Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайваньдық белсенді (1923–2022)
Taiwanese activist (1923–2022)
Пэн Миньминь (15 тамыз 1923 – 8 сәуір 2022) – тайваньдық демократия қозғалысының көрнекті қайраткері, Тайвань тәуелсіздігін жақтаушы және саясаткер. 1964 жылы туған жерінде демократияны қолдайтын манифест басып шығарғаны үшін мемлекеттік қауіпсіздікке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалды. Кейін Швецияға қашып, АҚШ-та университет оқытушысы болып жұмыс істеді. 22 жылдық жер аударылғаннан кейін Тайваньға оралып, 1996 жылы Тайваньның алғашқы тікелей президенттік сайлауында Демократиялық прогрессивті партияның тұңғыш президенттік үміткері болды.
Peng Ming min (; 15 August 19238 April 2022) was a notable Taiwanese democracy activist, advocate of Taiwan independence, and politician. Arrested for sedition in 1964 for printing a manifesto advocating democracy in his native Taiwan, he escaped to Sweden, before taking a post as a university teacher in the United States. After 22 years in exile he returned to become the Democratic Progressive Party's first presidential candidate in Taiwan's first direct presidential election in 1996.
Ерте өмір және білім
Жапон үкімдігі кезінде Тайваньның ауылдық аймағындағы белгілі дәрігер отбасында дүниеге келген Пэн бастауыш білімін Тайваньда алды, содан кейін орта білім алу үшін Токиоға барып, 1939 жылы Kwansei Gakuin орта мектебін және 1942 жылы Үшінші жоғары мектепті бітірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Токио императорлық университетінде (қазіргі Токио университеті) құқық және саясаттану мамандықтарын оқыды. Соғыс аяқталған соң, Жапонияның астанасын американдық бомбалаудан қашу үшін, ол Нагасакиге жақын ағасына баруды шешті. Ағасына жол жүзінде бомбалау салдарынан сол қолынан айырылды. Ағасының үйінде жазылып жатқанда, Нагасаки қаласын қиратқан екінші атомдық жарылыстың куәсі болды. Жапонияның капитуляциясынан кейін Пэн Тайваньға оралып, Тайвань ұлттық университетіне түсті. Ол 28 ақпан оқиғасы болған кезде құқық факультетінде бакалавр дәрежесін алуға дайындалып жатқан еді. Осы қорқынышты апталарда мен әжемнің үйінде үрейленіп, алаңдап, тыныш отырдым. Мен университеттегі ешқандай саяси ұйымның мүшесі болған жоқпын, менің атым ешқандай петицияда немесе манифестте болған жоқ. Сондықтан, түн ортасында жоғалып кеткен достарым сияқты, маған да шақыру келмеді. Университетте саяси ғылымдар бойынша білім алу үшін көп еңбек еткеніммен, мен әлі де нақты саясаттан алыс едім және өте тәжірибесіз болдым. Жапон үкімдігі кезіндегіден гөрі, қазіргі кезде жеке бостандығымызға қаншалықты қауіп төніп тұрғанын мен толыққанды түсінбедім. Сол кезде әкеме жазған бірнеше хатымда Тайбэйде болып жатқан қорқынышты оқиғаларға деген ашуымды білдірдім. Әкемнің хаттары цензураланып жатқанын білмедім, бірақ бір күні Каосиунгтегі полиция бастығы әкеме сырттай ескертіп: "Осындай хаттар жазбасын, менің атым да қара тізімге енген", - деді. Бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Пэн магистратураны (LL.M. 1953) Монреаль, Квебек, Канададағы Макгилл университетінің құқық факультетіндегі Әуе және ғарыш құқығы институтында, ал кейін 1954 жылы Париж университетінде құқық ғылымы бойынша докторлық дәрежесін қорғады. Оқу кезінде Пэн Францияда, Канадада және Жапонияда жарияланған халықаралық әуе құқығы бойынша алғашқы мақалаларын жазды. Оның жарияланымдары кеңінен халықаралық назар аударды және Пэн халықаралық әуе құқығының жаңа саласындағы пионер ретінде танылды.
Born during Japanese rule to a prominent doctor's family in rural Taiwan, Peng received his primary education in Taiwan before going to Tokyo for secondary education, graduating from Kwansei Gakuin Middle School in 1939 and the Third Higher School in 1942. During World War II, he studied law and political science at the Tokyo Imperial University (now the University of Tokyo). At the end of the war, in order to avoid the American bombing of Japan's capital, he decided to go to his brother near Nagasaki. En route to his brother, he lost his left arm in a bombing raid. While recuperating at his brother's house, he witnessed the second atomic blast that destroyed the city of Nagasaki. After the Japanese surrender, Peng returned to Taiwan and enrolled in the National Taiwan University. He was studying for his bachelor's degree at the Law School when the February 28 Incident occurred. During these terrifying weeks I remained quietly within my grandmother's house, frightened and worried. I had not been a member of any politically active group on the campus, and my name was on no petition or manifesto. No soldiers came to search our house, and I was not called out in the middle of the night as were some friends who disappeared. For all my hard work toward a degree in political science at the university, I was still far removed from practical politics and very naive. I had not yet fully realized how much more threatened our personal freedom was now than it had been under the Japanese. In several letters to my father at this time I expressed an angry reaction to the terrible things taking place at Taipei. I did not then know that my father's mail was being censored until one day the chief of police at Kaohsiung quietly warned my father to tell his son not to write such letters, and that my name too was now on a blacklist. After receiving his bachelor's degree, Peng went on to pursue a master's degree (LL. M. 1953) at the Institute of Air and Space Law at the McGill University Faculty of Law, Montreal, Quebec, Canada, later a doctoral degree in law at the University of Paris in 1954. During his studies, Peng wrote some of the first essays on international air law published in France, Canada and Japan. His publications attracted considerable international attention and distinguished Peng as a pioneer in the new field of international air law.
