Кіріспе
18 ғасырдағы Нью-Гэмпширден шыққан солдат. Генерал-майор Джон Старк (28 тамыз 1728 – 8 мамыр 1822) – француз және үнді соғысы мен Американ революциясында қызмет еткен американдық әскери шенеунік. 1777 жылғы Беннингтон шайқасындағы өрнекті қызметі үшін ол "Беннингтонның батыры" деп белгілі болды.
Major General John Stark (August 28, 1728 – May 8, 1822) was an American military officer who served during the French and Indian War and the Revolutionary War. He became known as the "Hero of Bennington" for his exemplary service at the Battle of Bennington in 1777.
Ерте өмір
Джон Старк 1728 жылы Нью-Гэмпшир штатының Лондондерри қаласында (қазіргі Дерри ауданында) дүниеге келген. Оның әкесі Арчибальд Старк (1693–1758) Шотландияның Глазго қаласында туған, ал оның ата-анасы Англияның Уилтшир округынан шыққан. Старктың әкесі болашақ әйелімен Ирландияның Лондондерри қаласына көшіп келгенде танысқан. Старк сегіз жасқа толғанда, оның отбасы Деррифилдке (қазіргі Манчестер, Нью-Гэмпшир) көшіп, ол өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Старк Елизавета "Молли" Пейджге үйленді, олардың 11 баласы болды, оның үлкен ұлы Калеб Старк еді. 1752 жылдың 28 сәуірінде Бейкер өзені бойында (Пемигевасет өзенінің саласы) аң аулау кезінде Абенаки тайпасының жауынгерлері оны тұтқындап, Канадаға алып кетті. Бірақ ол ағасы Уильямға каноэмен қашып кетуге үлгерді, алайда көршісі Дэвид Стинсон қаза тапты. Абенаки тайпасының тұтқыны болғанда, ол және оның бірге тұтқындалған Амос Истман жауынгерлердің таяқтарымен ұрысып өтуге мәжбүр болды. Старк бірінші жауынгердің қолынан таяқты тартып алып, оған шабуыл жасады, соның салдарынан қалған жауынгерлерді ойсырата білді. Басшы осы батылдығына қатты таңсылып, Старкты тайпаға қабылдады, ол қысты сонда өткізді. Келесі көктемде Массачусетс шығанағынан тұтқындарды алмастыру үшін жіберілген үкіметтік агент оның құнын 103 испан долларымен, ал Амос Истман үшін 60 доллар төледі. Старк пен Истман Нью-Гэмпширге қауіпсіз оралды.
Француздар мен үндістер соғысы
Старк Француз және Үнді соғысы кезінде майор Роберт Роджерстің қол астында екінші лейтенант болып қызмет етті. Оның інісі Уильям Старк оның қасында қызмет етті. Роджерс рейнджерлерінің құрамында Старк бағалы жауынгерлік тәжірибе алды және Америка колонияларының солтүстік шекарасын толық білді. 1757 жылы рейнджерлермен бірге қызмет еткенде, Старк Кариллон бекінісіне барлау миссиясына қатысты, сол кезде рейнджерлер шабуылға ұшырады. 1759 жылы генерал Джеффри Амхерст Роджерс рейнджерлеріне Жордж көлінен Квебектің ішіндегі Сент-Франциск ауылындағы Абенаки ауылына саяхаттауды бұйырды. Рейнджерлер солтүстікке беттеп, үнділер қаласына шабуыл жасады. Роджерстің барлық рейнджерлік роталарының екінші командирі Старк, онда тұратын үнділік асырап алған ата-анасына құрмет көрсету үшін шабуылға қатысудан бас тартты. Ол бұрынғы жылы үйленген әйеліне Нью-Гэмпширге қайтып келді. Соғыс аяқталғаннан кейін Старк капитан шенімен зейнетке шығып, Деррифилдке (Нью-Гэмпшир штаты) оралды. Рейнджерлерде болған кезінде ол революция кезінде пайдалы болатын тактиканы үйренді.
