Кіріспе

Уильям Итон (23 ақпан 1764 - 1 маусым 1811) – американдық әскери шенеунік және дипломат. Ол 1797–1803 жылдары Тунис консулы болды және АҚШ пен Триполи арасындағы Бірінші Барбария соғысында (1801–1805) маңызды дипломатиялық және әскери рөл атқарды. Итон Триполиге бағынышты Дерне қаласын басып алып, паша Хамет Карамеллиді билікке қайта орнатуға көмектесе отырып, Дерне шайқасында АҚШ-тың алғашқы шетелдік әскери жеңісіне қол жеткізді. Ол сонымен қатар бұрынғы вице-президент Аарон Беррдің мемлекетке қарсы қылмыс ісі бойынша сотта куәлік берді. Итон Массачусетс штатының Бас сотында бір мерзім қызмет етті, ол колониялық дәуірде де, одан кейін де штаттың заң шығару органы болып табылды. Итон 1811 жылдың 1 маусымында 47 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Уильям Итон Коннектикут штатының Вудсток қаласында дүниеге келді. Ол Натаниел мен Сараның (құрметті әкесі Джонсон) он үш баласының бірі еді. Оның әкесі орта тапқа жататын шаруа болған, қыс айларында мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген, "шаруаға қарағанда осы қызметке оның қабілеті жоғары болғандығы айтылады". Уильям он жасқа келгенде оның отбасы Коннектикут штатының Мансфилд қаласына көшіп кетті.

Әскери мансап

Итон он алты жасында әскерге қатысу үшін үйден қашып кетті. 1780 жылы Континенттік армияға қосылып, 1783 жылға дейін қызмет етті, 19 жасында сержант шеніне жетті. 1792 жылы Итон Америка Құрама Штаттары Легионында капитандық лауазымды қабылдады және Легионвиллде (Баден, Пенсильвания) жаттығуды бастады. Ол сондай-ақ генерал Тимоти Дэниелсонның жесірі Элизаға үйленді. 1795 жылы Итон өзі мен подполковник Генри Гейтер арасындағы "түсініспеушілікке" себеп болған айыптамалар бойынша әскери сотқа тартылды. Айыптамалардың ішінде жемқорлық және кісі өлтіру күдіктісін "тұтқындықтан босату" сияқты қылмыстар болды. Сот шешімімен, Итон екі айға шартты түрде лауазымынан шеттетілді. Сотталғанына қарамастан, Итон 1797 жылдың 11 шілдесіне дейін, Тунисте АҚШ консулы болып тағайындалғанға дейін лауазымын сақтап қалды. 1801 жылы Триполимен соғыс басталғанға дейін бұл қызметте болды.

Тунис (17991803)

Тунистегі Этонның басты міндеті беймен (губернатормен) бейбітшілік және сауда келісімдерін келісу болды. 1796 жылы АҚШ Алжирдің дейына төлемдерді кешіктірді. 1797 жылы АҚШ-тың Алжирдегі консулы Джоэл Барлоу деймен келіссөздер жүргізді және оған шамамен бір миллион доллар құнға фрегат беруге уәде берді. Ол француз саудагері Жозеф Стефан Фаминді Тунис бейімен келіссөздер жүргізу үшін жіберді. Келісімге қол жеткізілді, бірақ Конгресс оны ратификацияламады. АҚШ президенті Джон Адамс Уильям Итонды Туниске келіссөз жүргізу үшін консул етіп тағайындады. Бұл тапсырманы орындауға екі жыл кетті. Сол уақытта Алжир мен Триполидің талаптары көбейген сайын, Итон аймақтағы сауданы қамтамасыз ету үшін әскери күш қолданудың тиімдірек екеніне сенді, себебі үнемі құрбандық төлеуден гөрі күш қолдану қажет. Ол Мемлекеттік хатшы Джеймс Мэдисонға құлшыныспен хат жазып, «Неғұрлым көп берсеңіз, түріктер соғұрлым көп сұрайды» деген пікірін білдірді. Осы кемелердің арасында капитан Уильям Бэйнбридждің басқаруымен 1803 жылдың қазан айында Триполиді блокадалауға жіберілген «Филадельфия» кемесі де болды. Фрегат Триполидің жағалауында қалды және 306 адамнан тұратын экипажымен бірге тұтқындалды. Бэйнбридж тұтқындалғанға дейін кемені батыра алмады, бірақ USS Intrepid командашысы Стивен Декатур, құпия миссияда, Триполидің оны пайдалануына жол бермеу үшін «Филадельфияны» өртеп жойды. Сондай-ақ, ол Уильям Итонды операцияны жүзеге асыруға жіберілген құрлық әскерлерінің «генералы және бас қолбасшысы» етіп тағайындады. Ал басқалары «Бурр ақтаушылары» осы көзқарасқа жауапты дейді.

Мұра

Уильям Итон – АҚШ-тың үш қаласының атымен аталуына себепкер болған тұлға: Итонтон (Джорджия штаты), Итон (Нью-Йорк штаты) және Итон (Огайо штаты). Сондай-ақ, ол USS Eaton Флетчер классының эсминеціне есім берген. Триполи ескерткіші, Дерне шайқасында шетелдегі алғашқы американдық әскери қаза болғандардың құрметіне 1806 жылы суретші Джованни Микали итальяндық мәрмәрінен жасады. Ол "Old Ironsides" ("Ескі темірбет") аталған USS Constitution фрегатымен АҚШ-қа жеткізіліп, 1808 жылы Вашингтон қаласындағы теңіз күштерінің базасында (Потомак өзенінің шығыс саласы, қазіргі Анакостия өзені) орналастырылды. АҚШ-тағы алғашқы соғыс ескерткіші саналатын бұл ескерткіш, 1812 жылғы соғыс кезінде 1814 жылдың тамызында британдықтардың Вашингтонға шабуыл жасап, қаланың қоғамдық ғимараттары мен нысандарын өртеп жіберуі салдарынан зардап шекті. 1831 жылы ол Ұлттық алаңға қарап тұратын АҚШ Капитолиясының батыс жағына көшірілді. 1860 жылы Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясының кампусына орналастырылды. Ол келесі ондаған жылдарда бірнеше рет орын ауыстырса да, қазірге дейін сол жерде сақталып тұр. 2001 жылы ескерткіш жөндеуден өтіп, толыққанды қайта қалпына келтірілді.

Танымал мәдениетте

Консул генерал Итонның Дернедегі әрекеттері, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басқа қызметкерлерімен және грек жалдамалыларымен бірге, 1950 жылғы «Триполи» тарихи фильмінде Джон Пейн, Морин О’Хара және Говард да Силваның қатысуымен шамалы дәлдікпен көрсетілген.