Рихард Таубер: Австриялық тенор және актер өмірі

Кіріспе

Австриялық тенор және актер Ричард Таубер (16 мамыр 1891 – 8 қаңтар 1948) – австриялық лирикалық тенор және киноактер. Ол көптеген операларда, соның ішінде Моцарт пен Да Понтенің «Дон Джованни» операсында тенор рөлін орындады.

Ерте өмір

Ричард Таубер Австрияның Линц қаласында жесір әйел және жергілікті театрда субрет рөлдерін ойнаған актриса Элизабет Сейферт (туған есімі Денеми) мен актер Ричард Антон Таубердің отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы үйленбеген және әкесі сол кезде Солтүстік Америкада гастрольде болғандықтан, оның тууы туралы білмейтін. Балаға Ричард Денем деген есім берілді; ол кейде [Карл] Ричард Таубер деп аталды, сондай-ақ анасының үйленген есімі Сейфертті де қолданды; бірақ Британ энциклопедиясының ол Ернст Сейферт деп танылған деген мәлімдемесі Даниэль О'Хараның Ричард Таубер хронологиясында келтірілген 12 жарияланған кітап пен монографияның ешқайсысымен расталмаған. 1913 жылы әкесі асырап алғаннан кейін оның заңды аты Ричард Денем Таубер болды. Әкесі католик дініне кірген болатын және жас Таубер дін қызметкері болады деп үміттенді. Бала театрдың қызығын сағынып, Прагадағы, ал 1903 жылы Висбадендегі театрда әкесіне қосылды. Таубер әнші болуды армандады, бірақ ол сынақтан өткен мұғалімдердің ешқайсысына әсер ете алмады, мүмкін, өйткені ол дауысына сай келмейтін Вагнердің шығармаларын орындауды таңдады. Әкесі оны Франкфурттағы Хох консерваториясына фортепиано, композиция және дирижерлік шеберлігін оқуға жіберді. Ол жылдам жетістіктерге жетті, бірақ әнші болу арманынан айнымады.

