Сааб 340: Швециялық аймақтық ұшақ

Кіріспе

Аймақтық авиалайнер

Saab 340 – шведтік екі қозғалтқышты турбовинттік ұшақ, Saab AB және Fairchild Aircraft компанияларымен жобаланып, бастапқыда өндірілген. Ол 30-36 жолаушыға арналған, ал 2018 жылдың шілдесінде 34 түрлі оператор қолданыста 240 ұшақ бар еді. Өндіріс 65:35 арақатынасында бөлінгендіктен, Saab компаниясы ұшақтың барлық алюминийден жасалған фюзеляжы мен вертикальды стабилизаторын, сондай-ақ Швецияның Линчёпинг қаласындағы соңғы құрастыруды жүзеге асырды, ал Fairchild екі турбовинттік қозғалтқыштардың қанаттары, эпеннажы және қанатқа орнатылған гондолалары үшін жауапты болды. 1985 жылы Fairchild бұл жұмысты тоқтатқаннан кейін осы компоненттердің өндірісі Швецияға көшірілді. 1983 жылдың 25 қаңтарында Saab 340 алғашқы рейсін жасады. 1990 жылдардың басында авиалайнердің кеңейтілген түрі, Saab 2000 деп аталған, ұсынылды. Дегенмен, аймақтық ұшақтар нарығындағы қатаң бәсекеге байланысты осы модельдің сатылымы төмендеді. Saab ұшақ өндірісін тоқтату туралы шешім қабылдады.

Шығу тегі

1970 жылдары шведтік ұшақ өндірушісі Saab AB азаматтық ұшақтар нарығына көбірек қызығушылық танытты. 1974 жылы компания бұрынғысынан тек әскери ұшақтарға бағытталған екенін ескере отырып, өзінің алғашқы ірі азаматтық ұшағын жасауға кірісуге шешім қабылдады. 1970 жылдардың соңындағы ішкі зерттеулер көрсеткендей, қысқа қашықтыққа арналған ұшақ шамамен 30 жолаушыға арналған болуы керек еді. Сондай-ақ, турбовинттік қозғалтқышты пайдалану туралы шешім қабылданды, ол турбовентиляторлық қозғалтқыштардан баяу болғанымен, тиімдірек болатын және осы типтегі қозғалтқышқа сәйкес ұшақты оңтайландыру қажет болды. Бұл шешімге сол онжылдықтағы мұнай бағасының жоғары деңгейі, мысалы, 1973 жылғы мұнай дағдарысы ықпал еткен болуы мүмкін. Автор Гуннар Элиассонның пікірінше, турбовинттік қозғалтқыштың таңдалуы реактивті бәсекелестерге қарағанда әуе компаниялары үшін ұшақтың тартымдылығын азайтып, бірақ таңдалған General Electric CT7 5A2 қозғалтқышы сол дәуірдегі реактивті қозғалтқыштармен салыстырғанда бәсекеге қабілетті болды. 1970 жылдардың соңында аймақтық авиалайнер Швециядағы ең ірі өнеркәсіптік жобаға айналды және Saab компаниясының жеке күштерімен жүзеге асыруға тым үлкен екені анықталды. Осыған байланысты 1980 жылдың қаңтарында Saab АҚШ-тың Fairchild Aircraft компаниясымен серіктестікке келісіп, болашақ аймақтық авиалайнерді бірлесіп әзірлеу және өндіру туралы келісімге келді. Аталған серіктестік аясында Fairchild қанаттар, құйрық бөлімі және қозғалтқыш ноцельдері сияқты бөлімдерді өндіруге жауапты болды, ал Saab әзірлеу, жүйелерді интеграциялау және сертификаттау шығындарының 75 пайызын қаржыландырды. 1983 жылдың 25 қаңтарында SF340 алғашқы рейсін жасады. 1984 жылы нарыққа шығарылғаннан кейін көп ұзамай Saab 340 әлемдегі ең көп сатылатын жолаушылар ұшағы атанды. 1987 жылы Fairchild компаниясы бағдарлама бойынша барлық қызметін тоқтатты, себебі АҚШ компаниясы әуе кемелерін өндіру қызметін қысқартуды жөн көрді, осылайша Saab 340 өндірісіне толық жауапкершілікті алды. Алдыңғы модельдерден айырмашылығы, жаңа модельдерде интерьердің заманауи дизайны және жолаушылар салонының арт жағындағы дәретхананың ұшу кабинасының артына жылжуы болды. Бұл бастапқы орналасуы жүк бөліміне кедерілгенін ескере отырып, қол жетімді жүк көлемін арттырды. 1994 жылы белсенді шуды бақылау жүйесі барлық Saab 340B ұшақтарында стандартты жабдыққа айналды. Алғашқы 340B Plus (үшінші B+ модельі) 1995 жылы Австралияның Hazelton Airlines компаниясына жеткізілді, кейіннен Regional Express және қазіргі уақытта Жапон жағалау күзетіне тиесілі. Бұл жүйені қолданыстағы ұшақтарға да орнатуға болады. 1997 жылы Saab 340 бағдарламасы бойынша пессимистік баспасөз хабарламаларын жариялады, өндіріс желісін жабу мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді, бірақ егер бұл орын алса, қолданыстағы клиенттерге толық қолдау көрсетуге уәде берді. 1997 жылдың 24 желтоқсанында Saab компаниясы 340 модельінің өндірісін тоқтату туралы шешім қабылдағанын жариялады, соңғы үш жылда 3 миллиард шведтік кронасы (386,4 миллион доллар) шығынға ұшырағанын мәлімдеді. 1998 жылдың соңында өндіріс баяулап, тоқтатылуға жақындаған кезде Saab компаниясы 340 өндіріс желісін басқа өндірушіге сату мүмкіндігі туралы бірқатар мүдделі тараптармен, соның ішінде Үндістан мен Қытай компанияларымен келіссөздер жүргізіп жатқанын мәлімдеді. 1999 жылдың 8 маусымында соңғы 340 ұшағы жеткізілді, сол кездеге дейін 460-қа жуық ұшақ жеткізілген еді. Авторлар Сёрен Эрикссон мен Харм Ян Стенхуайстың мәлімдемесіне сәйкес, 340 Fokker 100 және British Aerospace 146 сияқты реактивті бәсекелестерінен жылдам болғанымен, жүк көлемі немесе ұшу қашықтығы жағынан айқын артықшылығы болған жоқ. Аймақтық авиалайнерлер нарығында бәсекелестік күшейген кезде Bombardier CRJ200 және Embraer ERJ 145 сияқты жаңа типтер 340-қа қарағанда артықшылықтарға ие болды, бұл сатудың төмендеуіне әкелді. Аталған жүйе жақын арада 340 ұшағымен платформа ретінде жұптастырылды. Бұл типтің бірнеше әскери нұсқалары шығарылды, соның ішінде Saab 340 AEW&C, 340AEW 200 және 340AEW 300, олар AEW және әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) ұшақтары болып табылады. 2010 жылдары Saab компаниясы 340 ұшағын теңіздік патрульдік миссияларда қолдануды ұсынды. Ұшақтың 340 MSA деп аталатын мамандандырылған нұсқасы ұсынылды. Ұсынылған патрульдік ұшақ әр түрлі сенсорлармен және жауынгерлік жүйелермен жабдықталуы керек, ол су бетіндегі және су асты кемелеріне қарсы соғыс жүргізуге, сондай-ақ сигналдарды тануға және ұзақ қашықтықта іздеу-құтқару операцияларын жүргізуге қабілетті. 2014 жылдың маусым айында Сингапурдағы Saab компаниясының басшысы Андерс Даль 340MSA ұшағы туралы презентация жасап, бірнеше елдер Saab компаниясымен осы типті ұшақ туралы келіссөздер жүргізіп жатқанын, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азияда мұндай теңіздік патрульдік ұшақтарға сұраныс артып келе жатқанын атап өтті.