Академиялық мансап және жер аударылу
1957 жылы 34 жасында Пэн Тайваньға оралып, Тайвань ұлттық университетінің ең жас толық профессор атанды. 1961-1962 жылдары саясаттану кафедрасының профессоры және төрағасы қызметін атқарган кезде, ол Чан Кайши және басқа да Гоминьдан (КМТ) көшбасшыларының назарын өзіне аударды. Чан Пэнгті Қытай Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) делегациясының кеңесшісі етіп тағайындады, бұл тайваньдықтардың ең жоғары саяси лауазымы болды және болашақта жоғары деңгейдегі үкіметтік қызметтерге жол ашатындай болды. Ол былай деді: «Менің ішкі ойларым қатты күйреуге ұшырады. Үкімет пен партия басшылары мені Нью-Йоркке жіберіп үлкен қателік жасады. Осы тәжірибе мені саясатқа баулыды және мен көптеген айлар бойы екі өмір сүрдім, соңында диктатураға қарсы шығып, реформа талап етуге бел будым». Олар сотқа дейін бірнеше ай түрмеде жатты, содан кейін әскери сотта мемлекетке қарсы қызмет еткені үшін айыпталды. 1968 жылға қарай үй қамауы соншалықты қиын болды, достары мен Amnesty International ұйымының швед бөлімшесі Пэннің Тайваньдан қашуын жоспарлауға көмектесті. 1970 жылы Пэн ұшақпен Гонконгқа, ал содан кейін жалған паспортпен Швецияға қашып кетті. Швецияда саяси пана берілді, бірақ Еуропадағы бостандыққа қарамастан, ол Мичиган университетінде жұмыс істеуге шешім қабылдады. КМТ және Қытай Коммунистік партиясы бұл шешімге қарсылық білдірді, бірақ АҚШ оның виза сұрағын қабылдады және Пэн 1970 жылдың тамызында Мичиганға келді. Мичиганда болған кезінде ол «Азаттықтың дәмі» атты өмірбаянын жазды. Көшпенділікте жүргенде де Пэн Тайвань саясаты және АҚШ-тың сыртқы саясаты мәселелеріндегі маңызды тұлға болып қала берді. 1981 жылы ол Вашингтонда орналасқан тайваньдық лоббилік ұйым – Формоза қоғамдық істер қауымдастығын (FAPA) құрды. Пэн 1986-1988 жылдары FAPA президенті болды және 1989 жылы Азия-Тынық мұхиты демократия қауымдастығының төрағасы болды. Ол сондай-ақ бірнеше рет АҚШ Конгресінде Тайвань мәселесі бойынша куәлік берді.
Peng returned to Taiwan and in 1957, at age 34, he became the youngest full professor at the National Taiwan University. While Peng was a professor and chairman of the Department of Political Science from 1961 to 1962, he attracted the attention of Chiang Kai shek and other Kuomintang (KMT) leaders. Chiang appointed Peng as the advisor to the Republic of China's delegation to the United Nations, then the highest political position held by any Taiwanese, and hinted of future high level governmental appointments. He quoted:blockquote|My inner thoughts were in turmoil. The government and party bosses had made a great mistake in sending me to New York. This experience finally politicized me, and I was to lead a dual life thereafter, for many months, until I made a final commitment to challenge the dictatorship with a public demand for reform. They languished in jail for several months before being tried for sedition by a military court. By 1968, his house arrest had become so suffocating that friends and the Swedish chapter of Amnesty International helped plan for Peng's escape from Taiwan. In 1970, Peng managed to travel by plane to Hong Kong and from there to Sweden with a forged passport. He was granted political asylum in Sweden, but despite the freedom he enjoyed in Europe, he decided to pursue an appointment at the University of Michigan. Both the KMT and the Chinese Communist Party strenuously objected, but the United States granted his request for a visa and Peng arrived in Michigan in August 1970. During his time at Michigan, he wrote his autobiography A Taste of Freedom. While in exile, Peng continued to be a leading figure in Taiwan politics and American foreign policy issues. In 1981, he co founded the Formosan Association for Public Affairs (FAPA), a Taiwanese lobbying organization based in Washington D. C. Peng served as FAPA's president from 1986 to 1988 and chaired the Asia Pacific Democracy Association in 1989. He also testified on Taiwan issues before the United States Congress on several occasions.
