Кіріспе

Көптеген науқастар шаршау, калий тапшылығы және жоғары қан қысымымен ауырады, бұл көру қабілетінің нашарлауына, санасының шатасуына немесе бас ауруына әкелуі мүмкін. Симптомдарға мыналар да жатуы мүмкін: бұлшық еттердегі ауыру мен әлсіздік, бұлшық еттердің спазмдары, төменгі арқа мен бүйрек аймағындағы ауырсыну, діріл, ұю сезімі, бас айналу/дене бұрылу, түнгі зәр шығару және шамадан тыс зәр шығару. Бұл синдром жиі дұрыс диагноз қойылмайды; Эндокринологиялық қоғам жоғары қан қысымы бар және тәуекелі жоғары адамдарды тексеруді ұсынады, ал басқалары жоғары қан қысымы бар барлық адамдарды тексеруді ұсынады. Тексеру әдетте қандағы альдостерон-ренин қатынасын (ARR) өлшеу арқылы жүргізіледі, бұл кезде әсер ететін дәрілерді қабылдау тоқтатылады және қандағы калий деңгейі 4-тен жоғары болуы керек, ал оң нәтижелерді растау үшін қосымша зерттеулер қолданылады. Кейбір жағдайларда бүйрек үсті безіндегі аденоманы хирургиялық жолмен алып тастау арқылы емдеу мүмкін, ал аденоманың орны анықталғаннан кейін осы процедура жасалады. Егер тек бір бүйрек үсті безі үлкейсе, ол да алынып тасталуы мүмкін. Екі бездің де үлкейген жағдайларында емдеу көбінесе спиронолактон немесе эплеренон сияқты альдостерон антагонистері деп аталатын дәрілермен жүргізіледі. Конн синдромы 1955 жылы аденоманы бұл жағдайдың себебі ретінде алғаш сипаттаған американдық эндокринолог Джером В. Коннның (1907–1994) есімімен аталған.

Белгілері мен симптомдары

Адамдар көбінесе аз симптомдарға немесе ешқандай симптомдарға ие болмайды.

Патофизиология

Алдостерон ағзаның барлық немесе көптеген жасушаларына әсер етеді, бірақ клиникалық жағынан ең маңызды әсері бүйректе, соңғы дистальды жиынтық түтікше және медуллярлық жинақтаушы түтікшенің жасушаларына тиеді. Басты жасушаларда альдостерон базальтеральды мембраналық натрий-калий АТФазасының және апикальды эпителийлік натрий арналарының (ЭНАК) және калий арналарының (РОМК) активтілігін арттырады. Бұл әрекеттер натрийдің қайта сіңірілуін және калийдің бөлінуін күшейтеді. Натрийдің қайта сіңірілуі калийдің бөлінуінен артық болғандықтан, люменнің электрлік потенциалы теріс болады, нәтижесінде хлорид натрийден кейін шығады. Содан кейін су натрий мен хлоридтен кейін осмос арқылы өтеді. Конн синдромында бұл әрекеттер организмдегі натрий мен сұйықтық көлемінің артуына, ал калийдің азаюына себеп болады. Альдостерон сонымен қатар аралас жасушаларға әсер етіп, апикальды протон АТФазасын стимуляциялайды, бұл протонның секрециясын тудырып, зәрдің қышқылдануына және организмдегі сұйықтықтың сілкілденуіне әкеледі. Қорытындылай келгенде, гиперальдостеронизм гипернатриемияға, гипокалемияға және метаболикалық алкалозға алып келеді. Альдостерон мен ренин арасындағы жоғары қатынас бастапқы гиперальдостеронизмнің болуын көрсетеді. Диагнозды тұздық супрессиялық тест, амбулаториялық тұздық жүктемелік тест немесе флудрокортизондық супрессиялық тест арқылы қояды. Скрининг мақсатында сарысу мен зәрдегі концентрацияларды бір уақытта өлшеу ұсынылады. Серамдық натрийдің зәрдегі натрийге, ал серамдық калийдің зәрдегі калийге қатынасын есептеу (SUSPUP) және (серамдық натрий зәрдегі натрийге зәрдегі калийдің квадратына) қатынасын (SUSPPUP) есептеу RAAS-тың есептелген құрылымдық параметрлерін береді, оларды статикалық функциялық тест ретінде қолдануға болады. Нәтижелері ARR есептеу арқылы расталуы керек. Егер бастапқы гиперальдостеронизм биохимиялық тұрғыдан расталса, КТ сканилеуі немесе басқа көлденең қималы бейнелеу бүйрек үсті безіндегі аномалияны, мысалы, бүйрек үсті безінің аденомасын (альдостерома), карциномасын, екі жақты гиперплазиясын немесе сирек кездесетін басқа өзгерістерді анықтауға көмектеседі. Бейнелеу нәтижелері себепті нақтылау үшін, бүйрек үсті безінен веналық қанабыздау сияқты қосымша диагностикалық зерттеулерді қажет етуі мүмкін. Ересектерде жұмыс істемейтін бүйрек үсті безі аденомасының қатарлы екі жақты альдостерон гиперсекрециясының көзі болуы мүмкін, сондықтан хирургиялық араласу жоспарланған жағдайларда бүйрек үсті безінен қанабыздау міндетті болады. Сондай-ақ, 11C Metomidate-пен ПЭТ/КТ жасауға болады. 11C Metomidate CYP11B1/CYP11B2 үшін ерекше емес болғандықтан, пациент CYP11B1 экспрессиясын төмендету үшін дексаметазонмен алдын ала емделуі керек. Диагнозды тиісті білімі бар маман қоюы керек, бірақ бастапқы медициналық көмек көрсетушілер бастапқы альдостеронизмнің клиникалық белгілерін анықтауда және жағдайды анықтау үшін алғашқы қан сынақтарын алуда маңызды рөл атқарады.

