Кіріспе

Ханна Снелл (1723 жылғы 23 сәуір – 1792 жылғы 8 ақпан) – өзін ер адам ретінде жасырып, әскерге қатысқан британдық әйел. Снелл туралы Джеймс Вудфорд 1778 жылғы 21 мамырдағы күнделігінде түйме, жартестр және лента сатқаны жазылған.

Ерте өмір

Ханна Снелл 1723 жылғы 23 сәуірде Англияның Вустер қаласында дүниеге келді. Ол бес әпкесі мен үш інісі бар отбасының ең кіші қызы еді. Оның әкесі Сэмюэл Снелл шұлық тоқушы және бояушы болған. Снеллдің әкесінің әскери қызметте болғандығы және одан алған мұрасының ақшасының арқасында, оның әкесі мен екінші әйелі Мэри Уильямс барлық балаларына лайықты білім беруге және жайлы өмір сүруге жететіндей бай болды. Дегенмен, Снелл оқуға үйренді, бірақ жазуды ешқашан үйренбеді. Снеллдің ата-анасы оның 17 жасында қайтыс болды. 1740 жылғы 25 желтоқсанда ол Лондонға, Уэппингтегі үйіне апасы Сусанамен бірге көшті. 1744 жылғы 18 қаңтарда ол голланд теңізшісі Джеймс Самске тұрмысқа шықты. Самс көбінесе басқа әйелдердің қоғамын іздеді және Снеллді жек көре бастады. Ол әйелінің мүлкін сәнді өмір сүруіне және жынысқорларға жұмсады. Олар тез қарызға батып, кедейлікке ұшырады. Сусана бала кезінде қайтыс болды. Снелл қайтадан әпкесі Сюзанна мен күйеуінің інісі Джеймс Греймен бірге тұруға көшті. 1745 жылғы 23 қарашада Снелл күйеуінің киімін киіп, оның атын қабылдап, Самсті іздеу үшін Ковентриге барды. Кейін ол күйеуінің кісі өлтіргені үшін жазаланғанын естіді. Ковентриде ол әскерге қатарына жазылды. 1747 жылы ол генерал Гиздің полкіне қосылды, онда әскери жаттығулардан өтіп, өте жақсы дамыды. Осы уақытта ол полкіндегі сержант Дэвиспен келіспеушілікке ұшырады, ол Грейді міндеттерін орындамағандықтан айыптады. Бұл оқиға Грейдің сержант Дэвис пен жергілікті әйелдің қарым-қатынасына кедері келтіруінен туындады. Осы айыптама үшін Грейге 600 соққы жасалды, ал 500-і Карлайл қаласындағы қақпаға байлаулы тұрғанда жасалды. Роберт Уокердің өмірбаянында оның қолдары қақпаға байланған және оның кішкентай кеудесі болғандықтан оны анықтау мүмкін болмады делінген. Осы оқиғадан кейін Снелл дезертир болып, теңіз жаяу әскеріне қосылды. Ол Портсмуттегі "Свалов" кемесіне мініп, капитан Розиердің командасымен Лиссабонға кабиналық матрос ретінде сапарлады. Олардың бөлімшесі Маврикийге шабуыл жасауға тиіс еді, бірақ шабуыл тоқтатылды. Содан кейін олардың бөлімшесі Үндістанға жөнелтілді. 1748 жылдың тамызында олардың бөлімшесі Үндістандағы француз колониясы Пондичерриді басып алуға экспедицияға жіберілді. Кейін 1749 жылғы маусымда Девикоттайл шайқасында шайқасты. Ол барлығы он бір рет жараланды, оның бірі жамбасына, ал бесеуі аяғына тиді. Шайқас аяқталғаннан кейін ол Каддилор ауруханасына жіберілді, онда оны екі дәрігер қарады. Жынысын жасыру үшін ол оқты өзі алды немесе полк дәрігерінің көмегіне жүгінудің орнына жергілікті әйелдің көмегіне жүгінді. Үш айлық емделуден кейін ол флотына қайта қосылып, кемедегі бос орындарға орналасты. Содан кейін ол Бомбейде біраз уақыт өткізді, онда оның экипаж мүшелері оның бетін қырқамайтынын байқап, оны "Мис Молли Грей" деп атады. Бұл оны "жергілікті әйелдермен флирттеуге" итермеледі, бұл оның жынысы туралы күдіктің күшін азайту үшін жасалды. Одан кейін Грей жарақатының асқынуына байланысты Англияға оралды. 1750 жылы олардың бөлімшесі Ұлыбританияға оралып, Портсмуттен Лондоңға сапарлады, онда ол 2 маусымда кемедегі серіктеріне жынысын ашты. Ол армияның басшысы Камберленд герцогынан зейнетақы сұрады. Ол өзінің оқиғасын Лондондық баспагер Роберт Уокерге сатты, ол оның есебін "Әйел сарбаз" деген атпен екі түрлі басылымда жариялады. Үш суретші оның формасымен суретін салды, ал "Джентльменс" журналы оның мәлімдемелерін жариялады. Ол құрметпен босатылды және Челсидегі Корольдік аурухана қараша айында Снеллдің әскери қызметін ресми түрде мойындады және оған 1750 жылы зейнетақы тағайындады (1785 жылы арттырылды), бұл сол кезде сирек кездесетін жағдай еді.