Тайваньға оралу
1988 жылы Чян Чин Куо қайтыс болғаннан кейін Ли Тэн Хуй президенттік лауазымға өтіп, Тайвань үкіметін реформалауды бастады. 1992 жылы ол Қытай Республикасының Қылмыстық кодексінің 100-бабына түзету енгізді, бұл тайвандықтарға тәуелсіздікті жақтауға, мемлекетке қарсы қылмыс танылмай, саяси тұтқындарға кешірім беруге және шетелдік қара тізімді жоюға мүмкіндік берді. Қайта тұтқынға алу қаупі болмағандықтан, Пэн 1992 жылдың 2 қарашасында 1000 адамнан тұратын халықтың қарсы алуымен Таоюань халықаралық әуежайына оралды. Ол 22 жылдан бері эмиграцияда болған еді. Пэн 1995 жылдың ақпанында Демократиялық прогрессивті партияға қосылды. 1995 жылдың 28 қыркүйегінде Тайвань бойынша 49 қоғамдық пікірталас өткізілген екі кезеңді кандидатты іріктеу процесінен кейін Демократиялық прогрессивті партия Пэнді Тайваньның алғашқы президенттік сайлауына кандидат ретінде ұсынды. Тайвань тәуелсіздігін жақтаған ол сайлауда 21% дауыс жинап, жеңіске жеткен Ли Тэн Хуиден кейін екінші орынға шықты. 1996 жылғы Қытай Республикасы Президенттік сайлауының нәтижелері: Президенттік кандидат Вице-президенттік кандидат Партия Дауыс % Ли Тэн Хуй Лиен Чан Гоминьдан 5,813,699 54.00 Пэн Мин Мин Фрэнк Хсиэ 2,274,586 21.13 Лин Янг Кан Хау Пэй Цун 1,603,790 14.90 Чэн Ли Ан Ван Цин Фэн 1,074,044 9.98 Жарамсыз/бос дауыс 117,160 Барлығы 10,883,279 100
With the death of Chiang Ching kuo in 1988, Lee Teng hui assumed the presidency and began to reform Taiwanese government. In 1992, he promulgated a revision of 中華民國刑法第一百條 of the 中華民國刑法 which not only allowed Taiwanese to advocate independence without being charged with sedition, but also granted amnesty to political prisoners and ended the overseas blacklist. No longer threatened with arrest, Peng returned to Taiwan on 2 November 1992 to a crowd of 1,000 people at Taoyuan International Airport. He had been in exile for 22 years. Peng joined the Democratic Progressive Party in February 1995. On 28 September 1995, after an arduous two tiered nomination process involving 49 public debates around Taiwan, the Democratic Progressive Party nominated Peng as their candidate for Taiwan's first presidential elections. Outspokenly running on a platform of Taiwanese independence, he garnered 21% of the votes, a distant second to the incumbent Lee Teng hui, who won the election. 1996 Republic of China Presidential Election Result President Candidate Vice President Candidate Party Votes % Lee Teng hui Lien Chan Kuomintang5,813,69954.00 Peng Ming min Frank Hsieh 2,274,58621.13 Lin Yang kang Hau Pei tsun 1,603,79014.90 Chen Li an Wang Ching feng 1,074,0449.98Invalid/blank votes117,160Total10,883,279100
2001 жылы Чэн Шуй Бьян президент болып сайланғаннан кейін Пэн Чэннің жетекші кеңесшілерінің бірі болып тағайындалды.
In 2001, after Chen Shui bian was elected president, Peng was appointed one of Chen's senior advisors.
Кейінгі өмір және өлім
2009 жылы Пеңнің "Қашу" (逃亡) атты кітабы қытай тілінде жарық көрді, онда 1970 жылы оның қақтығысты қашуының егжей-тегжейлі сипаттамасы берілген. 2015 жылдың шілдесінде Пенг және тағы үш адам Тайвань тәуелсіздігін қолдайтын әрекеттер партиясын құрды. Оның мақалаларының ағылшын тіліндегі аудармалары кейде "Тайбэй Таймс" газетінде жарияланды. Пенг 2022 жылдың 8 сәуірінде 98 жасында дүниеден өтті. Оның мәйіті Гаосюн қаласының Янчен ауданындағы Пресвитериан шіркеуінің зиратына жерленді.
In 2009, Peng's A Perfect Escape (逃亡), was published in Chinese, revealing the details of his dramatic escape in 1970. In July 2015, Peng and three others founded the Taiwan Independence Action Party. English translations of his articles were occasionally published in the Taipei Times. Peng died on 8 April 2022 at age 98. His remains were interred in a cemetery at the Presbyterian Church in Yancheng District, Kaohsiung.
Жеке өмір
Пенг бала кезінде бейсболдың жанкүйері болған. 1930 жылдары Бейб Рут Жапонияға келгенде, ол Рутке хат жазып, жауабында автограф алды.
Peng was an ardent baseball fan as a young boy, and when Babe Ruth visited Japan in the 1930s, he wrote a letter to Ruth and received an autograph in return.