Кіріспе

Америкалық жеңіл атлетикашы (1876–1928)

Альвин Кристиан "Ал" Кранцлейн (12 желтоқсан, 1876 – 6 қаңтар, 1928) – "заманауи кедергілерді жеңу техникасының әкесі" деп танылған американдық жеңіл атлетикашы. Ол Олимпиада ойындары тарихында 1900 жылы Парижде өткен жазғы Олимпиадада бір түрде төрт жеке алтын медальді жеңіп алған тұңғыш спортшы болды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Альвин Кранцлейн – бір Олимпиадада төрт жеке жүлде жеңіп алған жалғыз жеңіл атлетикашы. Кранцлейн сонымен қатар тік аяқпен кедергілерді жеңудің жаңа техникасын жасағанымен белгілі, бұл оған екі әлемдік рекорд орнатуға мүмкіндік берді. Ол 1984 жылы Олимпиада Даңқ залына, ал 1974 жылы Ұлттық жеңіл атлетика Даңқ залына енгізілді.

Алғашқы жылдар

Кранцлейн Миннеаполис қаласында, Миннесота штатында, пиво қайнатушы Иоганн Георг Кранцлейн мен неміс тегінен шыққан Мария Аугуста Шмидттың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның отбасы Висконсин штатының Милуоки қаласына көшкеннен кейін, ол Милуокидің Ист-Сайд орта мектебінде оқыды, онда спортпен белсенді айналысты. 1895 жылы Висконсин штатының мектеп чемпионатында ол 100 ярдқа жүгіру, 120 ярд биік тосқауылдар, 220 ярд төмен тосқауылдар, биіктікке секіру және доп лақтыруда бірінші орындарды жеңіп алды. Ол Висконсин университетінде инженерлік мамандықты оқыды. 1896 жылы ол 220 ярд төмен тосқауылдар, биіктікке секіруде жеңіске жетті және жаңа студенттер арасындағы жеңіл атлетика жарысында 100 ярдқа жүгіруде екінші орын алды, сондай-ақ доп лақтыруда да екінші орынды иеленді. 1897 жылы Колледждер аралық атлетикалық конференция чемпионатында Кранцлейн 220 ярд төмен тосқауылдар мен биіктікке секіруде жеңіске жетті. Ол Висконсин командасын командалық жүлдеге жеткізді. Сондай-ақ, ол 1897 жылы 220 ярд төмен тосқауылдар бойынша Аматорлық атлетика одағы (AAU) титулын жеңіп алды. 1897 жылы Кранцлейн 300 ярд төмен тосқауылдар бойынша 36.6 секундтық жаңа ішкі әлем рекордын орнатты. 1899 жылы Кранцлейн 24 фут 3 1/2 дюймдік қашықтыққа секіру бойынша жаңа әлем рекордын жасады. Ол төрт рет қатарынан IC4A командалық жүлдесін жеңіп алған Пенн университетінің жеңіл атлетика командасының жетекшісі болды. Кранцлейн өзінің тосқауылдардан өту техникасымен танымал болды, өйткені ол қазіргі заманғы әдісті қолданған алғашқылардың бірі болды. Ұлыбританиялық Артур Крум 1886 жылы алғаш рет тік аяқпен тосқауылдан өту стилін сынап көрген, бірақ Кранцлейн оны жетілдіріп, бағыттық техникаға айналдырды. Бұл маңызды жаңалық болды, себебі ол спортшыларға жылдамдығын жоғалтпай тосқауылдардан өтуге мүмкіндік берді.

Әлемнің назары

1900 жылы Кранцлейн Англияда өткен жазғы Олимпиада ойындарына дайындалып жаттықты. Ол Лондондағы Британдық әуесқойлар спорт қауымдастығы чемпионатында 120 метрлік кедергілермен жүгіру және ұзындыққа секіруден жеңіс одісiн алды. Содан кейін ол 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына Парижде қатысты, онда шөп жабынды трассаларында 120 метрлік кедергілермен жүгіруде әлемдік рекордты орнатты. Кранцлейн 1900 жылғы Олимпиаданың ең сәтті спортшысы атанды. Үш күнге созылған жарыстар барысында ол төрт алтын медаль жеңіп алды, әр мәрте жаңа Олимпиада рекордын жасады:
60 метрлік спринт (7,0 секунд)
110 метрлік жоғары кедергілер (15,4 секунд)
200 метрлік төмен кедергілер (25,4 секунд)
Ұзындыққа секіру (7,185 м (23' 6 3/4"))

60 метрлік жүгіруде ол іріктеу және финалдық кезеңдерде де 7,0 секунд көрсетіп, финалда Уолтер Тьюксбериді шамалы айырмамен жеңді. Ұзындыққа секіруде Кранцлейн күміс жүлдегер, Сиракуза университетінің студенті Мейер Принштейнді бір сантиметрге басып озды. Принштейннің көрсеткен нәтижесі іріктеу кезеңінде тіркелген еді, ал ол финалға қатыспады, себебі ол сенбі күні өтті. Екеуінің де сенбі күні жарысқа қатыспау туралы шарттық келісімде болғаны айтылады, ал Принштейн Кранцлейннің қатысқанын білгенде ашуға беріліп, кейбір деректерге сәйкес Кранцлейнге шабуыл жасады (басқалары Принштейн соққы жасамас бұрын тоқтатылды деп мәлімдейді).

Жаттықтыру

1900 жылғы Олимпиада ойындарынан кейін Кренцлейн алты әлемдік және төрт Олимпиадалық рекордтың иесі ретінде 1900 жылдың соңында жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты. Ол Милуокиге оралып, тіс дәрігері қызметін бастады. Сонымен қатар, Милуоки атлетикалық қауымдастығының менеджері болды. 1902 жылы Филадельфияға оралғаннан кейін ол студенттік кезінен танысқан Клодин Гилманға үйленді. 1906 жылға дейін Филадельфияда стоматологиямен айналысты, содан кейін Пенсильвания штатындағы Мерсерсбург академиясында жеңіл атлетика жаттықтырушысы болды. Оның шәкірттерінің арасында 1912 жылғы Олимпиада ойындарында 100 және 200 метр қашықтықта жүгірген, болашақ Олимпиада чемпионы Ральф Крейг болды. 1910 жылдан 1913 жылға дейін Мичиган университетінде бас жеңіл атлетика және футбол жаттықтырушысы (1910–1911 жылдары) қызметін атқарды. 1913 жылы ол 1916 жылғы Германия Олимпиада құрамасын дайындау үшін Германия үкіметімен бес жылдық 50 000 долларлық келісімшартқа қол қойды (бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан келісімшарт күшін жойды). Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Кренцлейн АҚШ армиясында дене шынықтыру маманы болып қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Пенсильвания университетінің жеңіл атлетика командасының көмекші жаттықтырушысы болды. Ол сондай-ақ жазғы лагерьлерде және қыста Кубадағы Гавана гольф және теннис клубында жаттықтырды. 1927 жылдың соңында ол плевритке шалдықты. Кренцлейн 1928 жылдың басында Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында эндокардиттен қайтыс болды.