Бункер төбесі
1775 жылғы 19 сәуірде Лексингтон мен Конкорд шайқастары Америка Тәуелсіздік соғысының басталуын қадағалады, ал Старк әскери қызметке қайта оралды. 1775 жылғы 23 сәуірде Старк Нью-Гэмпшир ополчениесіндегі полковник шеніне ие болды және оған 1-ші Нью-Гэмпшир полкі мен 3-ші Нью-Гэмпшир полкінің Джеймс Ридке, сондай-ақ Бостоннан тыс жердегі әскерлерге басшылық ету құқығы берілді. Старк өз әскерін жинағаннан кейін, оларды Бостонға, ондағы блокададағы көтерілісшілерге көмек көрсету үшін оңтүстікке қарай жеткізді. Ол штаб-пәтерін Медфордтағы (Массачусетс штаты) тәркіленген Айзек Роялл үйінде орналастырды. 16 маусымда көтерілісшілер Кембридж мен Роксберидегі позицияларына британдықтардың алдын ала шабуыл жасауынан қорқып, Бостон маңындағы Чарльзтаунда орналасқан биік нүкте – Бридс-Хиллді басып алуға шешім қабылдады. 16-сы түнде американдық әскерлер биіктікке көтеріліп, қамал қазды. Таң атқанда HMS Lively атты 20 зеңбірекке ие соғыс кемесіндегі күзетшілер бұл әрекетті байқап, көтерілісшілерге және жүргізіліп жатқан жұмыстарға оқ ашты. Бұл британдық адмиралдың назарын аударды, ол "Lively" кемесі ненің атуын тоқтатуын талап етті. Осыдан кейін бүкіл британдық эскадрилья оқ ашты. 17 маусымда таң атқанда британдықтар Бридс-Хиллдегі асыққан түрде салынған бекіністерді анық көре алды; британдық генерал Томас Гейдж бекіністер аяқталғанға дейін көтерілісшілерді қуып шығару керек екенін білді. Ол генерал-майор Уильям Хауға өз әскерін жерге түсіруге дайындық жасауға бұйрық берді. Осылайша Бункер-Хилл шайқасы басталды. Американдық полковник Уильям Прескотт тек бірнеше жүз американдық отаршылдармен ғана қарқынды бастапқы бомбалау кезінде төбені ұстады. Прескотт өзінің қару-жарағы мен санынан әлдеқайда кем екенін білгендіктен, күш-жабдықты сұрауға мәжбүр болды. Старк пен Рид Нью-Гэмпширдің жедел әскерлерімен бірге Прескотттың өтініші бойынша оқиға орнына жетті. "Lively" кемесі Шарльстаунды бүлікшілердің позицияларымен байланыстыратын тар жер тилкесін Шарльстаун мойнына бағытталған дәл артиллериялық оқты жаудырды. Чарльзтаунда басқа полктердің бірнеше роталары артиллерияның атысына ұшырауға қорқып, бұзылып жүрді. Старк ерлерге шеттетуге бұйрық беріп, өз адамдарын Прескотттың позицияларына ешбір зардап шекпей, тыныш жүріп барды. Нью-Гэмпширдің әскерилері келгенде, риза болған полковник Прескотт Старкқа өз адамдарын өзі қалаған жерге орналастыруға рұқсат берді. Старк жерді қарап шықты және британдықтардың Бункер-Хиллден төмен және сол жақтағы Мистик өзенінің жағасына қону арқылы қарсы шабуылға түсуі мүмкін екенін дереу көрді. Старк өз адамдарын Мистик Бич пен төбенің арасындағы төмендікке бастап, оларға екі рельсті қоршауды рельстердің арасында сабан мен шөпті толтырып "бекітуге" бұйрық берді. Старк қорғаныс желісінде қосымша саңылау байқалды және ағасы Уильямның ротасынан лейтенант Натаниел Хатчинске және басқаларға Мистик өзенінің шетіндегі 3 метрлік жартасқа дейін еріп жүруге бұйрық берді. Олар 4 метрлік жағаға тас үйіп, қорғану шебін жасады. Осы бекініс асыққан түрде салынғаннан кейін Старк үш адамын қабырғаның тереңіне орналастырды. Ұлыбританияның үлкен тобы, алдында Уэльс