Кіріспе
Дитрих Фишер-Дискау (28 мамыр 1925 – 18 мамыр 2012) – неміс лирикалық баритоны және классикалық музыканың дирижері. Соғыстан кейінгі кезеңнің ең танымал Lied (мәнерлі ән) орындаушыларының бірі, ол Франц Шуберттің Lied-терімен, әсіресе "Winterreise" шығармасымен танымал. Оның Джеральд Мур және Йорг Демуспен бірге жазған жазбалары жарық көргеннен кейін жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң да сыншылар тарапынан жоғары бағаланады. Музыктанушы Алан Блайттың айтуынша, "Біздің заманымызда немесе басқа кез келген заманда Дитрих Фишер-Дискаудың жеткен репертуардың ауқымы мен жан-жақтылығына тең келетін әнші болған емес. Ол неміс, итальян және ағылшын тілдеріндегі опера, Lied және ораторияларды орындауға бірдей қабілетті болды, бірақ әрқайсысына өзінің ерекше түсінігін және дарындылығын жеткізді." Ол сонымен қатар француз, орыс, иврит, латын және венгр тілдерінде де жазбалар жасаған. Ол "20 ғасырдың ең ұлы вокалдық өнер шебері" және "20 ғасырдың ең ықпалды әншісі" деп сипатталды. Classic CD (Ұлыбритания) журналының "Ғасыр әншілері" сыншылар сауалнамасы бойынша (1999 жылғы маусым) Фишер-Дискау Юсси Бьёрлингтен кейін ғасырдың екінші ең ұлы әншісі деп танылды. Француздар оны "Le miracle Fischer Dieskau" деп атады, ал Элизабет Шварцкопф оны "барлық қасиеттеріне ие құдай" деп сипаттады. Ол өзінің шығармашылық шыңында интерпретациялық шеберлігімен және жұмсақ, әдемі даусының ерекше бақылауымен үлкен құрметке ие болды. Ол отыз жылдан астам уақыт бойы опера және концерт сахналарында үстемдік құрды.
Dietrich Fischer Dieskau (28 May 1925 – 18 May 2012) was a German lyric baritone and conductor of classical music. One of the most famous Lieder (art song) performers of the post war period, he is best known as a singer of Franz Schubert's Lieder, particularly "Winterreise" of which his recordings with accompanists Gerald Moore and Jörg Demus are still critically acclaimed half a century after their release. Recording an array of repertoire (spanning centuries) as musicologist Alan Blyth asserted, "No singer in our time, or probably any other has managed the range and versatility of repertory achieved by Dietrich Fischer Dieskau. Opera, Lieder and oratorio in German, Italian or English came alike to him, yet he brought to each a precision and individuality that bespoke his perceptive insights into the idiom at hand." In addition, he recorded in French, Russian, Hebrew, Latin and Hungarian. He was described as "one of the supreme vocal artists of the 20th century" and "the most influential singer of the 20th Century". Fischer Dieskau was ranked the second greatest singer of the century (after Jussi Björling) by Classic CD (United Kingdom) "Top Singers of the Century" Critics' Poll (June 1999). The French dubbed him "Le miracle Fischer Dieskau" and Dame Elisabeth Schwarzkopf called him "a born god who has it all." At his peak, he was greatly admired for his interpretive insights and exceptional control of his soft, beautiful instrument. He dominated both the opera and concert platforms for over thirty years.
Алғашқы жылдар
Альберт Дитрих Фишер 1925 жылы Берлинде мектеп директоры Альберт Фишер мен мұғалім Теодора (құрметті аты Клингельхоффер) Фишердің отбасында дүниеге келді. 1934 жылы әкесі әулеттік тегіне "Дискау" фамилиясын қосты (анасы арқылы ол Иоганн Себастьян Бахтың "Шарпалық кантатасын" жазған Каммерхерр фон Дискаудың ұрпағы еді). Бала кезінен ән айта бастаған ол, 16 жасында формалды дауыс сабақтарын бастады. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахтқа шақырылғанда, Фишер-Дискау орыс майданында жылқы бағып, орта мектепті және Берлин консерваториясында бір семестрді аяқтаған еді. 1944-1945 жылдары қыста Болоньяның оңтүстігінде 65-ші жаяу әскер дивизиясының 146-шы гренадер полкінде қызмет етті және майданнан тыс жерде әскери кештерде әріптестерін көңіл көтерді. 1945 жылы Италияда тұтқындалып, екі жыл американдық соғыс тұтқыны болып өтті. Сол уақытта ол, өзге елге сағыныш сезінген неміс әскерлеріне тұтқын лагерьлерінде Lied (неміс халық әндері) шырқады. Оның физикалық және ақыл-жағынан кемістігі бар Мартин деген інісі болды, оны нацистік режим бір мекемеге жіберіп, аштықтан өлтірді. Оның отбасылық үйі де соғыс кезінде қирады.
