Кіріспе

Стереоидты гормондардың класы. Кортикостероидтер – омыртқалы жануарлардың бүйрек үсті қабығында түзілетін стероидты гормондардың класы, сондай-ақ осы гормондардың синтетикалық аналогтары. Кортикостероидтердің екі негізгі класы – глюкокортикоидтар және минералокортикоидтар – көптеген физиологиялық процестерге қатысады, оның ішінде стресске жауап, иммундық жауап, қабынуды реттеу, көмірсулар метаболизмі, ақуыз катаболизмі, қандағы электролит деңгейі және мінез-құлық. Табиғи стероидты гормондар: кортизол, кортикостерон, кортизон және альдостерон (кортизон мен альдостерон – изомерлер). Бүйрек үсті қабықшасы өндіретін негізгі кортикостероидтар – кортизол және альдостерон. Қабынуға қарсы әсерлер қабыну медиаторларының әрекетін блоктау (трансрепрессия) және қабынуға қарсы медиаторларды индукциялау (трансактивация) арқылы жүзеге асады. Ми ісіктері мен тері ауруларына қолданылады. Дексаметазон және оның туындылары – таза глюкокортикоидтар, ал преднизон және оның туындылары глюкокортикоидтық әсерден басқа, кейбір минералокортикоидтық әсерге де ие. Флудрокортизон (Florinef) – синтетикалық минералокортикоид. Гидрокортизон (кортизол) әдетте алмастыру терапиясы үшін қолданылады, мысалы, бүйрек үсті безінің жетіспеушілігі және туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы үшін. Жүйелік кортикостероидтермен емделетін аурулар:

Аллергия және респираторлық медицина
Астма (ауыр асқынулар)
Созылмалы обструктивті өкпе ауруы (СОБ)
Аллергиялық ринит
Атопиялық дерматит
Қышыма
Ангиоэдема
Анафилаксия
Тамақ аллергиясы
Дәрі-дәрмек аллергиясы
Мұрын полиптері
Гиперсезімталдық пневмониті
Саркоидоз
Эозинофильді пневмония
Пневмонияның кейбір басқа түрлері (дәстүрлі антибиотиктермен емдеу протоколына қосымша)
Интерстициалды өкпе ауруы
Дерматология
Пемфигус вульгарис
Контактты дерматит
Эндокринология (әдетте физиологиялық дозаларда)
Аддисон ауруы
Бүйрек үсті безінің жетіспеушілігі
Туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы
Гастроэнтерология
Олыцеративті колит
Крон ауруы
Автоиммундық гепатит
Гематология
Лимфома
Лейкемия
Гемолитикалық анемия
Идиопатиялық тромбоцитопениялық пурпура
Көптік миелома
Ревматология/Иммунология
Ревматоидты артрит
Жүйелік қызыл жегі
Полимиалгия ревматика
Полимиозит
Дерматомиозит
Полиартериит
Васкулит
Офтальмология
Увеит
Оптикалық неврит
Кератоконъюнктивит
Басқа жағдайлар
Көптік склероз рецидивтері
Мүшелерді трансплантациялау
Нефротикалық синдром
Созылмалы гепатит (құбылулар)
Ми эдемасы
IgG4 байланысты ауру
Простата рагы
Тендиноз
Жасыл жегі

Жергілікті препараттар тері, көз (увеит), өкпе (астма), мұрын (ринит) және ішек үшін де қолжетімді. Кортикостероидтер лоқсығуды болдырмау үшін де қолданылады, көбінесе 5-HT3 антагонистерімен (мысалы, ондансетрон) бірге. Глюкокортикоидтардың әдеттегі жағымсыз әсерлері дәрілік Кушинг синдромы ретінде біркелкі көрінеді. Минералокортикоидтардың типтік жанама әсерлері: гипертония (жоғары қан қысымы), стероидтық қант диабеті, психоз, ұйқының бұзылуы, гипокалемия (қандағы калийдің төмен деңгейі), гипернатриемия (қандағы натрийдің жоғары деңгейі) және перифериялық ісіну, метаболикалық алкалоз және дәнекер тінінің әлсіздігі. Иммунодепрессанттық әсерінен жараның жазылуына немесе жараның пайда болуына кедергі келтірілуі мүмкін. Орталық сероздық ретинопатияның (ОСР) дамуына түрлі стероидтік препараттар, аллергияға қарсы мұрын спрейлері (Nasonex, Flonase), теріге арналған жергілікті кремдер, көз тамшылары (Tobradex) және преднизон қатысы бар. Кортикостероидтер мидың жарақаттануынан зардап шеккен адамдарды емдеуде кеңінен қолданылады. Жүйелі шолуда 20 рандомизацияланған бақылаулы зерттеулер анықталды, оған 12 303 қатысушы қатысты, содан кейін кортикостероидтар алған пациенттерді емдеусіз қалған пациенттермен салыстырды. Авторлар бас жарақаттанған адамдарды кортикостероидтармен әдеттегідей емдемеуді ұсынды.

