемелерде өткен жеке көрмелермен және 2012-2013 жылдары Тейт Модернде Уильям Клейнмен бірлескен көрмесімен құрметтелді. Ол мансабында көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде 2019 жылы Хассельблад сыйлығы және 2012 жылы Халықаралық фотосурет орталығының Infinity сыйлығы.

Ерте өмір және мансаптық бастамалары

Морияма 1938 жылы Осака префектурасының Икеда қаласында Хиромичи Морияма болып дүниеге келген. Әкесінің жұмысының салдарынан отбасы жиі көшіп тұрды, және Морияма балалық шағының бір бөлігін Токио, Хиросима, Чиба және Шиманеде (әкесінің туған жері) өткізді, содан кейін шамамен 11 жасында Осакаға оралды. Осакада Морияма фотограф Такеджи Ивамияның студиясында жұмыс істеді, ал 1961 жылы Токиоға көшіп, радикалды фотосурет ұжымы Vivo-мен байланыс орнатты, олардың жұмысына риза болды. Ақырында ол фотограф және Vivo мүшесі Эйко Хосоеге көмекші болып жұмысқа орналасты, ол оған фотосурет практикасы мен техникасының негіздерін үйреткенін айтады. 1950-ші және 1960-шы жылдардағы жас жігіт ретінде Морияма саяси толқуларға (1960 жылғы Анпо наразылықтарында ең жарқын көрінісі болды), экономикалық жаңару мен жаппай тұтынушылыққа, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан кейінгі екі онжылдықты сипаттайтын радикалды өнер жасауға куә болды. Оның алғашқы фотокітабы, 1968 жылы жарық көрген Nippon gekijō shashinchō (にっぽん劇場写真帖, Жапония: Фототеатр), осы маңызды тарихи кезеңдегі қалалық өмірдің қызығушылығын, кернеуін, алаланын және ашуын суреттер жинағы арқылы бейнелейді. Фотосуреттерде көмескі суреттері мен жарқын жарнамалары бар қарапайым көшелерден бастап, Токиодағы агрессивті қайта құрудың және оның салдарынан қалған қираған орындардың суреттері, түнгі өмір мен қалалық өмірдің қараңғы жақтары бейнеленген. Фотокітаптың атауынан көрінетіндей, Морияманың көзқарасы күнделікті өмірдің көрінісіне, оның барлық жамандығы мен сұлулығына бағытталған.

Провокация (1969-1970)

1965 жылы Морияманың «Муган геки» («Сым театр») атты сақталған адам эмбриондарының фотосуреттері «Gendai no me» журналында жарияланып, авангардтық ақын Шүжи Тераяманың назарын аударды. Тераяма Мориямаға өзінің эксперименталды театры мен прозалық шығармаларына ілеспе суреттер беруді тапсырды, бұл Мориямаға оның ерте мансабында серпін берді және оны Таданори Йокоо мен Такума Накахира сияқты басқа да авангардтық шығармашылықпен байланыстырды. Морияма қысқа ғұмырлы болған, бірақ терең әсер еткен журналмен байланысты жұмысы үшін кеңінен танымал. Ол 1968 жылы фотографтар Такума Накахира мен Ютака Таканиши, сыншы Кодзи Таки және жазушы Такахико Окада құрған. Күнделікті өмірдің бұл көріністері фотосурет әлемнің айқын бейнесін түсіреді деген түсінікті қабылдамады, ол түсінікті идеологиялық аргументпен қамтамасыз етілді; керісінше, олар шындықтың бөлшектілігін атап көрсетуге тырысты және фотографтың іздеу, саяхаттау көзқарасын айқын етуге ұмтылды. Суретте қонақүй төсегінде темекі шегетін жалаңаш әйел бейнеленген. Оның арқасы көрерменге қарап тұр, ал айналасы тығыз көлеңкеге оранған, камераның қарауы жасырын және қауіпті ауа береді. 1968 жылы басылымның манифестінде айтылғандай, «суреттер [эйдзо] өздері идея емес. Олар тұжырымдамалардың тұтастығына ие емес, тіл сияқты коммуникативтік код емес, бірақ бұл кері қайтарылмайтын материалдық [hikagyakuteki bussitsusei] – камерадан бөлінген шындық – тілмен айқындалған әлемнің кері жағын құрайды; және осы себепті [бейне] кейде тіл мен идеялар әлемін қозғай алады». «Провок» фотосуреттің рөлін дәлелдеуге тырысты, дене мен тікелей сезімге назар аударатын феноменологиялық кездесуді қамтамасыз ету, шындық, шындық және көрініс туралы алдын ала түсініктерден тыс, фотосуреттің мәні мен суретшінің, нысананың және көрерменнің рөлдері туралы сұрақтарды зерттеу. Коллектив тек үш нөмірді және «Бірінші, псевдо-ақиқат әлемін тастау» атты кітапты шығарса да, әр мүшесі өз жұмысын «Провок» дәуірімен тығыз байланысты жариялауды жалғастырды, ал журнал үлкен мәдени әсерге ие болды және көптеген халықаралық көрмелерге қатысты. Морияманың айтуынша, сериал Токиодағы пойыз бекетінде болған оқиғадан бастау алды, онда ол Роберт Ф. Кеннедидің қазасы туралы жаңалықты газеттердің бірінші беттерінде шашырап жатқанда көріп, қатты шок болды. Баспасөз суреттерінің медиациялық сипатына қызығушылық танытып, Морияма Накахирамен сұхбаттасып, бұл кездесу оны «бір ғана суретке берілген құндылықтарды жоққа шығаруға бел бууға» итермелегенін айтады. Көптеген көріністерді Морияма олардың жанынан өтіп бара жатқанда түсірді, бұрыштардың қисықтығы, бүктелген, қозғалатын фигуралар және сурет жазықтығын кесіп өтетін жол инфрақұрылымының бөлшектері осыны көрсетеді. Кітаптың атауы оның қоршаған ортаны бақылау мен түсіруге деген «талаушы өмір» көзқарасына сілтеме жасайды, салқын, оқшауланған, жалғызбасты бақылаушының көзқарасы арқылы. Сонымен қатар, кітап форматында белгілі бір ашықтық сақталады, әдеттегідей жол саяхаты немесе аңшылық экскурсияның троптарын қосатын қандай да бір сюжеттік шешім жоқ, оның орнына Жапониядағы нысандар мен көріністердің тұрақты ажыратылған және шешілмейтін бейнелері арқылы мәңгілік алаңдаушылық пен белгісіздік сезімін туғызады. Кітапта Морияманың ең танымал суреттері бар, оның ішінде «Алаңдаған ит» (1971) – бұл күркіреген, шаршаған ит камераға қарай басын бұратын сурет. Сурет Аомори префектурасының Мисава қаласында түсірілген, онда ірі АҚШ Әскери-әуе күштері базасы орналасқан (Морияма карьерасы бойында басқа да АҚШ әскери базаларында түсірген, оның ішінде Йокосукадағы теңіз базасында). Кітапқа кіріспе жазған поп-артист және графикалық дизайнер Таданори Йокоо, Морияма суреттерін «адамдарға көз тікпестен сөйлейтін біреуге» теңеді. Эйко Хосое, Юкио Мисима және Шүжи Тераяма. Синдзюку аймағы Морияманың қалалық өмір суреттеріне жиі орын алады. Суретші Синдзюкудің көлеңкелі, лабиринтті көшелері мен аллеяларын шабыт пен тартымдылық көзі ретінде атап, бұл аймақты «менің бойыма таңғажайып әсерін тигізген, мені тұзаққа түсіріп, сиқырлаған» деп сипаттайды.

