Кіріспе

Қаржы институтының түрі

Құрылыс қоғамы – өз мүшелеріне тиесілі, өзара ұйым ретінде жұмыс істейтін, банктік және оған байланысты қаржылық қызметтерді, әсіресе жинақтар мен ипотекалық несиелерді ұсынатын қаржы институты. Олар Ұлыбританияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда, сондай-ақ бұрын Ирландияда және Оңтүстік Африканы қоса алғанда, бірнеше Достастық елдерінде өзара банктер ретінде кездеседі. Олар несиелік кооперативтерге ұқсас, бірақ үнемділікті ынталандыру және кепілсіз немесе бизнес-несиелер ұсынудың орнына, құрылыс қоғамының мақсаты мүшелеріне үй ипотекасын ұсыну болып табылады. Несие алушылар мен салымшылар – қоғам мүшелері, олар саясатты белгілейді және «бір мүше – бір дауыс» принципі бойынша директорларды тағайындайды. Құрылыс қоғамдары көбінесе ағымдағы шоттар, кредиттік карталар және жеке несиелер сияқты басқа да бөлшек банктік қызметтерді де ұсынады. «Құрылыс қоғамы» термині алғаш рет 19 ғасырда Ұлыбританиядағы кооперативтік жинақ топтарынан пайда болды. Ұлыбританияда құрылыс қоғамдары банктермен тұтынушылық банктік қызметтердің көп бөлігі үшін, әсіресе ипотекалық несиелер мен жинақ шоттары үшін бәсекелеседі. Ережелер олардың несиелерінің жартысына дейінін мүше емес тұлғалардан алынған қарыз есебінен қаржыландыруға мүмкіндік береді, бұл қоғамдарға ипотеканы қаржыландыру үшін көтерме облигациялар мен ақша нарықтарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Әлемдегі ең ірі құрылыс қоғамы – Ұлыбританияның Nationwide Building Society. Австралияда құрылыс қоғамдары да бөлшек банктермен бәсекелесіп, тұтынушыларға толық спектрлі банктік қызметтерді ұсынады.

Ұлыбритания тарихы

Құрылыс қоғамдары институты ретінде 18 ғасырдың соңында пайда болды. Бірмингем қаласы – көптеген шағын металл өңдеу фирмаларының қарқынды экономикалық және физикалық өсуіне ұшыраған қала, оның көптеген білікті және жақсы жағдайдағы иелері жылдам түрде жылтық мүлікке инвестициялады. Алғашқы құрылыс қоғамдарының көпшілігі таверналар мен кофеханаларда орналасқан, олар Бірмингемнің өте белсенді азаматтары арасындағы ынтымақтастық пен идеялар алмасу үшін клубтар мен қоғамдар желісінің орталығына айналды, бұл «Мидлендстер жарық беруі» деп аталатын қозғалыстың бір бөлігі болды. Алғашқы құрылыс қоғамы 1775 жылы Ричард Кетли, «Алтын крест» тавернасының иесі құрған Кетли құрылыс қоғамы болды. Кетли қоғамының мүшелері орталық қорға ай сайын жарна төлейтін, ол мүшелерге үй салуды қаржыландыруға қолданылатын, ал бұл өз кезегінде қоғамға қосымша қаржы тарту үшін кепіл ретінде әрекет ететін, соның арқасында құрылысқа мүмкіндік туды. 1781 жылы Бірмингемде тағы үш қоғам құрылды, төртіншісі жақын орналасқан Дадли қаласында; ал 1782 мен 1795 жылдар аралығында Бірмингемде тағы 19 қоғам құрылды. Англияның орталық аймағынан тыс алғашқы қоғам 1785 жылы Лидсте құрылды. Бастапқы қоғамдардың көпшілігі толықтай таратылатын болды, яғни барлық мүшелері үйге ие болғаннан кейін таратылатын еді: олардың соңғысы, Бірінші Солсбери және Аудандық Ұқыптылық Құрылыс қоғамы 1980 жылдың наурыз айында таратылды. 1830 және 1840 жылдары жаңа үрдіс пайда болды – тұрақты құрылыс қоғамдары, онда қоғам үздіксіз жұмыс істейтін, бұрынғы мүшелері сатып алуларын аяқтаған сайын жаңа мүшелерді қабылдап отыратын, мысалы Лик құрылыс қоғамы. Құрылыс қоғамдарының негізгі заңнамалық базасы 1874 жылғы Құрылыс қоғамдары туралы заң (37 & 38 Vict. c. 42) болды, содан кейін 1894, 1939 (Кони Холлға қараңыз) және 1960 жылдардағы түзетулер енгізілді. Өркендеген кезеңінде жүздеген құрылыс қоғамдары болды: елдегі әрбір қаланың атымен аталатын құрылыс қоғамы бар еді. Келесі онжылдықтарда қоғамдардың саны азайды, себебі әртүрлі қоғамдар ірілеу үшін бірікті, көбінесе процесте атауларын өзгертті, ал басқалары өзара үлесті бөліп алуға басты, содан кейін – көп жағдайда – тіркелген банктердің сатып алуына ұшырады. Қазіргі кездегі ірі құрылыс қоғамдарының көпшілігі көптеген кіші қоғамдардың бірігуінің нәтижесі болып табылады. Ұлыбританиядағы барлық құрылыс қоғамдары Құрылыс қоғамдары қауымдастығының мүшелері болып табылады. 2008 жылдың басында Ұлыбританияда 59 құрылыс қоғамы болды, олардың жалпы активтері 360 миллиард фунт стерлингтен асты. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысының салдарынан 2008 жылы Ұлыбританиядағы қоғамдардың саны 4-ке азайды, көптеген бірігулер орын алды. 2009 және 2010 жылдары тағы үш бірігу, 2011 жылы бір бірігу және үлесті бөліп алу болды, ал 2013-2018 жылдары тағы төрт бірігу орын алып, нәтижесінде Шотландия мен Солтүстік Ирландияда орналасқан бір ғана құрылыс қоғамы қалды. Содан бері 2023 жылы Манчестер қоғамы Ньюкасл қоғамымен бірікті.

