Мәрияның анасы – Әнне туралы деректер

Кіріспе

Марияның дәстүрлі анасы Апокрифтерде, сондай-ақ христиан және ислам дәстүрлерінде, әйелі Иоаким болған және Исаның анасы Марияның анасы, яғни әжесі ретінде қасиетті Анна есімдері кездеседі. Киелі кітаптың канондық жазбаларында Марияның анасының аты аталмайды. Аннаның және күйеуі Иоакимнің есімдері жазбада Жаңа өсиеттің апокрифтерінде ғана кездеседі, олардың ішінде шамамен 150 жылы жазылған Жақыптың Іңілі (Евангелиесі) оларды ең алғашқы рет есімдерімен атағандықтан ерекшеленеді. Құранда Марияның анасы туралы айтылады, бірақ аты аталмайды.

Христиандық дәстүр

Самуилдің тарихы анасы Ханнаның (Ханна "ырыс, кеңшілік"; этимологиялық тұрғыдан Аннамен бірдей) баласыз болған оқиғасына ұқсас. Католик шіркеуі 12 ғасырда Аннаға деген құлшыныстың артуынан кейін, Таза ұғымын догма ретінде қабылдады. Аннаға арналған құдайға сыйынған оқиғалар Шығыс христиандығында 6 ғасырдың басында кездеседі. Шығыс православие дәстүрінде Анна мен Иоакимге "Құдайдың ата-аналары" деген лақап беріледі, ал Мәриямның дүниеге келуі мен Мәриямның ғибадатханаға ұсынылуы православие шіркеуінің он екі Ұлы мерекесінің екеуі болып саналады. Аннаның қайтысы Шығыс христиандығында да маңызды мереке ретінде тойланады. Лютеран протестантизмінде Мартин Лютер найзағай қаупінен құтылу үшін Әйелі Аннаға дұға еткеннен кейін, діни өмірге августин монахы ретінде кіргені айтылады.

Ислам діні

Анна (حنة) исламда да құрметті, ол жоғары рухани күшке ие әйел және Мәриямның анасы ретінде танылады. Ол Құранда аты аталмайды, тек "Имранның әйелі" деп еске алынады. Құранда оның қарт жасына дейін баласыз болғаны айтылады. Бір күні Анна ағаш көлеңкесінде отырғанда, құстың балаларын тамақтандырғанын көрді, бұл оның өзіне де балалар тәрбиелеуге деген құштарлығын оятып, бала сұрап дұға жасады. Соңында жүкті болды, бірақ күйеуі Имран бала дүниеге келмес бұрын қайтыс болды. Анна баласы ұл болады деп күткендіктен, оны екінші ғибадатханада оқшаулап, қызмет етуге уәде берді. Бірақ Аннаның қызы болды, оған Мәриям деп ат қойды. Мәриямды дүниеге келтірген кездегі сөздері оның ұлы мистик екенін көрсетеді, ол ұл тілегенімен, бұл қыздың Құдайдың оған берген сыйы екенін түсінді. Дегенмен, шіркеу тарапынан айыпталып, басқа апокрифтік еңбек – Псевдо Матай Ізгі хабарымен толығымен қабылданып, оның көптеген әңгімелері танымал болды. Ежелгі сенім бойынша, Анна бір рет үйленген. Әйелі Собе, Елизаветаның анасы, қасиетті Аннаның қарындасы болған. Он бесінші ғасырда католик дін қызметкері Иоганн Эк уағызында Аннаның ата-анасының есімдері Столанус және Эмерентия екенін айтқан. Фредерик Джордж Холуэк 1907 жылғы Католик энциклопедиясында бұл шежіренің жалған екенін жазды. Төртінші ғасырда, содан кейін он бесінші ғасырда Мариямның Аннадан туғанымен, түпкі күнәсіз болғаны туралы сенім пайда болды. Бұл сенім бойынша, Құдай Мәриямның денесі мен жанын оның өмір бойында, Иса Мәсіхтің арқасында мінсіз және күнәсіз сақтап қалды. Батыста оған деген құрметтің ең алғашқы бейнелі көрінісі – Римдегі Санта-Мария-Антиква шіркеуіндегі сегізінші ғасырға жататын фреска. Анна Сельбдрит – бұл қасиетті Анна, Мәриям және бала Исаның үш буынын бейнелейтін иконография түрі. Исаның адамгершілігін көрсету үшін, ол бұрынғы «Даналық тағы» дәстүрлеріне сүйене отырып, 1500 жылдары Солтүстік Германияда кең таралды. Жоғары орта ғасырларда Сент-Анна теңізшілер мен балықшыларды қорғайтын және дауылдардан сақтайтын теңізшілердің қасиеттісі ретінде танылды. Мальта тілінде Құс жолы галактикасы «It Triq ta' Sant'Anna» деп аталады, яғни «Сент-Аннаның жолы». Ресей империясында Сент-Анна ордені маңызды мемлекеттік наградалардың бірі болды. АҚШ-та Киелі Рух қыздары оның құрметіне бұрынғы Аннхерст колледжін атады.