During the 1970s, Swedish aircraft manufacturer Saab AB became increasingly interested in the civil aircraft market. In 1974, the company decided to proceed with developing its first major civilian aircraft, having previously focused almost entirely upon military aircraft. During the late 1970s, internal studies had determined that a short haul airliner should be optimized to seat around 30 passengers. Likewise, it was decided to make use of turboprop propulsion, which was slower but more economical than turbofan engines, and to optimize the airliner to take advantage of this type of powerplant; this decision may have been influenced by high oil prices during that decade, such as the 1973 oil crisis. According to author Gunnar Eliasson, the selection of a turboprop engine made the type less attractive to airlines than jet powered competitors, however recognized that the General Electric CT7 5A2 engine picked was quite competitive with the jet engines of that era. Towards the end of the 1970s, the regional airliner venture had become the largest industrial venture in Sweden and was recognized as being too large for Saab to conduct alone. Accordingly, in January 1980, it was announced that Saab had entered into a partnership arrangement with US manufacturer Fairchild Aircraft to develop and produce the upcoming regional airliner. Under this partnership, Fairchild became responsible for the manufacture of sections such as the wings, tail unit, and engine nacelles while Saab was responsible for 75 per cent of the costs of development, system integration and certification. On 25 January 1983, the first SF340 performed its maiden flight. Shortly following its launch onto the market in 1984, the Saab 340 became the best selling commuter aircraft in the world. By 1987, all activity by Fairchild on the programme had ceased, the US company having chosen to curtail its aircraft activities, thus Saab became solely responsible for producing the 340. Another change from earlier models was a more modern interior design and the moving of the lavatory compartment from the aft of the passenger cabin to just aft of the flight deck in most 3rd generation units. This increased total available cargo volume as the original location intruded into the cargo bin area. While the active noise control became standard on all Saab 340Bs in 1994, the first ever 340B Plus (third B+ built) was delivered new to Hazelton Airlines in Australia in 1995, later operating for Regional Express, and currently for the Japanese Coast Guard. The system could also be retrofitted onto existing airliners. During 1997, Saab was releasing pessimistic press releases on the 340 programme, stating that it was considering the potential closure of production line, but also pledged that it would maintain full support to existing customers if this happened. On 24 December 1997, Saab announced that it had decided to terminate production of the 340, which it claimed had lost SKr3 billion ($386.4 million) in the previous three years. By late 1998, as production was being slowed down towards an eventual shut down, Saab stated that it had been holding talks with a number of interested parties, reportedly including Indian and Chinese companies, on the potential sale of the 340 production line to another manufacturer. On 8 June 1999, the final 340 was delivered, by which time nearly 460 aircraft had been delivered. According to authors Sören Eriksson and Harm Jan Steenhuis, while the 340 had been faster than jet powered competitors such as the Fokker 100 and British Aerospace 146, it had no clear advantage in terms of payload or range; as the regional airliner market became increasingly crowded, newer types such as the Bombardier CRJ200 and Embraer ERJ 145 family, which did have an advantage over the 340, had led to diminished sales. The corresponding system was soon paired with the 340 as a platform. Several military variants of the type were produced, including the Saab 340 AEW&C, 340AEW 200 & 340AEW 300, which are AEW and airborne early warning & control (AEW&C) aircraft. During the 2010s, Saab promoted the 340 in the maritime patrol mission. A specialized variant of the aircraft, designated as the 340 MSA, was mooted; the proposed patrol aircraft is to be equipped with various sensors and combat systems to be capable of performing both anti surface and anti submarine warfare, as well as signals intelligence and long range search and rescue operations. In June 2014, Anders Dahl, head of Saab Singapore, gave a presentation on the 340MSA, and observed that several nations were in talks with Saab on the type, as well as there being increasing demand for such maritime patrol aircraft in Southeast Asia.