Формат

Морияма өз шығармаларын көбінесе фотокітаптар түрінде ұсынады, оларды ол ашық кеңістіктер деп сипаттайды, оқырманға көретін суреттердің тізбегін өзі шешуге мүмкіндік береді. 1968 жылдан бері ол 150-ден астам фотокітап жариялаған. Фотокітаптар 1950-ші және 60-шы жылдардағы танымал формат ретінде пайда болды және көбінесе кітап дүкендері мен жергілікті саяси желілер арқылы таратылды, ірі баспа үйлермен жаппай өндірілмейтін. Ол суреттерді форматтау және қайта құрастыру жұмысын үшінші тарапқа тапсыруды жөн көреді, себебі бұл оны жеке естелігінің ықпалынан босатып, суреттерді сырттан қараушының көзімен қарауға мүмкіндік береді. 1983 жылдан бастап "Асахи Камера" журналында жарық көрген он бес бөлімнен құралған Морияманың жазбалары "Ину но киоку" ("Иттің естеліктері") атты автобиографиялық фотокітап ретінде жарық көрді. Морияманың фотосуреттері көбінесе 35 мм форматқа тән 3:2 арақатынасынан гөрі 4:5 арақатынасында түсіріледі, ал ол кейде өзінің қалаулы тік форматқа қол жеткізу үшін 35 мм фотосуреттерін кесіп алады.

Морияманың журналдары

Жазба №1. Автордық басылым, 1972 жыл. Жазба №2. Автордық басылым, 1972 жыл. Жазба №3. Автордық басылым, 1972 жыл. Жазба №4. Автордық басылым, 1973 жыл. Жазба №5. Автордық басылым, 1973 жыл. Жазба №6. – Жазба №39. Токио: Акио Нагасава, 2006–2018 жж. Әр түрлі жеке басылымдар.

Басқалармен бірлесіп жариялаған басылымдар

4. Мазу тасикарашиса но секай о сутеро: шашин то гэнго но шисо = Алдымен жалған нақтылық әлемінен бас тарт: Фотография және тіл туралы ойлар. Токио: Табата Шотен, 1970 жыл. Накахира Такума, Таканаши Ютака және Таки Коджимен бірге. Жапондық қорап – Провока дәуірінің алты сирек фотосуреттік басылымдарының факсимиле қайта басылымы, 7-ші басылым / Геттинген: Штайдл, 2001. Тераяма. Токио: Match and Company Co., 2015 жыл. Ағылшын және жапон тілдеріндегі басылымдар. Сюдзи Тераяманың мәтіні және Сатоши Мачигучидің "Сын жалғасады" деген сөздерімен. Дазай. MMM белгісі 5. Токио: Match and Company Co., 2014 жыл. Осаму Дазайдың "Вильонның әйелі" мәтінімен. Одасаку. Токио: Match and Company Co., 2016 жыл. Сакуносуке Оданың "Ат жарысында" атты әңгімесі және Сатоши Мачигучидің сөздерімен. Теппо юри но шатекиори. Токио: Гетсуёша, 2017 жыл. Миса Учиданың жапон тіліндегі хайкулерімен. Куә #2 (Екінші куә): Дайдо Морияма. Портленд: Назраели, 2007 жыл. Морияма, Эми Анракуджи және Кен Китано. .