Ерте мансап

Карл Бейнеспен қарқынды вокалдық жаттығудан кейін, ол 1912 жылғы 17 мамырда Фрайбургтағы концертте алғаш рет сахнаға шықты. Сол жылы оның әкесі Кемниц қалалық театрының интенданты болып тағайындалды, осылайша 1913 жылғы 2 наурызда Таубердің «Солғай флейта» операсында Тамино рөлін орындауына мүмкіндік туды. Бірнеше аптадан кейін, 16 сәуірде ол «Der Freischütz» операсында Макс рөлін ойнады. Бұл қойылымды Дрезден операсының графы Николаус фон Зебах тамашалады, ол Тауберге 1 тамызда басталатын бес жылдық келісімшарт ұсынды. Граф Тауберді тәжірибесін кеңейту үшін басқа труппада кішігірім рөлдерді орындауға ынталандырды. Дрездендегі жылдары Таубер өте жылдам оқушы ретінде танымал болды: ол Гуноның «Фауст» операсын 48 сағатта, ал Рихард Штраустың «Ариадна на Наксосе» операсындағы Бакхусты бір түнде үйренді, бұл композитордың өзіне де таң қалдырды, ол қойылымды дирижерлік етті (Берлинде). Адамдар оны «SOS теноры» деп атай бастады. 1926 жылы ол Дрезден мемлекеттік операсында Пуччинидің «Турандот» операсының неміс тіліндегі тұңғыш қойылымын сақтап қалды. 1920 жылы Вена халық операсында қонақ ретінде өнер көрсеткеннен кейін, ол 16 маусымда Вена мемлекеттік операсында «La bohème» операсында дебют жасады. 1922 жылы Таубер Вена мемлекеттік операсымен бес жылдық келісімшартқа қол қойды, содан кейін Берлин мемлекеттік операсымен де жұмыс істеді; көп жыл бойы ол екі труппада да әрқайсысында төрт айдан жұмыс істеді, қалған төрт айды концерттерге, басқа труппадағы қонақтық өнер көрсетулерге және шетелдік гастрольдерге жұмсады. Ол «Дон Джованни», «Бартерлі қалыңдық», «Тоска», «Миньон», «Фауст», «Кармен» және «Жарқылдаған жасырын» сияқты көптеген операларда тенор рөлін орындады, сондай-ақ Эрих Корнгольдтың «Ди тоте Штудт» және Вильгельм Кьенцльдің «Дер Евангелиманн» сияқты жаңа туындыларды қойды. Дэниел О’Хараның «Таубер хронологиясы» кітабында оның сахнада орындаған опера және опереттадағы 100 рөлі тізімделген. Опереттаға деген осы қызығушылықты кейбіреулер кемсіткенімен, бұл Тауберге зиян келтірмеді. Ол оған жаңа тыңдарман сыйлады. Бұл Лехардың оперетта композиторы ретіндегі мансабын жаңартты. Келешекте Лехар Ричард Тауберге арнайы жазылған рөлдермен бірнеше оперетталар жазды, соның ішінде «Паганини» (1925, бірақ ол Венадағы премьераға қатыса алмады және оны алғаш рет 1926 жылы Берлинде орындады), «Дер Заревич» (1927), «Фридерика» (1928), «Күлімдеу елі» (1929) атақты ариясы «Dein ist mein ganzes Herz» («Менің барлық жүрегім сенікі»), «Schön ist die Welt» («Әлем әдемі») (1930) және «Джудитта» (1934). 1937 жылы Германияда оның музыкасының жазбаларына тыйым салынды. АҚШ-тан жомарт ұсыныстар алғанына қарамастан, ол соғыс жылдарында Ұлыбританияда қалды. Соғыс уақытында Ұлыбританияда опералық қойылымдар аз болғандықтан, ол ән айту, дирижерлік ету және граммофондық жазбалар жасау арқылы күнкөрісін тапты, сондай-ақ радио хабарларын да оқыды. Ол тіпті ағылшын оперетталарын да жазды, либреттист Фред С. Тайшпен бірлесіп, олардың бірінен, «Олд Челси» («Ескі Челси») әнінен «My Heart and I» («Менің жүрегім және мен») әні ағылшын тіліндегі ең танымал жазбаларының біріне айналды. Тек осы ағылшын жазбалары ғана оған авторлық гонорар әкелді; оның бұрынғы жазбалары үшін оған әр орындау үшін ақы төленді және ол Австрияда үнемдеген ақшасын қалдыруға мәжбүр болды. Ол артриттен қатты зардап шеккендіктен, енді микрофонға жақындап-алыстап, жұмсақ және қатты дауыспен ән айта алмады. Инженерлер оны үнсіз алға-артқа жылжыта алуы үшін резеңке дөңгелектерге кішкентай арба салынды. 1946 жылы Таубер «Күлімдеу елі» («Yours is my Heart») операсының Бродвейдегі қойылымында өнер көрсетті, бірақ ол үлкен қаржылық шығынға ұшырады және дебиторлық қарызға батты. Осылайша ол шығындарын өтеу үшін АҚШ, Канада, Орталық және Оңтүстік Америкада алты ай бойы гастрольдік сапарға шығуға мәжбүр болды, Арпад Сандор мен Джордж Шик оның сүйемелдеушілері, ал Нил Чотем көмекші суретші болды. 1947 жылдың сәуірінде Таубер Лондонға оралып, тамашасыз жөтелге емделуді сұрады. Оған өкпе қатерлі ісігі диагнозы қойылды: бір өкпесі жұмыс істемейтін, ал екіншісі дегелі жақын болды. Электрлік жазбалардың арасында неміс халық әндері, Миша Сполянскийдің сүйемелдеуімен Шуберттің «Қысқы саяхат» атты 12 әні, Франц Габриэль мен Герман Лёнс халық әндерінен тұратын альбом бар. Ең бағалысы - 1938 және 1939 жылдары жазылған төрт Моцарт ариясы және 1946 жылы жасалған «Der Freischütz» операсынан алынған ария. Оның соңғы жазбаларының арасында Перси Канның фортепианода сүйемелдеуімен Рихард Штраустың екі әні бар. Өмірі бойында Франц Лехардың көптеген музыкалық жазбалары, оның көп бөлігі оған арналған, және «Ескі Челси» (1942) опереттасынан шыққан оның әндері, неміс және ағылшын тілдеріндегі жеңіл және танымал музыканың кең ауқымымен бірге жақсы сатылымға ие болды. Оның көптеген радио хабарлары сақталған, соның ішінде 1937 жылғы Америкадағы General Motors Concerts концерттері, 1939 жылғы Radio Hilversum концерті және BBC үшін үш маусымдық апталық бағдарламаларынан алынған үзінділер (1945–47).

