Кіріспе

Берік престелген болаттан жасалған сұйық контейнер, канадтық музыкалық тобы

Жеррикан немесе jerrican (сондай-ақ, jerry can немесе jerri can) – престелген болаттан (жақында жоғары тығыздықтағы полиэтиленнен) жасалған отын контейнері. Ол 1930 жылдары Германияда әскери мақсатта отын сақтау үшін жобаланған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия мен одақтастар тарапынан кеңінен қолданылды. Жерриканның жасалуы бұрынғы конструкцияларды едәуір жақсартты, олардың қолданылуы үшін құралдар мен түтікшелер қажет болды, сондай-ақ пайдаланудың қолайлылығы мен беріктігі үшін көптеген жаңа мүмкіндіктерді ұсынды. Бүгінде осыған ұқсас конструкциялар әлемнің түкпір-түкпірінде отын мен су контейнерлері ретінде әскери және бейбіт мақсаттарда қолданылады. Дизайн көбінесе бастапқы болаттан жасалған нұсқаға ұқсас, бірақ кейбіреулері пластиктен де жасалады.

Тарих

Джерриканың атауы оның неміс тіліндегі шығу тегіне байланысты, «Джерри» сөзі немістерді білдіретін сленг есім. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар бұл дизайнды кері инженерия арқылы зерделеп, аз өзгерістермен көшірген.

Неміс өнертабысы

Вермахттың бірлік канистрі, Германияда осылай аталған, 1937 жылы Швельмдегі Мюллер инженерлік фирмасы бас инженері Винценц Грунвогельдің жобасы бойынша алғаш рет жасалған. Фирманың логотипі Ambi Budd Presswerk GmbH болған. Вермахттың талабы бойынша, әскердің бір сарбазы екі толы немесе төрт бос канистрді тасымалдай алуы керек болған, осы себепті үш тұтқасы орнатылған. Қажетті толтыру және босату жылдамдығын қамтамасыз ету үшін үлкен мойын және айналмалы қақпақпен жабдықталған. Қақпақтың сақтайтын бөлігінде тесік болғандықтан, қорғасын мортамен бекіту штифті немесе сым орнатуға болады. Төртбұрышты пішіні канистрлерді үйіп қоюға ыңғайлы болған. Дәнекерленген тігіс ішке қарай ойылып жасалғандықтан, канистрдің беріктігін арттырып, соққыдан қорғаған. Сыртқы ойыстар толы канистр көліктен құлағанда зақымдануын азайтады, ал ішкі бояу қабаты коррозиядан сақтады. 1939 жылға қарай неміс әскері соғысқа дайындықпен мыңдаған осындай канистрлерді жинап алған. Моторланған әскерлерге отынды кез келген қолжетімді көзден сору үшін резеңке шлангтармен бірге канистрлер берілді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Польша арқылы шапшаң жылдамдықпен өтуге көмектескен.

Америкалық бейімдеу

1939 жылы америкалық инженер Пол Плейс өзінің неміс әріптесімен бірге Үндістанға саяхаттау үшін көлік құрастырды. Көлікті жасағаннан кейін, олар төтенше жағдайға арналған су сақтауға орын жоқ екенін байқады. Неміс инженері Берлин Темпельхоф әуежайындағы джеррикан қорына қол жеткізіп, олардың үшеуін алып келді. Сондай-ақ, неміс инженері Плейске осы джерриканды жасаудың толық техникалық сипаттамасын берді. Еуропа театр операцияларында 1945 жылдың мамыр айына дейін АҚШ әскерін қамтамасыз ету үшін 19 миллионнан астам джеррикан қажет болды.

Британдық қажеттілік

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Британ армиясы екі қарапайым отын контейнерімен жабдықталды: престелген болаттан жасалған контейнер және қалайы табақтан жасалған контейнер. Екі галлондық контейнерлер салыстырмалы түрде берік болғанмен, өндірісі қымбатқа түсті. Көбінесе Мысырда жасалған 4 галлондық контейнерлер көптеп және арзанға түсті, бірақ олар ұсақ зақымдардан кейін ағып кетуі мүмкін еді. Алғашқы 4 галлондық контейнерлер ағаш қораптарға жұптап салынып сақталды. Ағаш қаңқасы қораптарды қорғап, жоғарғы қабаттарының төменгі қабаттарын басып кетпеуіне кепілдік берді. Соғыс барысында ағаш қораптардың орнына жұқа фанера немесе картон қораптар қолданыла бастады, бірақ олар жеткілікті қорғаныш бермеді. 4 галлондық контейнерлердегі отынды тасымалдау жүк кемелері үшін қауіпті болды. Ағып шыққан отын жүк бөлімшелерінде жиналатын. Мұндай кемелердің бірі кем дегенде жарылған. Сонымен қатар, контейнерлер тіпті ең кішкентай зақымдардан да оңай тесіліп кетті. Осы мәселелерге байланысты әскерлер 4 галлондық контейнерлерді «нашар» деп атады. Отынды қиын жолдармен тасымалдау кезінде, тігістердің бұзылуы немесе тесілуі салдарынан отынның 25%-ға дейін жоғалуы мүмкін еді. Бұрандалы қақпақтың орнына, контейнерлерде қысқа тоқыммен бекітілген қысқа мұңғыл және ауа қалтасына ауа құбыры бар, тегіс құюды қамтамасыз ететін (кейбір үлгілерде алынып тасталған) рычагты босату механизмі қолданылды. Контейнердің ішкі жағы стальдан жасалған сыра бөшкелері үшін алғаш рет әзірленген, су немесе бензин құюға мүмкіндік беретін өткірмейтін пластикпен қапталған. Контейнер дәнекерленген және герметикалық жабынға ие болды. Британдықтар өз контейнерлеріне қарағанда «Jerries» (немістерге арналған сленг) контейнерлерін барынша пайдалануға тырысты. 1940 жылдың соңында Плейс Лондонға келген кезде британдық офицерлер одан джерриканның дизайны мен өндірісі туралы сұрады. Плейс үш джерриканының екіншісін Лондонға жеткізуге бұйрық берді.