корольдік фюзельерлері болды, бекіністерге қарай алға жылды. Минутмендер алға қарай келе жатқан британдықтар олардың үстіне жеткенше күтіп, бірдей тұрып, атып тастады. Олар күттірмейтін, қатал соққыны тікелей фюзельерлердің бетіне жіберіп, бір сәтте 90 адамды өлтіріп, олардың алға жылжуын тоқтатты. Фузильерлер үрейленіп, кері шегінді. Британдық жаяу әскерлері Старктің жолын сынап, өлі жолдастарынан асып түсті. Бұл шабуыл да Минутмендердің қатаң атысымен жеңілді. Үшінші шабуыл да осылай қарсы соғылды, бұл да британдықтардың ауыр шығындарымен аяқталды. Британдық офицерлер өз адамдарын сол жерден қайтарып алып, артиллерияның қолдауымен басқа жерге қонуға шешім қабылдады. Кейінірек шайқаста көтерілісшілер төбеден кетуге мәжбүр болған кезде, Старк Нью-Гэмпшир полкінің отын бағыттап, полковник Прескотттың отставкаға кеткен әскерлерін қорғап қалуға көмектесті. Сол күні Нью-Гэмпширде қайтыс болғандар кейіннен Салем-стрит жерлеу орнында, Медфордта, Массачусетс штатында жерленді. Британдықтар сол күні төбені басып алса да, олардың шығындары, әсіресе офицерлер арасында, өте үлкен болды. Ұрыс аяқталғаннан кейін екі аптадан кейін генерал Джордж Вашингтон келгеннен кейін, қоршау келесі жылдың наурыз айына дейін тоқтап тұрды, сол кезде Форт Тикондероганы басып алу кезінде алынған зеңбіректер Дорчестер Биіктігіне тиімді түнгі маневрмен орналастырылды. Бұл орналасқан жер Бостон портындағы британдық флотқа қауіп төндіріп, генерал Хауды Бостон гарнизонының барлық күштерін шығарып, Галифаксқа, Нова-Скотияға кете алмауға мәжбүр етті. Старктің қарамағында қызмет еткен атақты адамдардың арасында капитан Генри Диборн болды, ол кейіннен президент Томас Джефферсонтың бас хатшысы болды. Диборн Нью-Гэмпширден 60 ополченмен келді.
Трентон мен Принстон
Вашингтон британдықтардың шабуылдауын күтіп Нью-Йоркке баруға дайындалғанда, Континенттік армиядағы полктерге басшылық ету үшін Джон Старк сияқты тәжірибелі адамдар қажет екенін білді. Джордж Вашингтон Старкқа Континенттік армияда қолбасшылық ұсынды. Старк пен оның Нью-Гэмпшир полкі Континенттік армияға қосылуға келісті. Нью-Гэмпшир полкінің сарбаздары 1776 жылдың көктемінде Канадаға жасалған шабуыл кезінде Континенттік армияға күш түсу үшін жіберілді. Континенттік армия Канададан қайтқаннан кейін Старк пен оның адамдары Вашингтонның бас әскеріне қосылу үшін Нью-Джерсиге сапар шекті. Олар 1776 жылдың соңы мен 1777 жылдың басында Принстон және Трентон шайқастарында Вашингтонмен бірге болды. Трентоннан кейін Вашингтон Старктан Нью-Гэмпширге Континенттік армияға қосымша сарбаз жинау үшін оралуын сұрады. Старк келісті, бірақ үйге келген соң, ол Нью-Джерсиде соғысып жатқанда, Нью-Гэмпширден Инох Пур деген полковник Континенттік армияның бригадир генералы болып тағайындалғанын білді. Старк пікірінше, Пур өз полкін Бункер-Хилл шайқасына жіберуден бас тартып, оны үйде қалдырған. Тәжірибелі орманшы және жауынгерлік қолбасшы болған Старк, жауынгерлік тәжірибесі жоқ және соғысуға құштарлығы болмаған адамға жол берді. 1777 жылдың 23 наурызында Старк наразылығын білдіре отырып, лауазымынан кетті, бірақ қажет болған жағдайда Нью-Гэмпширге көмек көрсетуге уәде берді.