Әнші мансабы
1947 жылы Фишер Дискау Германияға оралды, онда ол өзінің кәсіби мансабын Баденвайлерде әнші ретінде бастады, Брамстың «Неміс реквиемін» репетициясыз орындады. (Ол соңғы сәтте ауысып келген әншінің орнына шықты.) 1947 жылдың күзінде Лейпцигте өзінің алғашқы Лидерлік концертін берді, одан кейін Берлиннің Титания Паласт театрында өте сәтті алғашқы концертімен жалғастырды. Карьерасының басында ол әйгілі лирикалық сопранолар Элизабет Шварцкопф пен Ирмгард Зейфридпен, сондай-ақ продюсер Уолтер Леггемен бірлесіп жұмыс істеді, олар бірден танымал болған Шуберт пен Хуго Вольфтің Лидерлерінен тұратын альбомдар шығарды. 1948 жылдың күзінде Фишер Дискау Берлин қалалық операсында (Батыс Берлин) басты лирикалық баритон ретінде жұмысқа орналасты. Ол Ферэнц Фричайдың жетекшілігінде Вердидің «Дон Карлос» операсында Поза рөлінде дебют жасады. 1961 жылдан кейін Deutsche Oper деп аталған бұл театр 1978 жылы опера сахнасынан зейнетке шыққанға дейін оның көркемдік үйі болып қала берді. Кейін Фишер Дискау Вена мен Мюнхен опера театрларында қонақ ретінде өнер көрсетті. 1949 жылдан кейін ол Нидерланды, Швейцария, Франция және Италияда концерттік турнелер өткізді. 1951 жылы ол Вильгельм Фуртвенглердің жетекшілігінде Зальцбург фестивалінде Малердің «Жолда жүрушінің әндері» (Lieder eines fahrenden Gesellen) туындысымен тұңғыш рет концерттік сахнаға шықты. Сол жылы ол Ұлыбритания фестивалі кезінде Лондондағы Корольдік Альберт залында британдық дебютін жасады. Ол Фредерик Делиустың «Өмірлік миссасында» (A Mass of Life) өнер көрсетті, дирижерлік еткен – сэр Томас Бичем. 1954 жылдан 1961 жылға дейін Байройт фестивалінде және 1956 жылдан 1970 жылдардың басына дейін Зальцбург фестивалінде тұрақты түрде опералық сахнада өнер көрсетті. Опера әншісі ретінде Фишер Дискау негізінен Берлинде және Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Вена мемлекеттік операсында, Корольдік опера үйінде (Лондонның Ковент-Гардены), Гамбург мемлекеттік операсында, Жапонияда және Эдинбург фестивалі кезінде Эдинбургтегі Король театрында қонақ ретінде өнер көрсетті. Оның АҚШ-тағы алғашқы гастрольдік сапары 1955 жылы, 29 жасында болды, ол 15 сәуірде Цинциннатиде (Ж.С. Бахтың «Крест таяғын сүйгім келеді» (Ich will den Kreuzstab gerne tragen) кантатасы (BWV 56) және 16 сәуірде «Неміс реквиемін» орындады. Оның американдық Лидерлік дебюті, Франц Шуберттің әндерін орындағанда, 19 сәуірде Миннесота штатының Сент-Пол қаласында өтті. Нью-Йорктегі дебюті 2 мамырда The Town Hall-да болды, онда ол Шуберттің «Қыс саяхаты» (Winterreise) ән циклын үзіліссіз орындады. Екі американдық концертті де Джеральд Мур сүйемелдеді. 1951 жылы Фишер Дискау Джеральд Мурмен бірге EMI Abbey Road Studios, Лондон қаласында Лидерлердің көптеген жазбаларының біріншісін жасады, оның ішінде «Die schöne Müllerin» толық жазылды, олар бұл туындыны 1952 жылдың 31 қаңтарында Лондонның Кингсвей залында Филармония концерттік қоғамының Майсор концерттерінде орындады. 1967 жылы Мур қоғамдық өнерден зейнеткерлікке шыққанға дейін олар бірге концерттер берді. Алайда олар 1972 жылға дейін бірлесіп жазды, сол жылы ерлер дауысына сәйкес келетін Шуберттің барлық Лидерлерін жаздыру жобасын аяқтады. Джеральд Мур 1972 жылы толықтай зейнеткерлікке шықты және 1987 жылы 87 жасында қайтыс болды. Олардың «Die schöne Müllerin» және «Winterreise» әндерін жазғандары олардың көркемдік серіктестігінің үлгісі ретінде жоғары бағаланады. Фишер Дискау сонымен қатар қазіргі заманғы музыканың көптеген туындыларын орындады, соның ішінде Бенджамин Бриттен (соғыс реквиемін жазғанда баритон солисті ретінде Фишер Дискауды таңдады), Самуэль Барбер, Ханс Вернер Хенце, Карл Амадей Хартманн (оның «Gesangsszene» туындысын оған арнады), Эрнст Кренек, Витольд Лутославский, Зигфрид Матт, Отмар Шок, Винфрид Зилиг, Готфрид фон Айнем және Ариберт Райманн. Ол 1975 жылы премьераға және 1993 жылы Готфрид фон Айнемнің «Ан-ди-Нахгеборнен» кантатасын жаздыруға қатысты. Лидерлер мен неміс опера репертуарынан басқа, Фишер Дискау итальяндық опера саласындағы спектакльдерді де жазды. Оның Вердидің «Риголеттосын» (Рената Скотто мен Карло Бергонцимен бірге) және Вердидің «Дон Карлосындағы» Родригоның жазбалары осы жобалардың ең беделділері болып табылады. (Басқалары, мысалы, Вердидің «Макбетіндегі» (Елена Сулиотиспен), Джорджио Гермонттың «Травиатасында» және Скарпияның Пуччинидің «Тоскасында» (Биргит Нильсонмен) ролдерін ол бірдей тиімділікпен орындамайды.) Дирижер Ференц Фричайдың айтуынша, «Берлинде итальяндық баритонды табамын деп ешқашан армандаған емеспін».
