Кіріспе
Биологиялық функциясы бар зат. Стероидтық гормон – гормон ретінде әрекет ететін стероид. Стероидтық гормондарды екі топқа бөлуге болады: кортикостероидтар (әдетте бүйрек үсті безінде түзіледі, сондықтан "кортико") және жыныс гормондары (әдетте жыныс бездерінде немесе плацентада түзіледі). Осы екі топта олар байланысатын рецепторларға сәйкес бес түрі бар: глюкокортикоидтар және минералокортикоидтар (екеуі де кортикостероидтар) және андрогендер, эстрогендер және прогестогендер (жыныс гормондары). D витаминінің туындылары – гомологты рецепторлары бар, олармен тығыз байланысты алтыншы гормондық жүйе. Олар рецептор лигандтары ретінде нағыз стероидтардың кейбір қасиеттерін иеленеді. Стероидтық гормондар метаболизмді, қабынуды, иммундық функцияларды, тұз бен судың тепе-теңдігін, жыныстық ерекшеліктердің дамуын, жарақаттар мен ауруларға төтеп беру қабілетін реттеуге көмектеседі. "Стероид" термині организмде өндірілетін гормондарды да, табиғи стероидтардың әсерін қайталайтын жасанды дәрілерді де сипаттайды.
A steroid hormone is a steroid that acts as a hormone. Steroid hormones can be grouped into two classes: corticosteroids (typically made in the adrenal cortex, hence cortico ) and sex steroids (typically made in the gonads or placenta). Within those two classes are five types according to the receptors to which they bind: glucocorticoids and mineralocorticoids (both corticosteroids) and androgens, estrogens, and progestogens (sex steroids). Vitamin D derivatives are a sixth closely related hormone system with homologous receptors. They have some of the characteristics of true steroids as receptor ligands. Steroid hormones help control metabolism, inflammation, immune functions, salt and water balance, development of sexual characteristics, and the ability to withstand injury and illness. The term steroid describes both hormones produced by the body and artificially produced medications that duplicate the action for the naturally occurring steroids.
Синтез
Табиғи стероидты гормондар көбінесе жыныс бездері мен бүйрекүсті бездерінде холестериннен синтезделеді. Бұл гормондар липидтер болып табылады. Олар майға ерітін болғандықтан жасуша мембранасы арқылы өте алады, содан кейін стероидты гормон рецепторларына (стероидты гормонға қарай ядролық немесе цитоплазмалық болуы мүмкін) байланысып, жасуша ішінде өзгерістер тудырады. Стероидты гормондар көбінесе қанда, жыныстық гормон байланыстыратын глобулин немесе кортикостероид байланыстыратын глобулин сияқты белгілі бір тасымалдаушы ақуыздарға байланысқан күйде тасымалданады. Бауырда, басқа "перифериялық" тіндерде және мақсатты тіндерде қосымша түрленулер мен катаболизм процестері жүреді.
Көлік
Стероидтық гормондар қан арқылы тасымалданады, оларды тасымалдаушы белоктарға (сарысу белоктарына) байланыстыру арқылы, бұл гормондардың суда ерігіштігін арттырады. Мысалдарға жыныстық гормон байланыстыратын глобулин (SHBG), кортикостероид байланыстыратын глобулин және альбумин жатады. Көптеген зерттеулер гормондардың жасушаларға тек сарысу белоктарымен байланыспаған кезде ғана әсер ете алатынын көрсетеді. Белсенді болу үшін стероидтық гормондар қандағы ерігіш белоктардан босап, жасушадан тыс рецепторларға байланысуы керек немесе жасуша мембранасы арқылы өтіп, ядролық рецепторларға байланысуы керек. Бұл идея «еркін гормон гипотезасы» деп аталады. Бұл идея 1-суретте көрсетілген. Бір зерттеуде стероид тасымалдаушы кешендері мембраналық рецептор – мегалинмен байланысқандығы және эндоцитоз арқылы жасушаларға енгендігі анықталды. Мүмкін болатын жол – бұл кешендер жасуша ішіне енгеннен кейін лизосомаға жеткізіледі, онда тасымалдаушы белок ыдырайды және стероидтық гормон нысана жасушаның цитоплазмасына босатылады. Содан кейін гормон геномдық әрекет ету жолын іске қосады. Бұл процесс 2-суретте көрсетілген. Стероидтық гормондарды тасымалдаудағы эндоцитоздың рөлі толыққанды түсінілмеген және одан әрі зерттелуде. Стероидтық гормондар жасушалардың липидтік екі қабатты мембранасынан өту үшін, олардың мембранаға енуіне немесе одан шығуына кедергі келтіретін энергетикалық тосқауларды жеңуі керек. Гиббс еркін энергиясы осы тұрғыда маңызды ұғым. Бұл гормондардың барлығы холестеринден туындайды, олардың екі шетінде гидрофильді функционалдық топтар және гидрофобты көміртек тізбектері болады. Стеридті гормондар мембранаға енгенде, функционалдық топтар мембрананың гидрофобтық ішкі бөлігіне енгенде еркін энергия тосқауылдары пайда болады, бірақ осы гормондардың гидрофобтық ядросы липидтік екі қабатқа енуі энергетикалық тұрғыдан тиімді. Бұл энергетикалық тосқауылдар мен шұңқырлар мембранадан шығатын гормондар үшін керісінше болады. Стероидтық гормондар физиологиялық жағдайда мембранаға оңай енеді және шығады. Эксперименттік түрде олардың гормонға байланысты 20 мкм/с жылдамдықпен мембраналарды кесіп өтетіні көрсетілген. Гормондардың ЭЖЖ немесе ІЖЖ-ға қарағанда мембранада болуы энергетикалық тұрғыдан тиімді болғанымен, олар мембранаға енгеннен кейін оны тастайды. Бұл маңызды, өйткені барлық стероидтық гормондардың алғысы – холестерин, жасуша ішіне енгеннен кейін мембранадан шықпайды. Холестерин мен осы гормондардың арасындағы айырмашылық – холестерин мембранаға енген кезде, осы гормондарға қарағанда Гиббс еркін энергиясының теріс шұңқырында әлдеқайда үлкен болады. Бұл холестериннің алифалық тізбесінің липидтік екі қабаттың ішкі жағымен өте жақсы өзара әрекеттесуіне байланысты. Бұл жолмен еркін гормондар алдымен жасуша мембранасынан өтеді, өйткені олар майда ериді. Иондық каналдар, транспортерлер, G белоктарымен байланысқан рецепторлар (GPCR) және мембраналық сұйықтыққа стероидтық гормондардың әсер ететіні көрсетілген. Олардың ішінде GPCR-мен байланысқан белоктар ең көп таралған. Бұл белоктар мен жолдар туралы толық ақпарат алу үшін стероид гормоны рецепторлары бетіне кіріңіз.