Пайдалану тарихы

1984 жылғы 6 маусымда Saab 340 ұшағының алғашқы тапсырыс берушісі, швейцариялық Crossair операторы, өзінің алғашқы 340 ұшағын алды. Бір аптадан кейін, бұл ұшақ төлем төлеген жолаушылары бар алғашқы рейсін жасады; осы рейсте Рим Папасы Жохан Павел II болды. Дегенмен, 1990 жылдары турбовинтті аймақтық авиалайнерлерге деген бизнес жағдайлары мен сұраныс күрт өзгерді; бұл, әлдебір себептен, 1999 жылдың қазанында AMR Eagle компаниясының 340 ұшақтарын кезең-кезеңмен тоқтату туралы шешім қабылдауымен ең жақсы сипатталады. 340 ұшағының құны мен сұранысы төмендегендіктен, Saab 1999 жылы өндірісті тоқтатуды шешті. Өндіріс 1999 жылы тоқтатылғанмен, Saab азаматтық және әскери нарықтарда 340 ұшағын түрлі мақсаттар үшін дамытуды және насихаттауды жалғастырды. 2001 жылдың шілдесінде компания Piedmont Hawthorne сервистік провайдерімен жаңа серіктестік құрғанын хабарлады, ол қолданылған аймақтық 340 ұшақтарын корпоративтік клиенттерге қайта сатуға бағытталған. 2002 жылдың сәуірінде Saab канадалық Field Aviation компаниясымен келісімшарт жасасқаны туралы хабарланды, ол 340 ұшағының жүк тасымалдау нұсқасын шығаруға, бастапқыда 340A моделін түрлендіруге бағытталған. Өндіріс тоқтатылғаннан кейін де, келесі онжылдықтарда көптеген 340 ұшақтары коммерциялық пайдалануда қалды. 2006 жылға қарай, мұнай бағасының өсуіне байланысты турбовинтті авиалайнерлерге деген сұраныс жаңадан өркендеді; осы жылы Saab 340 үшін ең ірі лизингтік келісім туралы хабарлады, ол австралиялық Regional Express Airlines операторына 25 340 ұшағын жеткізді. 2010 жылдың соңында Saab 340 ұшағының сертификатталған қызмет мерзімін ұзарту мүмкіндігін қарастырды, ол Техникалық комиссия бағдарламасы бойынша әдетте 60 000 сағатқа дейін шектеледі; компания техникалық қызмет көрсету бағдарламасын 75 000 сағатқа дейін ұзартуға болатынына сенімді. Қазіргі ұшақтар келесі онжылдықтарда да салыстырмалы түрде белсенді және бәсекеге қабілетті болып қала берді. 2008 жылдың соңында, АҚШ-тың Northwest Airlines және Delta Air Lines авиакомпаниялары біріккеннен кейін, соңғысы Атлантада жаңа Saab 340 базасын құратынын хабарлады, содан кейін біріккен авиакомпания өзінің аймақтық паркіндегі 12 ATR 72 ұшағын 49 бұрынғы Northwest 340 ұшағымен алмастыратын болады. 2009 жылдың басында ресейлік Polet Airlines операторы American Eagle компаниясымен 25 340 ұшағын жалға алу туралы келіссөздер жүргізді, бұл оның аймақтық рейстерін кеңейтуге бағытталған.