Беннингтон және одан да көп
Төрт айдан кейін оның туған штаты Старкқа Нью-Гэмпшир милициясының бригадир-генерал лауазымын ұсынды. Ол Континенттік армия билігіне бағынбау шартымен келісті. Лауазымға тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Старк жеке қарулары бар, азаматтық киім киген 1492 милиционерін жинады. Ол Манчестерге (Вермонт штаты) сапарлады. Сол жерде генерал-майор Бенджамин Линкольн (Континенттік армиядан) оған Гудзон өзеніндегі Филипп Шкайлердің Континенттік армиясын күшейтуді бұйырды. Старк Линкольнге бағынудан бас тартты, ол өзінен бұрын әділсіз түрде жоғарылатылған генерал деп есептеді. Линкольн оған Джон Бургойннің британдық армиясының тылына қарсы тәуелсіз операция жүргізуге рұхсат беруге жеткілікті дипломатиялық болды. Бургойн Вермонт штатының Беннингтон қаласындағы американдық жабдықтарды басып алу үшін подполковник Фридрих Баумды экспедициямен жіберді. Баум 374 Брансуик жаяу әскері мен драгун, 300 үнді, лоялист және канадалық, сондай-ақ 30 гессеннің басқаруындағы екі 3 фунттық зеңбірекке қол жеткізді. Старк шабуыл туралы естіп, күштерін Беннингтонға жеткізді. Осы уақытта Баум Беннингтонды 1800 адамның ұстап тұрғанын білді. 14 тамызда Баум Бургойннан күш сұрады, бірақ армия командирін қарсыластары көп қиындық тудырмайды деп сендірді. Брансуик офицері өз позициясын нығайтып, лейтенант-полковник Генрих фон Брейманның 642 сарбазы мен екі 6 фунттық зеңбірегі келгенін күтті. Полковник Сет Уорнер де 350 адамымен Старкке көмекке аттанды. Бір күндік жаңбырдан кейін 16-сы күні сағат 15:00-де Старк оң жаққа 200 милиционерін, сол жаққа 300 адамын, торилердің позициясына қарсы 200 әскерін және Баумның негізгі бекінісіне қарсы 100 адамын жіберді. Осы шабуылдарға қарсы үндістер, лоялисттер және канадалықтар қашып, Баумды негізгі позициясында қалдырды. Баумға қарсы қалған 1200 әскерін бастап, Старк: "Түн түспейінше жеңеміз, немесе Молли Старк жесір болады!" деді. Оқ-дәрі тасымалдаушы вагоны жарылғаннан кейін Баумның әскері драгун қылыштарымен тұзақтан шығуға тырысты. Баум қаза тапты және оның әскері сағат 17:00 шамасында қарсылық көрсетуді тоқтатты. Старк әскері жеңіске жеткеннен кейін шашырап кеткен кезде Брейман колоннасы пайда болды. Осы сәтте полковник Сет Уорнердің 350 жасыл таулық жігіті Брейман әскеріне қарсы шықты. Старк пен Уорнердің бірлескен күштері немістерді тоқтатып, кейін кері шегінуге мәжбүр етті. Нью-Гэмпшир және Вермонт әскері Брейманның жасағын қиратты, бірақ неміс офицері күшінің үштен екісімен қашып кетті. Тарихшы Марк М. Боатнер былай жазды:
Жаңа Англия милициясының командирі ретінде Старк сирек кездесетін және баға жетпес қасиетке ие болды: ол өз әскерінің шектеулерін білді. Олар әскери дайындықтан хабарсыз, тәртіпсіз және атылудан құлқысқан. Осы әскермен ол Еуропаның 200-ден астам танымал сарбазын жойып, 14 американдық сарбазды жоғалтты. Басқа нұсқада Старк әскерін шақырып: "Міне, сіздің жауларыңыз, қызыл халаттылар мен торилер. Олар біздікі, немесе осы түні Молли Старк жесір болып ұйықтайды!" деді. Старк әрекеті Саратога шайқасынан кейін американдықтардың рухын көтеріп, британдықтарды жабдықтаудан алға тартқандықтан және жаудың қатарынан бірнеше жүз сарбазды шығарғандықтан Бургойннің солтүстік армиясының жеңіліске ұшуына ықпал етті. Старк 14 сарбаздың қаза тапқанын және 42-сінің жараланғанын хабарлады. Баумның 374 кәсіби сарбазының тек тоғызы ғана қашып құтылды. Осы ерлігі үшін Старк 1777 жылдың 4 қазанында Континенттік армияның бригадир-генерал дәрежесін алды. Саратога Революциялық соғыстың шешімді нүктесі ретінде қарастырылады, өйткені бұл британдық генералдың алғашқы ірі жеңілісі болды және француздарды американдықтардың әскери көмекке лайық екендігіне көндірді. Фримен фермасы шайқасынан кейін генерал Старк бригадасы Старк түймесіне орналасып, Бургойнның Джордж көлі мен Шамплейн көліне шегінуін кесті. Джон Старк 1780 жылдың қыркүйегінде британдық майор Джон Андренің тыңшылық жасағаны және Бенедикт Арнольдтың Вест-Пойнтты британдықтарға тапсыруына көмектескені үшін кінәлі деп тапқан әскери сотта судья болып отырды. Ол 1778 мен 1781 жылдар аралығында үш рет Солтүстік департаментінің командирі болды, сондай-ақ 1780 жылдың маусымында Спрингфилд шайқасында бригадаға басшылық етті.