Дизайн

Джерри канистрлері әдетте дөңгелек тіктөртбұрышты қимамен және пакеттік тұтқаларымен келеді. Көбінесе үш тұтқасы болады: жеңіл канистрді бір адам көтеріп жүруге арналған орта тұтқа, толы канистрді көтеруге екі тұтқа немесе екі адамға бірдей көтеріп жүруге арналған екі тұтқа. Үш тұтқаның орналасуы екі бос канистрді бір қолмен алып жүруге мүмкіндік береді. Канистрлер бастапқыда отын контейнерлері ретінде қолданылған, бірақ олардың қолданылу аясы одан әрі кеңейді. Бүгінде канистрдің қандай мақсатта қолданылатыны оның түсі, жапсырылған жапсырмалары және кейде контейнердің өзіндегі басылған белгілер арқылы анықталады. Бұл әртүрлі отындарды немесе отынды сумен араластыру арқылы канистрдің ішіндегі заттардың ластануын болдырмау үшін жасалған. Джерриканның АҚШ үлгісі әскери MIL C 1283 F стандартымен реттеледі және 1940 жылдардың басынан бері бірнеше АҚШ өндірушілермен шығарылып келеді, қазіргі өндіруші Blitz компаниясының мәлімдемесінше. Ұлттық тізім нөмірі – 7240 00 222 3088. Жаңа А А 59592 B стандарты бойынша ол ескірген деп есептеледі және жоғары тығыздықты полиэтиленнен жасалған үлгілермен алмастырылды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Неміс конструкциясындағы "Jerrycan" әлі күнге дейін НАТО елдерінің әскерлерінде отын және басқа сұйықтықтарды сақтау үшін стандартты ыдыс болып табылады. Финляндиялық дизайнер Ээро Рислаки 1970 жылы пластиктен жасалған ыдысты жасады, оның үстіңгі жағында тұтқаның артында бұрап жабатын кішкентай тығыны бар, ол ауа кіруіне мүмкіндік береді, соның арқасында отын тегіс ағып шығады. Бұл ыдыс бастапқы нұсқадан жеңіл, бірақ дерлік сондай қатты. Ол Финляндия қарулы күштерінде жылдам қабылданды және саудада қолжетімді.

Қазіргі ереже

АҚШ-та джеррикан Федералды ережелер жинағы бойынша 49 CFR 171.8 «төртбұрышты немесе көпбұрышты көлденең қимасы бар металл немесе пластик қаптама» деп анықталады. 2009 жылдан бастап барлық тасымалданатын отын контейнерлері екі жаңа ережеге сәйкес болуы керек: Олар Калифорнияның Ауа ресурстарын басқару кеңесінің ережелеріне негізделген жаңа федералдық қозғалмалы көздердегі ауаның зиянды заттарына қатысты ережелерге сәйкес болуы керек. Олар «Балалардың бензинге күйіп қалуына жол бермеу туралы» заңның талаптарына сай болуы керек. Бұл жаңа ережелер OSHA бекіткен металл қауіпсіздік контейнерлеріне емес, жалпыға ортақ қызыл пластик, тасымалданатын газ баллондарына қолданылады. Ережелер тек жаңа өндірілген бензин баллондарына ғана қолданылады және пайдаланушылар қолда бар баллондарын тастауға немесе жаңартуға міндетті емес, бірақ EPA қоғамдық газ баллондарын алмастыру бағдарламаларын іске асыру үшін ақпараттық ресурстар ұсынады. Сонымен қатар, Калифорния штатында келесі түстер міндетті: ASTM F852 стандартына сәйкес, нақты түстер «орташа сары» және «орташа көк» болуы керек. Еуропадағы қауіпті жүктерді (соның ішінде сұйық отындарды) тасымалдау БҰҰ-ның Қауіпті Жүктерді Халықаралық Автомобиль Тасымалына қатысты Еуропалық Келісімі (ADR) арқылы реттеледі. «Джеррикан» термині 2011 жылғы ADR-дің 1.2 тарауында «бір немесе бірнеше тесігі бар тік төртбұрышты немесе көпбұрышты көлденең қимасы бар металл немесе қаптама» деп анықталады, бұл анықтама дәстүрлі джерриканді қамтиды, сонымен қатар басқа да қаптамалардың кең ауқымын қамтиды. ADR қаптамалар үшін өнімділік стандарттарын белгілейді және әр түрлі қауіпті жүктер үшін, соның ішінде бензин мен дизель отыны үшін қандай қаптама стандарты қажет екенін көрсетеді. Дәстүрлі джерриканды БҰҰ таңбасы қойылған, бекітілген нұсқаларында алуға болады, олар ADR талаптарына сәйкес келеді.