On 6 June 1984, the Saab 340's launch customer, Swiss operator Crossair, received its first 340 aircraft. One week later, the type performed its first flight with paying customers on board; passengers on board this flight included Pope John Paul II. However, business conditions and demand for turboprop powered regional airliner transformed dramatically during the 1990s; this can be perhaps best summarized by AMR Eagle's decision in October 1999 to announce its intention to phase out its 340 fleet. Faced with diminished value and demand for the 340, Saab chose to shutter production in 1999. While production of the type ceased in 1999, Saab continued to develop and heavily market the 340 for various purposes in both the civil and military markets. In July 2001, the company announced that it had launched a new partnership with service provider Piedmont Hawthorne to remarket used regional 340s to corporate customers. In April 2002, it was announced that Canadian company Field Aviation had been contracted by Saab to produce a freighter version of the 340, initially focusing on conversions of the earlier 340A model. Even after production was terminated, a large number of 340s have remained in commercial service in the following decades. By 2006, there was a resurgence in demand for turboprop powered airliners, in part due to the rising price of oil; during this year, Saab announced the largest ever leasing deal for the 340, providing a total of 25 340s to Australian operator Regional Express Airlines. By late 2010, Saab was evaluating the option of extending the certified lifespan of the 340 which, under the Maintenance Review Board program, is typically limited to 60,000 hours; the company believes the maintenance program could be extended to accommodate up to a 75,000 hour limit. The existing aircraft have remained relatively active and competitive into the following decade. In late 2008, following a merger between US carriers Northwest Airlines and Delta Air Lines, the latter announced that a new Saab 340 base was being formed in Atlanta, after which the merged airline would replace its inventory of 12 ATR 72s in its regional fleet with 49 former Northwest 340s. During early 2009, Russian operator Polet Airlines conducted talks with American Eagle to lease 25 340s to increase its breadth of regional flights.

Операторлар

2018 жылдың шілде айына қарай әлем бойынша 34 оператордың қызметінде 210 Saab 340 ұшағы болды. Басты операторлардың қатарында 52 ұшағы бар Regional Express және оның еншілес компаниясы Pel Air-дің басқаратын қосымша 3 ұшақ, Silver Airways – 21 ұшақ, PenAir – 13 ұшақ, SprintAir – 12 ұшақ, Link Airways – 11 ұшақ, Castle Aviation – 6 ұшақ және PuppySpot үшін басқа 2 ұшақ, сондай-ақ одан аз ұшақтары бар басқа да компаниялар бар. 2016 жылдың желтоқсанындағы флоттың орташа көрсеткіші 35 277 сағат және 39 446 циклді құрады – бұл ұшудың әр рейсіне шаққанда 0,89 сағатты білдіреді, бұл оның қалған қызмет мерзімінің жартысынан да аз. Ұшақтың қызмет ету мерзімі 45 000-нан 80 000 ұшу сағатына және 90 000 циклге дейін ұзартылды, сондықтан Saab 340 ұшағы алдағы 30 жыл бойы қызметте қалуы мүмкін. Флоттағы көшбасшылар 71 268 цикл және 61 867 сағатты көрсетіп тұр.

Апаттар мен оқиғалар

1983 және 2013 жылдар аралығында Saab 340 сериялы ұшақтардың 13 корпусы қирап, 48 адам қаза тапты.

Өлім-жітіммен байланысты апаттар

1994 жылдың 4 сәуірінде KLM Cityhopper 433 рейсі Амстердам Схипхол әуежайына оралып келе жатқанда жылдамдығын жоғалтып, жерге құлады. Ұшқыштардың бірінде қозғалтқышқа қатысты дұрыс емес түсінік болды. Ұшақ жерге соқтығысқанда қирады. Үш адам қаза тапты.

Корпустың шығыны

1990 жылдың 21 ақпаны: Цюрих әуежайының алқабында Crossair Saab 340A ұшағының шассиі қателікпен жиырылып қалды. Қаза болғандар жоқ, ұшақ қирады.