Кейінгі жылдар
Соғыстың қалған бөлігінде өзгелерден ерекше көзге түсіп қызмет еткеннен кейін, Старк 1810 жылы Манчестер деп аталған Деррифилдтегі шаруашылығына зейнетке шықты, ол 1822 жылдың 8 мамырында 93 жасында дүние салды. Барлық Азаттық соғысының генералдарының ішінде Старк ғана нағыз Цинциннат болды деседі, себебі ол соғыс аяқталғаннан кейін шын мәнінде қоғамдық өмірден қол үзді. 1809 жылы Беннингтон шайқасын еске алу үшін ардагерлердің бір тобы жиналды. 81 жастағы генерал Старк сапарға шығуға денсаулығы жетпеді, бірақ ол әріптестеріне хат жолдады, ол "Бостандықпен өмір сүр немесе өл: Өлім – жамандықтардың ең жаманы емес" деген сөздермен аяқталды. "Бостандықпен өмір сүр немесе өл" деген ұран 1945 жылы Нью-Гэмпшир штатының ресми ұраны болды. Старк пен Беннингтон шайқасы кейіннен 306 фут (93 метр) биіктіктегі Беннингтон шайқасы ескерткішімен және Вермонт штатының Беннингтонында Старктің мүсінімен мәңгіленді.
Тарихи орындар
Нью-Гэмпшир штатының Дери қаласында, Нью-Гэмпширдің 28-жолының (Рокингем жолының) шығыс жағында, Джон Старктің туған жеріне жақын жерде Нью-Гэмпширдің тарихи белгісі (№48) орналасқан, ол Лоуренс жолының қиылысынан оңтүстікке қарай жатыр. Нақты үй орналасқан жерде тағы бір тас белгі орнатылған. Старктің балалық шағы Нью-Гэмпшир штатының Манчестер қаласындағы 2000 Елм-стрит мекенжайында өтті. Үйді 1736 жылы Джонның әкесі Арчибальд салған. Қазіргі уақытта ғимарат Америка революциясының қыздары Моли Старк бөліміне тиесілі. Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енген бұл мүлікке тек алдын ала жазылу арқылы кіруге болады. Манчестердегі Старк паркі де тізімде бар, ол оның қабірінің орны және оның құрметіне аталған. Конкордтағы Нью-Гэмпшир штатының заң шығарушы органы алдында генерал Старктің қола мүсіні орнатылған, ол 1890 жылы ашылды. Генерал Старктің мүсіні Манчестер қалалық әкімшілігінің Батыс қосымшасының алдында да орналасқан. Нью-Каслдегі Форт-Старк 1900 жылы генералдың құрметіне қайта аталды. Бұл Портсмут қаласын қорғау үшін салынған жеті қамалдың бірі болды. Тарихи орын аралдың оңтүстік-шығысындағы Джерри нүктесі (немесе Джаффри нүктесі) деп аталатын мүйісте орналасқан. 1894 жылы Нью-Гэмпшир штаты генерал Старктің мүсінін АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залына сыйлады.