Зейнеткерлік
Фишер Дискау 1978 жылы операдан зейнеткерлікке шықты, ол композитордың өтініші бойынша жазған соңғы операсы – Ариберт Райманның «Лир» операсын жазған жыл. 1993 жылы, 67 жасында концерт залынан зейнеткерлікке шығып, дирижерлік өнерге, оқытушылыққа (әсіресе Лидерді түсіндіруге), сурет салуға және кітап жазуға берілді. Ол 1994 жылы Rheingau Musik Festival аясында Штраустың Хьюго фон Хофманстальға жазған хаттарын оқып, речитатор ретінде де өнер көрсетті (Хофмансталь рөлін Герт Вестфаль оқыды), сондай-ақ Штраустың «Энох Арден» мелодрамасын орындап, жазды. Ол Роберт Шуман қоғамының құрметті мүшесі де аталды.
Тану
Оның музыкалық шеберлігі мен техникасы сыншылар тарапынан міңсіз деп сипатталды. Грег Сандоу Opera News журналында былай деп жазды: "Жалпы алғанда, оның техникасы тыныс алады; оған ескерткіш орнату керек". "Әлемдегі ең ұлы әнші" (Time журналы) ретінде ол 1992 жылдың соңында зейнеткерлікке шыққанға дейін әлемнің барлық концерт залдарын толық сататын. Оның орындауындағы мәтін мен музыка тең дәрежеде берілген, нақты айтылған дәлдігі бүгінгі күнге дейін сақталған стандарттарды орнатты. Қазіргі кездегі неміс романтикалық өнер әндеріне кеңінен қызығушылықтың басты себебі – оның күш-жігері. Шуберт Линдеринің әншісі ретінде ең көп құрметке ие болған Фишер Дискаудың, сыншы Йоахим Кайзердің айтуынша, тек бір ғана нағыз бәсекелесі болды – өзі. Ол ондаған жылдар бойы жаңа стандарттарды орнатып, жаңа аймақтарды зерттеді және күтпеген сезімдер мен эмоцияларды білдірді. Фишер Дискаудың танылуына, құрметіне және ықпалына жететін суретшілердің саны аз, тіпті олардың аз бөлігі ғана осы ықпалдың өмір бойында жүзеге асырылуын көреді. Қазіргі заманғы жазу дәуірін бастаған ол жазуды қалай жасау туралы біздің түсінігіміз бен процестерімізге қарсы шықты, заманауи жазудың мүмкіндіктерін зерттеді және классикалық музыканың танымалдылығын арттырудың әлеуетін пайдаланды – және бәрін осымен қатар көркемдік жетістіктердің, адалдықтың, тәуекелге барудың және жаңа нормамызға айналған эстетикалық идеалдың стандарттарын белгіледі. Біз оның әуенінің сұлулығына ләззаттанғанда, оның ақыл-ойының тереңдігі мен күшін бағалағанда немесе оның ұзақ мансабындағы таңғажайып жетістіктеріне таң қалғанда, осы ұлы суретшіге алғыс айту үшін тоқтауымыз керек. Оның мұрасы, әнге деген құштарлығымен айналысатындарға жол көрсететін жарқын жұлдыз сияқты, барлық жағынан үлгілі. – Томас Хэмпсон, 2012 жылдың мамыр айы, "Граммофон" журналының Даңқ залы. Фишер Дискаудың қазасынан кейін Францияның ең танымал халықаралық газеті Le Monde Фишер Дискаудың вокалдық өнерінің кереметке жақын екенін жазды ("cela tenait du miracle"): "Ол аузын ашқаннан кейін оның айтқан әр сөзіне сенді. Ол бірде-бір сөзді, ниетті, нюансты жібермеді" ("dès qu'il ouvrait la bouche, on y croyait. Pas un mot, pas une intention, pas une nuance n'échappait à sa diction"). The Guardian газетінде жарияланған некрологта баяншы және дирижер Дэниел Баренбойм, Фишер Дискаудың көп жылдар бойы серігі болған, баритонды "революциялық орындаушы" деп атады, өйткені ол опера, оратория және ән жанрындағы барлық үш түрде тең дәрежеде ерекше орындаушылықты жеткізген алғашқы әнші болды: "Өзінің интерпретацияларында ол [Фишер Дискау] мәтін мен музыка арасындағы біртұтаслықты жасады. Ол сөздерді айтуға ерекше көңіл бөлді, сөздерді айтуға арналған дыбысты өзгертіп, маңызды сөздерге баса назар аударды. Осылайша ол сөздің мағынасын ғана емес, әр буынды, әр нотаны бір-бірімен байланыстырып, ешкімге ұқсамайтын гармония мен түстердің біртүтастығын тудырды. [ ] Ол мәтіннің түсініктілігі мен ұғынуының жаңа деңгейін жасады".