Кейінгі өмірі

Ақпарат көздері бойынша, зейнеткерлік жасын алғаннан кейін Снелл Уэппингке көшіп, «Әйел жауынгер» немесе «Маскарадағы жесір» аталған пабты ұстады, бірақ ол ұзаққа созылмады. 1750-ші жылдардың ортасында Снелл Беркширдегі Ньюбериде тұрды. 1759 жылы ол Ричард Эйлске үйленді, екеуінің екі баласы болды. 1772 жылы ол Беркширдегі Уэлфордтан Ричард Хабгудқа үйленді және екеуі Мидлендтерге көшіп кетті. 1785 жылы ол өзінің ұлы Джордж Спенс Эйлзбен, кеңсе қызметкерімен, Стоук-Ньюингтон қаласындағы Черч-стритте тұрды. 1791 жылы оның психикалық денсаулығы күрт нашарлады. Ол 20 тамызда Бетлем ауруханасына түсті және 8 ақпанда қайтыс болды. Ол Челси ауруханасының (қазіргі Ескі зират, Челси корольдік ауруханасы) жерлеу орнына жерленді. Ханна Снелл 1969 жылы түсірілген «The Prime of Miss Jean Brodie» фильмінде «қызмет етуге, қиындық көруге және құрбандыққа» дайын әйел ретінде еске алынады. Снеллдің өмірі туралы көптеген әңгімелер бар. Снеллдің «Әйел теңізші» атты естеліктері 1750 жылы Лондондық баспагер Роберт Уокерден жарық көрді. Ол бүгінгі күнге дейін қолданыста, келесі кітаптарда кездеседі: «Әйел сарбаз; немесе Ханна Снеллдің таңғажайып өмірі мен оқиғалары» (2011), «Леди Тарс: Ханна Снеллдің, Мэри Лейсидің, Мэри Талбот пен Мэри Энн Талботтың өмірбаяндары» (2008) және «Әйел сарбаз: ер адам ретінде қызмет еткен және шайқасқан әйелдердің екі есебі» (2011). Снеллдің өмірі де тағы зерттеулерге ұшырауда. Мысалы, «Ханна Снелл: Қызыл теңізшілердің құпия өмірі» (2014) оның өмірінің контекстін зерттейді, ал «Әйел күйеулер» (2020) Снелл және басқа да тұлғалардың жыныстық идентификациясын өзгерту тақырыбын талқылайды. Снеллдің өмірі туралы қысқаша журналдар мен газеттердегі мақалалар Англияда да, одан тыс жерлерде де кеңінен таралды. 1800 жылдардағы жарияланымдардың тізімдері Снеллдің баяндамасының таралуын көрсетеді; АҚШ журналдары мен газеттеріндегі Снелл туралы мақалалар, мысалы, «The New York Ledger» (1865), Бостонның «Ballou’s Dollar Monthly» (1855–1865), Миннесотаның «The St. Paul Globe» (1890) және Ютаның «The Salt Lake Herald» (1893) басылымдарында кездеседі. Снеллдің бұқаралық ақпарат құралдарында көрінуі 1900 жылдары азайды. Дегенмен, осы кезеңдегі оның өмірі туралы жарияланған материалдар Ютаның «The Salt Lake Tribune» (1910) және Орегонның «The Gazette Times» (1914) газеттерінде сақталған. Снеллге қатысты қолданылған есімдер мен гендерлік идентификация басылымдар арасында әртүрлі. Снеллдің 1746 жылғы естеліктерінде ол өзін «Ханна Снелл» деп атады және әйелдерге тән есімдерді қолданды. Алайда, 1750 жылғы нұсқада автор Джеймс Грей деп көрсетілген. Кейінгі басылымдар мен газет мақалалары «Ханна Снелл» есімін қайта қолданды. Снелл туралы академиялық зерттеулердің көпшілігі оның туған есімін және есімдерін пайдаланады, бірақ трансгендерлік зерттеулер және осымен байланысты салалардағы еңбектер бұл нормадан ауытқып кеткен.