Кіріспе

Исаның Мәриямға жүкті болуы мен тууы туралы хабарлау (лат. annuntiatio; Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου; сондай-ақ, Құдіретті Мәриямға жариялау, Біздің Әйелге жариялау немесе Иемізге жариялау) – Лұқа Ізгі хабарына сәйкес, бас періште Жәбірейілдің Мәриямға оның бойында қыздық арқылы ұл болып, Иса Мәсіхтің анасы болатынын хабарлауы. Бұл, христиан дініндегі Мәсіх және Құдайдың Ұлы Исаның дүниеге келуін білдіреді. Жәбірейіл Мәриямға ұлына Иса деп ат қоюды бұйырды. Лұқа 1:26 бойынша, бұл хабар Елизабеттің Жақсылықтың (Иоанн) жүктілігінің алтыншы айында болған. Көптеген христиандар бұл оқиғаны 25 наурыздағы Аян мерекесімен тойлайды, ол Исаның салтанатты туған күніне тоғыз ай бұрынғы солтүстік көктемгі күн мен түннің теңелуіне сәйкес келеді. Аян – христиан және, әсіресе, католик шіркеуіндегі Мариан өнерінде маңызды тақырып болып табылады, ол орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде ерекше дамыды. Аянды бейнелейтін өнер туындысы кейде «Аян» деп аталады.

Жақыптың апокрифтік кітабы

Жақыптың апокрифтік Ізгі хабарында бас періштенің алғаш рет құдықта пайда болуы туралы басқаша нұсқасы бар.

Орналасқан жері

Рим-католик және Шығыс православие шіркеулерінің екеуі де Аянның Назаретте болғанын қабылдайды, бірақ нақты орны бойынша шамалы дау бар. Католик дәстүрі бойынша, Аян Мәриямның үйінде болған, ал Шығыс православие дәстүрі бойынша, ол қалалық құдықта, Мәриям құдығы деп белгілі болған жерде болған. Аян Базиликасы біріншісінің таңдаған жерін көрсетеді, ал Грек православиелік Аян шіркеуі (шамамен 800 метрдей қашықтықта) екіншісінің таңдаған жерін көрсетеді.

Католицизм

Мәсіхтің жаратылу мейрамы әдетте 25 наурызда тойланады. Католик шіркеуі, англикандық және лютерандық литургиялық күнтізбесінде бұл күн қасиетті аптаға, Пасха аптасына немесе жексенбіге түскен жағдайда өзгертіледі. Шығыс православие шіркеуі, Ориент православиесі және Шығыс католик шіркеулері мейрамды жылдырмайды. Олардың орнына, Аян мейрамы басқа мерекемен бірге келетін жылдар үшін арнайы біріктірілген литургияларды өткізеді. Бұл шіркеулерде, тіпті Ұлы жұма күні де Аян мейрамымен сәйкес келсе, Құдайға арналған литургия өткізіледі. Anno Domini күнтізбесін алғаш рет Дионисий Экзигус 525 жылы енгізген кезде, ол жаңа жылдың басталуын 25 наурызға белгіледі, себебі католик теологиясына сәйкес, инабат дәуірі Мәсіхтің денеге кіруімен басталды. Бұл мейрам туралы ең алғашқы нақты мәліметтер 656 жылғы Толедо кеңесінің қағидаларында кездеседі, онда ол бүкіл шіркеуде тойланатыны айтылған. 692 жылғы Константинополь соборы "Труллода" ораза кезінде жексенбі және Аян мейрамын қоспағанда, кез келген мерекелерді тойлауға тыйым салды. Бұрынғы кездерде Афанасий мен Григорий Тауматургтің уағыздарының қолжазбаларында осы мейрамға сілтемелер болған деген пікірлер айтылды, бірақ кейіннен олардың жалған екені анықталды. Пасхамен бірге 25 наурыз көптеген христиан елдерінде Жаңа жыл күні ретінде пайдаланылған. Францияда бұл мереке 1564 жылы Карл IX-ның Руссильон жарлығымен 1 қаңтарға көшірілді. Англияда Аян мейрамы "Леди Дэй" деп белгілі болды және 1752 жылға дейін "Леди Дэй" ағылшын жаңа жылының басталуын білдірді. Сондай-ақ Англияда 1240 жылғы Вустер Синоды Аян мейрамында барлық еңбекке қатысты жұмыстарға тыйым салды, осылайша ол күнді демалыс күні етіп белгіледі.