Негізгі дереккөздер
Джон Старк туралы толық ақпарат табу оңай емес. Осы бөлімге сілтемелер мен бастапқы ресурстарды қосыңыз, ресурстарды қайдан табуға болатынын көрсете отырып. «Француз соғысының естеліктері»; оның басшылығымен Жаңа Англия рейнджерлерімен Роберт Роджерстің экспедицияларын қамтиды, 1765 жылы Лондон қаласында жарияланды; жазбалармен және иллюстрациялармен. Оған генерал-майор Джон Старктің өмірі мен әскери қызметі туралы есеп қосылады; француз және революциялық соғыстарда ерекше көзге түскен басқа офицерлер туралы хабарламалар мен анекдоттармен. Конкорд, Н. Х.: Лютер Роби басып шығарған, 1831. Оның бір данасы Массачусетс штатының Вустер қаласындағы Америка антикварлық қоғамының коллекциясында сақталған. Роберт Роджерстің күнделігі және генерал Старктің естеліктерімен бірге «Француз соғысының естеліктері». Freedom, N. H.: Freedom Historical Society, 1988 жыл. OCLC нөмірі: ocm18143265. Оның бір данасы Бостон қалалық кітапханасында бар. Генерал Джон Старктің естеліктері мен ресми хат алмасуы, Революцияның бірнеше офицерлері туралы хабарламалар. Сондай-ақ, капитан Финеас Стивенс және полковник Роберт Роджерстің өмірбаяны, «Жеті жылдық соғыс» кезінде Америкадағы олардың қызметі туралы есеппен. Джордж Атан Биллиас кіріспесімен; Старк, Кейлеб, 1804–1864 ж. жазған. Басылған жері: Бостон, Gregg Press, 1972 [c1860]. Джон Старктің құжаттары, Нью-Гэмпшир тарихи қоғамы, 30 Парк-стрит, Конкорд, Нью-Гэмпшир. Жинақтың жарияланбаған анықтамасы Қоғамның кітапханасында қолжетімді.
Екінші реттік сілтемелер
Генерал Джон Старктің үй шаруашылығы: Манчестер тарихи қауымдастығы алдында оқылған мақала, 7 қазан 1903 жыл; Роланд Роуэлл. Көшірмесі Бостон қалалық кітапханасында сақтаулы. Генерал-майор Джон Старк, Бункер-Хилл және Беннингтонның батыры, 1728–1822; Леон В. Андерсон. [n. p.] Evans Print. Co., 1972 ж. Көшірмесі Бостон қалалық кітапханасында сақтаулы. Ферлинг, Джон. «Ғажайыпқа жақын: Тәуелсіздік соғысындағы американдық жеңіс». Оксфорд университетінің баспасы, 2009. Джон Старк, бостандық үшін күрескен; Роберт П. Ричмонд. Уотербери, Коннектикут: Дейл кітаптары, 1976. (Жасөсперімдер әдебиеті). Көшірмесі Бостон қалалық кітапханасында сақтаулы. Патриоттар: Америка революциясын бастаған ерлер; А. Дж. Ланггут. Нью-Йорк, Simon & Schuster, 1988. Жаңа дәуір енді басталады: Америка революциясының халық тарихы; Пейдж Смит. VIII томдық еңбектің I және II томдары. (Ескерту: II том I және II томдардың екеуі үшін де көрсеткішті қамтиды). Коннектикут өзенінің жоғарғы аңғарындағы рейнджерлер қызметі және революция кезеңіндегі Нью-Гэмпшир ополчениесінің ең солтүстік полкі: Нью-Гэмпшир штатының ұлдары – Америка революциясының жауынгерлері қоғамы алдында Конкорд, Н.Х., 26 сәуір 1900 ж. сөз сөйлеу. Штат құрылысшылары: Нью-Гэмпшир штатының суреттелген тарихи және биографиялық жазбасы. Штат құрылысшылары баспасы, Манчестер, НХ, 1903.
State Builders: An Illustrated Historical and Biographical Record of the State of New Hampshire. State Builders Publishing Manchester, NH 1903