After an intense period of vocal training under Carl Beines, he made his public debut at a concert at Freiburg on 17 May 1912. That year his father was appointed Intendant of the Municipal Theatre in Chemnitz and was therefore in a position to arrange for Tauber to appear as Tamino in The Magic Flute on 2 March 1913. Some weeks later, on 16 April, he played Max in Der Freischütz, a performance which was attended by 3=Nikolaus Graf von Seebach of the Dresden Opera who had already offered Tauber a five year contract, commencing on 1 August. The Count encouraged Tauber to take small roles with other companies to broaden his experience. During his years in Dresden, Tauber acquired his reputation as a remarkably quick student: he learned Gounod's Faust in 48 hours, Bacchus in Richard Strauss's Ariadne auf Naxos overnight, to the amazement of the composer, who conducted the performance (in Berlin). People started to call him "the SOS Tenor". He saved the German premiere of Puccini's Turandot in 1926 at the Staatsoper Dresden, learning the role of Calaf in three days when tenor Curt Taucher fell ill. Following some guest appearances at the Wiener Volksoper in 1920, he made his Vienna State Opera debut on 16 June in La bohème, substituting for an indisposed Alfred Piccaver. In 1922, Tauber signed a five year contract with the Vienna State Opera and appearances with the Berlin State Opera followed; for many years he appeared with both companies – four months with each, leaving four months for concerts and guest appearances with other companies and touring abroad. He sang the tenor role in many operas, including Don Giovanni, The Bartered Bride, Tosca, Mignon, Faust, Carmen and Die Fledermaus, as well as newer works such as Erich Korngold's Die tote Stadt and Wilhelm Kienzl's Der Evangelimann. Daniel O'Hara's Tauber Chronology lists 100 roles in opera and operetta that he performed on stage. This excursion into operetta was looked down on by some, but did Tauber no harm. It gave him a new audience. It revived Lehár's flagging career as a composer of operetta. In the future, Lehár composed a number of operettas with roles written specifically for Richard Tauber, including Paganini (1925, although he was unavailable for the Vienna premiere, and first sang it in Berlin in 1926), Der Zarewitsch (1927), Friederike (1928), The Land of Smiles (1929) with the famous aria "Dein ist mein ganzes Herz", Schön ist die Welt (1930), and Giuditta (1934). Germany had banned recordings of his music in 1937. Despite receiving lucrative offers from the United States, he remained in the UK for the entire war. There was little opera staged in wartime Britain so he made a living by singing, conducting and making gramophone records and radio broadcasts. He even composed English operettas, together with the lyric writer Fred S. Tysh, from one of which, Old Chelsea, the song "My Heart and I" became one of his most popular English recordings. It was only these English records that brought him any royalties; for his earlier recordings he had been paid for each performance and he had been compelled to leave his savings behind in Austria. By now he was so crippled by arthritis that he could no longer move into and away from the microphone for softer and louder notes. A small trolley was built on rubber wheels so the engineers could silently roll him back and forth while recording. In 1946, Tauber appeared in a Broadway adaptation of The Land of Smiles (Yours is my Heart) which flopped, leaving him with huge personal losses and in debt to the backers. He was thus forced to tour the United States, Canada, Central and South America for six months to recoup losses, with Arpad Sandor and George Schick serving as his accompanists, and Neil Chotem as assisting artist. In April 1947, Tauber returned to London and sought medical attention for a persistent cough. He was eventually diagnosed with lung cancer: one lung was already useless and the other nearly so. Among the electrical recordings, there are albums of German folksongs, and 12 songs from Schubert's Winterreise, accompanied by Mischa Spoliansky, and an album of folksongs by Franz Gabriel and Hermann Löns. Perhaps most prized are the four Mozart arias recorded in 1938 and 1939, and the aria from Der Freischütz made in 1946. Among his last recordings are two songs by Richard Strauss, accompanied at the piano by Percy Kahn. In his lifetime, his many recordings of music by Franz Lehár, much of it written for him, and his own songs from the operetta Old Chelsea (1942) were best sellers, along with a huge range of lighter and popular music in German and English. A number of his broadcasts have been preserved, including a series of General Motors Concerts from America in 1937, a Radio Hilversum concert of 1939, and excerpts from his three series of weekly programmes for the BBC (1945–47).