Жеке өмір
1949 жылы Фишер Дискау виолончельші Ирмгард Поппенге үйленді. Олардың үш ұлы болды: Матиас (сахна дизайнері), Мартин (дирижер) және Мануэль (Керубини квартетінде) виолончельші. Ирмгард 1963 жылы босанғаннан кейін туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Соңынан Фишер Дискау 1965 жылдан 1967 жылға дейін актриса Рут Леуверікке, ал 1968 жылдан 1975 жылға дейін Кристина Пугеллге үйленді. 1977 жылы ол сопрано Жюлия Варрадиге үйленді. Оның үлкен ағасы Клаус Фишер Дискау Берлиндегі көрнекті хор жетекшісі болды және Фишер Дискау үшін бірнеше рет дирижерлік етті, соның ішінде 1961 жылы Генрих Шютцтің пассионының жалғыз жазылған нұсқасында. Фишер Дискау мансабының көп бөлігінде темекі шекті. 2002 жылы B. Z. News aus Berlin газетіне берген сұхбатында ол: "Мен 20 жыл бұрын темекі шегуді қойдым. 35 жыл темекі шегіп, содан кейін бір күні тоқтап қалдым" деді.
Өлім
2012 жылдың 18 мамырында Фишер Дискау Верхняя Бавариядағы Берг қаласындағы үйінде ұйықтағанда көз жұмды, 87 жасқа толуына 10 күн қалғанда.
Видеода
Шуберт, Winterreise, 1990 жылдың шілдесінде Мюррей Перрахиямен (фортепиано) бірге жазылған, Sony Classical. Шуберт, Winterreise, 1979 жылдың қаңтарында Альфред Бренделмен (фортепиано), Sender Freies Berlin (SFB) жазылған, TDK 2005-тен. Моцарт, Дон Джованни, Deutsche Oper Berlin, Ференц Фрицсеймен бірге, неміс тілінде тікелей эфирде орындалған, 1961 жылдың 24 қыркүйегінде жазылған. Орындаушылар қатарында Пилар Лоренгар, Элизабет Груммер, Уолтер Берри, Эрика Кёт, Дональд Гробе және Йозеф Гриндл бар. Штраус (Ричард), Малер және Шуберт: "Шварцкопф, Сефрид және Фишер Дискау", EMI Classics-тің DVD-і. Оның ішінде Шварцкопф маршаллинді ойнайды және Фишер Дискау "Erlkönig" әнін орындайды. Моцарт, Le nozze di Figaro Вена филармониялық оркестрі, Лорин Маазельдің жетекшілігімен, Зальцбург фестивалінен, 1963. VAI-дан DVD. Моцарт, Die Zauberflöte (1971) Гамбург филармониялық мемлекеттік оркестрі және Гамбург мемлекеттік операсының хоры, Хорст Штайнның жетекшілігімен, Сэр Питер Устиновтың режиссерлігімен. Фишер Дискау спикер рөлінде, Ханс Сотин Сарастро, Николай Гедда Тамино, Кристина Деутеком Түннің патшайымы, Эдит Матис Памина, Уильям Уоркман Папагено рөлінде. Лейпцигтегі Arthaus Musik GmbH компаниясының DVD-і. Верди, Дон Карлос, неміс тілінде тікелей эфирде, Пилар Лоренгар, Джеймс Кинг, Йозеф Гриндл және Марти Талвеламен бірге, Вольфганг Савалиш жетекшілік еткен, Deutsche Oper, 1965.