Шығыс христиандығы

Шығыс православиелік, Шығыс католик және Шығыс православиелік шіркеулерінде Жариялау мейрамы – литургиялық жылдың он екі "Ұлы мейрамының" бірі, және олардың сегізі "Иеміздің мейрамы" деп есептеледі. Православ шіркеуінде бұл мейрам 25 наурызда тойланады. Жаңа стильдегі Күнтізбе (Түзетілген Юлиан немесе Григориан) қолданатын шіркеулерде бұл күн азаматтық күнтізбенің 25 наурызымен сәйкес келеді, ал ескі стильдегі Юлиан күнтізбен қолданатын шіркеулерде 25 наурыз азаматтық күнтізбенің 7 сәуіріне тура келеді, ал 2100 жылдан бастап 8 сәуірге ауысады. Грекияның Тәуелсіздік күні Жариялау мейрамы күні тойланады, және 25 наурыз Ливан Республикасында да мемлекеттік мереке болып табылады. Жариялау мейрамына арналған дәстүрлі ән (тропарион) Александриялық Афанасийге дейін жетеді. Ол былай делінеді:

Христостың денеге енуіне бастама берген іс ретінде, Жариялау православиелік христиандық теологияда соншалықты маңызды орынға ие, сондықтан қасиетті Иоанн Златоусттың мерекелік Құдай қызметі осы мейрамда әрқашан өткізіледі, тіпті ол Ұлы және қасиетті Жұма күніне түскен жағдайда да, Иса Мәсіхтің айқышқа қадалған күні еске алынады. Құдай қызметі Ұлы және қасиетті Жұма күні Жариялау мейрамымен сәйкес келгенде ғана өткізіледі. Егер Жариялау Пасханың (құрбандық тойы) өзіне сәйкес келсе, бұл жағдай Кириопасха деп аталады, онда ол Пасханың негізгі мәні болып табылатын Қайта тірілумен бірге тойланады. Осы және осыған ұқсас ережелерге байланысты, мейрамды тойлаумен байланысты рәсімдер православиелік христиандық литургиясындағы ең күрделісі болып табылады. Сириялық Ефрем Иса Мәсіхтің ұрықтану күні еврей күнтізбесі бойынша 10 Нисанға, яғни Мысырдан шығу кітабының 12 таравында айтылғандай, құрбандық қойы таңдалған күнге сәйкес келді деп үйреткен (Туу туралы 4-гимн). Кейбір жылдары 10 Нисан 25 наурызға сәйкес келеді, бұл Жариялау мейрамының дәстүрлі күні және Ливандағы ресми мереке.

Өнер саласында

Жаршылық туралы хабар христиан өнерінде ең көп бейнеленген тақырыптардың бірі болып табылады. Жаршылық туралы суреттер ерте христиандық дәуіріне дейін жетеді, Прискилла катакомбасында 4-ғасырға жататын Жаршылықтың ең көне фрескасы сақталған. Бұл христиандық Шығыста да, Рим-католик Мария өнерінде де танымал көркемдік тақырып болды, әсіресе орта ғасырлар мен Ренессанс кезеңінде, және көптеген ұлы суретшілердің туындыларында кездеседі. Әулие Мария және періште Жәбірейіл бейнелері тазалық пен ізгілік символы болғандықтан, Рим-католик Мария өнерінде жиі бейнеленген. Осы көрініс Марияның мәңгілік тазалығын көрсету үшін де пайдаланылған, себебі періште Жәбірейіл Марияның Құдайдың Ұлына жүкті боларын жеткізген. Сандро Боттичелли, Леонардо да Винчи, Караваджо, Дуччо, Генри Оссава Таннер, Ян ван Эйк және Мурильо сияқты суретшілер осы тақырыпта туындылар жасаған. Римдегі Санта-Мария-ин-Трастевередегі Пьетро Каваллинидің мозаикасы (1291), Падуадағы Скровегни капелласындағы Джиоттоның фрескасы (1303), Флоренциядағы Санта-Мария-Новелла шіркеуіндегі Доменико Гирландайоның фрескасы (1486) және Флоренциядағы Санта-Кроче шіркеуіндегі Донателлоның алтынмен жалатылған мүсіні (1435) – белгілі мысалдар.

Музыка

Ханс Лео Хаслер «Диксит Мария» мотетін жазды, онда Марияның келісімі бейнеленген. Иоганн Себастьян Бах және басқалар Лютеран шіркеуінде әлі де тойланатын Жариялау мерекесіне арналған кантаталар жазды, мысалы «Wie schön leuchtet der Morgenstern», BWV 1.