Anne (حنة) is also revered in Islam, recognized as a highly spiritual woman and as the mother of Mary. She is not named in the Quran, where she is referred to as "the wife of Imran". The Quran describes her remaining childless until her old age. One day, Anne saw a bird feeding its young while sitting in the shade of a tree, which awakened her desire to have children of her own. She prayed for a child and eventually conceived; her husband, Imran, died before the child was born. Expecting the child to be male, Anne vowed to dedicate him to isolation and service in the Second Temple. However, Anne bore a daughter instead, and named her Mary. Her words upon delivering Mary reflect her status as a great mystic, realising that while she had wanted a son, this daughter was God's gift to her: However, despite having been condemned by the Church, it was taken over almost in toto by another apocryphal work, the Gospel of Pseudo Matthew, which popularised most of its stories. Ancient belief, attested to by a sermon of John of Damascus, was that Anne married once. The sister of Saint Anne was Sobe, mother of Elizabeth. In the fifteenth century, the Catholic cleric Johann Eck related in a sermon that St Anne's parents were named Stollanus and Emerentia. Frederick George Holweck, writing in the Catholic Encyclopedia (1907) regards this genealogy as spurious. In the fourth century and then much later in the fifteenth century, a belief arose that Mary was conceived of Anne without original sin. This belief in the Immaculate Conception states that God preserved Mary's body and soul intact and sinless from her first moment of existence, through the merits of Jesus Christ. The earliest pictorial sign of her veneration in the West is an eighth century fresco in the church of Santa Maria Antiqua, Rome. The Anna Selbdritt was a type of iconography depicting the 3 generations of Saint Anne, Mary, and the child Jesus. Emphasizing the humanity of Jesus, it drew on the earlier conventions of the Seat of Wisdom, and was popular in northern Germany in the 1500s. During the High Middle Ages, Saint Anne became increasingly identified as a maritime saint, protecting sailors and fisherman, and invoked against storms. In the Maltese language, the Milky Way galaxy is called It Triq ta' Sant'Anna, literally "The Way of St. Anne". In Imperial Russia, the Order of St Anne was one of the leading state decorations. In the United States, the Daughters of the Holy Spirit named the former Annhurst College in her honor.

Еске алу

VII ғасырдың ортасына қарай, қасиетті Аннаның Марияны тұжырымдауы (Қасиетті Аннаның ана болуы) мерекесі, яғни қасиетті Аннаның Марияны құрсаққа бітіруі Сент-Сабас монастырында ерекше күні ретінде тойланды. Бүгінде Грек православие шіркеуінде бұл мереке "Ең қасиетті Құдай ананың қасиетті Аннадан тұжырымдалуы" деп аталады және 9 желтоқсанда тойланады. Рим-католик шіркеуінде 26 шілдеде қасиетті Анна мен Жоакимнің мерекесі тойланады.

Англикандық Қауымдастық

26 шілде: Анна (Жоакиммен бірге) Англия шіркеуінде 26 шілдеде кіші мереке күні еске алынады.

Копт православие шіркеуі мен Эфиопия православие тевахедо шіркеуі

7 қараша (Тәңір анасының анасы – Ханна пайғамбардың дүниеден өтуі)

Марониттік шіркеу

9 қыркүйек (Әзіз Анна мен Жоахим, Құдіретті Марияның ата-анасы)

Ескерткіштер

Қасиетті Аннаның реликвиялары 710 жылы Киелі жерден Константинополға әкелінді және 1333 жылға дейін Киелі София шіркеуінде сақталды. Олар Германия, Италия және Грекиядағы жартылай тәуелсіз Афон тауы мен Катерини қаласында да болды. Ортағасырлық және барокко өнерінің үлгілері, мысалы, оның алқаның сүйектерін сақтайтын толық мөлшердегі реликвиялардың металл өңдеуінде көрінеді. Халықтық өнер тәсілдерін қолданатын мысалдар да белгілі. Дюрен 1506 жылдан бері Аннаға барудың негізгі қасиетті орны болып табылады, себебі Рим папасы Юлий II оның реликвияларын сол жерде сақтауға бұйрық берді.