Жіктеу

Кейбір адамдар Конн синдромын тек бүйрекүсті без аденомасы (жақсы ұрықтың бір түрі) салдарынан туындаған жағдайларда ғана қолданады. Бірақ практикада, терминдер көбінесе негізгі физиологиялық себептерге қарамастан, бірін-бірі алмастырып қолданылады. Емделмеген жағдайда, гиперальдостеронизммен ауыратын адамдардың жоғары қан қысымы нашар бақыланады, бұл инсульт, жүрек аурулары және бүйрек жеткіліксіздігінің көбеюімен байланысты болуы мүмкін. Тиісті ем жасалған жағдайда, емделу барысы жақсы деп есептеледі. Есаксеренон – бірінші стероид емес минералкортикоидтарды бөгегіш, 2019 жылы Жапонияда эссенциалды гипертонияны емдеу үшін бекітілді. Финеренон, осы классқа жататын препарат, 2020 жылы 3-ші фазалық клиникалық сынаққа жетті, бірақ әлі гипертония үшін қарастырылмаған. Көбірек маңыздысы, жаңа буын альдостерон синтезін тежегіштер зерттеу құбырына енді, CIN 107 2021 жылдан бастап 2-ші фазалық клиникалық сынақтан өтуде.

Эпидемиология

Бұрынғыда, біріншілік альдостеронизмнің таралуы гипертониямен ауыратын науқастардың 1%-дан кем деп саналды. Жақындағы зерттеулер біріншілік альдостеронизмнің таралуының әлдеқайда жоғары екенін көрсетті, ол алғашқы медициналық көмекте 12,7%-ға дейін, ал жолдамамен келген орталықтарда 29,8%-ға дейін жетеді. Скринингтік ұсынымдарды өте аз орындау біріншілік альдостеронизмнің дұрыс диагнозын қоймауға әкеледі.

Қоғам және мәдениет

Біріншілік альдостеронизм қоры – пациенттердің күшімен құрылған, бүкіл әлемде біріншілік альдостеронизмді оңтайлы диагностикалау және емдеуге бағытталған жаңа көзқарасты қалыптастыруға, хабардарлықты арттыруға, зерттеулерді қолдауға және пациенттерге, медицина қызметкерлеріне көмек көрсетуге арналған бастама.

Епоним

Конн синдромы американдық эндокринолог Джером В. Коннның (1907-1994) есімімен аталады, ол 1955 жылы Мичиган университетінде бұл жағдайды алғаш рет сипаттаған.