Кіріспе

Кортикостероидтердің алдындағы зат және кортизол метаболиті. Кортизон – прегненді (21 көміртекті) стероидты гормон. Бұл табиғи түрде кездесетін кортикостероид метаболиті, сонымен қатар фармацевтикалық продәругі ретінде де қолданылады. Кортизол кортикостероид 11 бета дегидрогеназа изозимі 2 ферментінің әсерінен, әсіресе бүйректерде, белсенді емес метаболиті кортизонға айналады. Бұл 11-ші көміртегіндегі спирт тобын тотықтыру арқылы жүзеге асырылады (алты мүшелі сақинада бес мүшелі сақинаға қосылған). Кортизон 11β-гидроксистероид дегидрогеназа типті 1 ферментінің 11-ші көміртегіндегі стереоспецификалық сутегіленуі арқылы, әсіресе бауырда, белсенді стероид кортизолға қайта айналады. "Кортизон" термині жиі кез келген кортикостероидты немесе, шын мәнінде кортизол болатын гидрокортизонды білдіру үшін қолданылады. "Кортизондық инъекция" алғанын немесе "кортизон" қабылдағанын айтқан көптеген адамдар, шын мәнінде гидрокортизонды немесе басқа да көптеген, әлдеқайда күшті синтетикалық кортикостероидтердің біреуін алған болуы мүмкін. Кортизонды продәругі ретінде қолдануға болады, яғни оның тиімді болуы үшін организм (әсіресе бауыр, оны кортизолға айналдырады) оны өзгертуі керек. Ол түрлі ауруларды емдеу үшін қолданылады және оны ішке қабылдау, буынға (буынға) немесе тері арқылы енгізуге болады. Кортизон иммундық жүйенің әртүрлі элементтерін басады, осылайша қабынуды және онымен байланысты ауырсыну мен ісікті азайтады. Кортизонды ұзақ мерзімді қолданумен байланысты тәуекелдер бар. Дегенмен, кортизонды қолдану өте шамалы әсер етеді, сондықтан көбінесе оның орнына күштірек стероидтар қолданылады.

Жанама әсерлер

Кортизонды ауызбен қабылдаудың бірқатар потенциалды жүйелік жағымсыз әсерлері бар, олардың ішінде астма, гипергликемия, инсулинге төзімділік, қант диабеті, остеопороз, көңіл сығуы, депрессия, айқұрлылық, катаракта, глаукома, Кушинг синдромы, инфекцияларға шалдығу қаупінің артуы және өсудің тежелуі.

Тарих

Кортизонды алғаш рет американдық химиктер Эдвард Кальвин Кендалл мен Гарольд Л. Мейсон Мейо клиникасында зерттеу жүргізген кезде анықтады. Анықтау процесінде кортизон Е қосылысы (ал кортизол F қосылысы) деп белгіленді. 1949 жылы Филип С. Хенч және әріптестері кортизонның үлкен дозаларын инъекциялаудың ауыр ревматоидты артритпен ауыратын науқастарды емдеуде тиімді екенін анықтады. Кендалл 1950 жылы Филип Шовальтер Хенч пен Тадеуш Райхштейнмен бірге кортизонды қоса, бүйрек үсті безі гормондарының құрылымын және функциясын ашқаны үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Рейхштейн де, О. Винтерштейнер мен Дж. Пфиффнер тобы да Мейсон мен Кендаллдың жаңалықтарына дейін бұл қосылысты жеке-жеке бөліп алған, бірақ оның биологиялық маңыздылығын тани алмады. 1949 жылдың 30 қыркүйегінде Перси Джулиан өт қышқылынан кортизон өндіру процесін жақсартқанын хабарлады. Бұл сирек, қымбат және қауіпті химиялық зат – осмий тетроксидін пайдалану қажеттігін жойды. 1950 жылдардың басында Ұлыбританияда Ұлттық медициналық зерттеу институтының Джон Корнфорт және Кеннет Каллоу Глаксо компаниясымен бірлесіп, сизаль өсімдіктерінен алынған гекогениннен кортизон өндірді.

Өндіріс

Кортизон – стероидтегенез деп аталатын процестің бірнеше соңғы өнімдерінің бірі. Бұл процесс холестериннің синтезімен басталады, содан кейін бүйрекүсті безіндегі бірқатар өзгерістер арқылы көптеген стероидтық гормондардың кез келгеніне айналады. Осы жолдың соңғы өнімдерінің бірі – кортизол. Кортизолдың бүйрекүсті безінен шығуы үшін сигналдар каскады орын алады. Гипоталамустан бөлінетін кортикотропин босататын гормон, алдыңғы гипофиздегі кортикотрофтарды ACTH-ты бөліп шығаруға ынталандырады, ол сигналды бүйрекүсті безінің қабығына жеткізеді. Мұнда зона фасцикулата және зона ретикулярис ACTH-қа жауап ретінде глюкокортикоидтарды, әсіресе кортизолды бөліп шығарады. Әртүрлі шеткі тіндерде, ең әсіресе бүйректерде кортизол кортикостероид 11-бета дегидрогеназа изоферменті 2 ферменті арқылы кортизонға дейін инактивацияланады. Бұл өте маңызды, себебі кортизол – күшті минералокортикоид, және егер ол бүйректерде инактивацияланбаса, электролиттердің деңгейімен (қандағы натрий деңгейін көтеру және калий деңгейін төмендету) және қан қысымын көтерумен қатар, денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін.

Танымал мәдениет

Кортизонға тәуелділік 1956 жылы Джеймс Мейсон өндірген және басты рөлде ойнаған "Өмірден асқан" фильмінің тақырыбы болды. Фильм алғашқы көрсетілімінде кассалық сәтсіздікке ұшыраса да, қазіргі көптеген сыншылар оны шедевр деп санайды және психикалық аурулар мен тәуелділікке қатысты заманауи көзқарастарды өткір сынға алатын туынды ретінде бағалайды. 1963 жылы Жан-Люк Годар оны жасалған ең ұлы американдық дыбысты фильмдердің ондығына қосты. Джон Ф. Кеннедиге Аддисон ауруын емдеу үшін кортизон сияқты кортикостероидтар тұрақты түрде тағайындалды.