Қамқорлық

Бейт Гуврин ұлттық паркіндегі Киелі Анна шіркеуі Византиялықтар мен крестшілер XII ғасырда салған, араб тілінде Хирбет (лат. "жоңғар") Сандаханна, Марешаның үйіндісі Телл Сандаханна деп аталады. Қасиетті Анна - тұрмысқа шықпаған әйелдердің, үй шаруасындағы әйелдердің, босану кезінде немесе жүкті болғысы келетін әйелдердің, әжелердің, аналардың және тәрбиешілердің қамқоршысы. Ол сондай-ақ ат үстінде жүретіндердің, шкаф жасаушылардың қамқоршысы.

Ол сондай-ақ келесілердің де қамқоршысы: Бретань (Франция), Куэнка (Эквадор), Чинандега (Никарагуа), Канаданың Микмак халқы, Кастельбуоно (Сицилия), Квебек (Канада), Санта-Ана (Калифорния), Норвич (Коннектикут), Детройт (Мичиган), Аджунтас (Пуэрто-Рико), Санта-Ана және Джукуаран (Эль-Сальвадор), Берлин (Нью-Гэмпшир), Санта-Ана Пуэбло, Сема және Таос (Жаңа Мексика), Чиклана де ла Фронтера, Марсаскала, Тудела және Фасниа (Испания), Пампанга провинциясының Ана қаласы, Илоило қаласының Сент-Аннасы, Хагоной, Санта-Ана, Тагуиг қаласы, Сент-Анна киелі орны, Маликбой, Пагбилао, Кесон және Малинао, Албай (Филиппин), Сантана (Бразилия), Сент-Анн (Иллинойс), Сент-Анн аралы, Баи-Сент-Анн және Праслин аралы (Сейшель аралдары), Букит Мертаджам және Порт Кланг (Малайзия), Ключове (Словакия) және Оңтүстік Вьетнам. Ватикан қаласының шіркеуі - Сант-Анна-деи-Палафреньери. Ұлыбританияның Бристоль қаласында Ормандағы қасиетті Аннаға арналған киелі орын бар.

Иконография

Жоахим мен Аннаның "Алтын қақпадағы кездесуі" тақырыбы – Мәриямның өміріне арналған көркемдік циклдердің тұрақты бөлігі болды. Олар Иерусалимнің Алтын қақпасында кездесіп, құшақтасады. Аннаның жүктілігін екеуі де біледі, осы туралы оларға жеке-жеке періште хабарлаған. Бұл сәт Мәриямның тұспалдануын білдіреді, ал бұл мереке Таза тұспалдану күнімен бірге тойланды. Алтын қақпаны бейнелейтін өнер туындылары мен оған дейінгі оқиғалар Якоб де Ворагиннің кеңінен таралған "Алтын аңызының" әсерімен жасалды. Мәриямның дүниеге келуі, Мәриямның ғибадатханаға ұсынылуы және Мәриямның үйленуі – Мәриямның өміріне арналған циклдердің әдеттегі құрамдас бөліктері, онда Анна көбінесе осылай бейнеленеді. Оның символы – есік. Анна сондай-ақ Исаның қасиетті туыстығының, оның кеңейтілген отбасының анасы ретінде бейнеленеді, бұл ортағасырлық Германияда кең таралған тақырып. Осы суреттік және мүсіндік бейнелеулердің кейбір нұсқаларында Аннаның анасы деп есептелген Эмерентия да бар, ол XV ғасырда осылай танымал болған. Қазіргі діни нанымдарда Анна мен оның күйеуі дүниеге келмеген балаларды қорғау үшін дұғаға шақырылады.

Қасиетті Аннаның жанында болған Мәриям мен Бала

Мәсіхтің ата-анасының құтқарылу тарихындағы рөлі ерте ортағасырлық діни өнерде "Әулие Аннамен бірге Қыз және Бала" деп аталатын тік, екі бөліктен тұратын Мадонна композициясында жиі бейнеленген. Тағы бір кең таралған сюжет – Аннаның Қасиетті Марияға Киелі Жазбаларды оқытуы (төмендегі галереяны қараңыз).