Фармакология

Кортикостероидтер глюкокортикоидты рецептордың және/немесе минералокортикоидты рецептордың агонисттері болып әрекет етеді. Кортикостероидтік әсерлеріне қоса, кейбір кортикостероидтер прогестогендік әсерге де ие болуы мүмкін, соның салдарынан жыныстық байланысты қосымша әсерлер тудыруы мүмкін.

Асптама

Пациенттердің ингаляциялық кортикостероидтерге жауабы генетикалық вариацияларға негізделген. Қызығушылық тудыратын екі ген – CHRH1 (кортикотропин босатушы гормон рецепторы 1) және TBX21 (транскрипция факторы T bet). Адамдарда екі геннің де полиморфты вариациясы бар, бұл кейбір пациенттердің ингаляциялық кортикостероид терапиясына басқаларға қарағанда жақсы жауап беруін түсіндіруге болады. Дегенмен, барлық астмамен ауыратын пациенттер кортикостероидтарға жауап бермейді және астмамен ауыратын пациенттердің үлкен тобы кортикостероидтарға төзімді болады. Пациентке бағытталған нәтижелерді зерттеу институтының жеңіл тұрақты астмасы бар балалар мен жасөспірімдерге қатысты жүргізген зерттеуі, қажет болған жағдайда қолданылатын ингалятор, астманы бақылау, астма ұстамаларының саны, өкпе функциясы және өмір сапасын жақсартуда күнделікті қолданумен бірдей нәтиже бергенін көрсетті. Ингаляторды қажет болған жағдайда қолданатын балалар мен жасөспірімдер, күнделікті қолданатындарға қарағанда шамамен төрттен бір бөлігіне тең кортикостероид дәрісін пайдаланды.

Биосинтез

Кортикостероидтер холестериннен бүйрекүсті қабығында синтезделеді. Ерекшеленген стероидтар жергілікті стероидтарға аллергияны анықтауда жиі қолданылады.

А тобы Гидрокортизон түрі

Гидрокортизон, гидрокортизон ацетаты, кортизон ацетаты, тиксокортол пивалаты, преднизолон, метилпреднизолон және преднизон.

С тобы Бетаметазон түрі

Беклометазон, бетаметазон, дексаметазон, флуокортолон, галометазон және мометазон.

D1 тобы Галогенді (кем лабильді)

Алклометазон дипропионаты, бетаметазон дипропионаты, бетаметазон валераты, клобетазол пропионаты, клобетазон бутираты, флупредниден ацетаты және мометазон фуроаты.

D2 топ Лабильді пропрепараттық эфирлер

Циклесонид, кортизон ацетаты, гидрокортизон ацепонаты, гидрокортизон ацетаты, гидрокортизон бутепраты, гидрокортизон бутираты, гидрокортизон валераты, предникарбат және тиксокортол пивалаты.

Жергілікті стероидтар

Теріге, көзге және шырышты қабықтарға сырттан қолдануға арналған. Көптеген елдерде жергілікті кортикостероидтер I-ден IV-ге дейінгі күштілік кластарына (Жапонияда А-дан D-ға дейін) бөлінеді. АҚШ-та әрбір жергілікті кортикостероидтің күштілік деңгейін анықтау үшін жеті санат пайдаланылады.

Этимология

Атаудың кортико бөлігі осы стероидты гормондарды өндіретін бүйрек үсті қабығына сілтеме жасайды. Сондықтан кортикостероид – "қабықша стероиді".