Демутуализация

1980 жылдары британдық банктік заңнамаға енгізілген өзгерістер құрылыс қоғамдарына қалыпты банктермен теңдес банктік қызметтер ұсынуға мүмкіндік берді. Бірқатар қоғамдар басшылығы өздері банктермен бәсекелесе алмайтындарын сезінді, соның салдарынан 1986 жылы олардың алаңдаушылығына жауап ретінде жаңа Құрылыс Қоғамдары Заңы қабылданды. Бұл қоғамдарға «мүліктік құқықтан айырылуға» (демутуализацияға) рұқсат берді. Егер мүшелердің 75% астамы жақтап дауыс берсе, құрылыс қоғамы кез келген басқасы сияқты акционерлік қоғамға айналатын болды. Мүшелердің өзара құқықтары осы жаңа компанияның акцияларымен алмастырылды. Бірнеше ірі қоғамдар мүшелеріне осындай ұсыныстар жасады және барлығы қабылданды. Кейбіреулері Лондон қор биржасында тіркелді, ал қалғандары ірі қаржылық топтармен сатып алынды. Бұл процесс 1989 жылы Abbey National Building Society-дің демутуализациясымен басталды. Содан кейін 1995 жылдан 1999 жылдың соңына дейін сегіз қоғам демутуализацияланды, бұл 1994 жылғы құрылыс қоғамдары активтерінің үштен екі бөлігін құрады. Осы қоғамдардың бесеуі акционерлік банктерге (PLC) айналды, біреуі басқасымен бірікті, ал қалған төртеуі PLC-лермен сатып алынды (екі жағдайда, өзара айналым бұрын PLC-ге айналғаннан кейін). Жоғарыда айтылғандай, демутуализация әрекеттері бірден сәтті болды, себебі Ұлыбританияның консервативтік және лейборист үкіметтері демутуализацияға кедергі келтіретін ешқандай заңдық база құрмады. Демутуализацияға саяси келісім «киімшелер» мәселесінде ең айқын байқалды, яғни олар демутуализациядан кейін пайда табу ниетімен қоғамға кіргендер, шамамен 100 фунт стерлинг немесе одан да аз соманы сақтады. 1986 жылғы Құрылыс Қоғамдарын Реттеу Заңында «киімшелерге» қарсы ереже екі жылдық мерзім түрінде қарастырылған. Бұл талапкерлердің қалдық үлеске қатысуы үшін екі жылдық сақтау мерзімін талап етті. Бірақ 1989 жылы Abbey National Building Society-дің демутуализациясына дейін, Abbey National-дің өзі заң шығарушылардың ниетін оралымдау үшін сотқа жүгінгеннен кейін, соттар екі жылдық ережеге қарсы шешім шығарды. Осыдан кейін заңнама екі жылдан кем уақыттан бері мүшелерге ақшалай төлемдер жасауға тыйым салды, бірақ сатып алушы PLC-нің «тегін» акцияларын шығаруға рұқсат беру арқылы бірдей нәтижеге қол жеткізілді, оларды ақшаға сатуға болады. Тэтчердің консервативтік үкіметі «екі жылдық ереженің» кемшілігін жою үшін түзету заңнамасын енгізуден бас тартты.

2000 және 2010 жылдар

Құрылыс қоғамдары (Қаржыландыру) және Өзара салым (Трансферттер) туралы 2007 жылғы Заң, "Баттерфилл" Заңы деп белгілі, 2007 жылы құрылыс қоғамдарына басқа компаниялармен бірігуге кеңейтілген өкілеттіктер берді. Бұл өкілеттіктерді 2009 жылы Britannia және 2011 жылы Kent Reliance қолданды, нәтижесінде олар демутуализацияланды. 2010 жылдың 31 желтоқсанына дейін жеке тұлғаға және мекемеге шаққанда 50 000 фунтқа дейінгі құрылыс қоғамдарының депозиттері әдетте Қаржылық қызметтерді өтемақылау схемасы (FSCS) арқылы қорғалған. Алайда, Nationwide және Yorkshire құрылыс қоғамдары 2008 жылдың соңында/2009 жылдың басында өзіне қосылған қоғамдардың мүшелерін қорғау мақсатында FSCS шарттарын уақытша өзгерту бойынша келісімдер жасады. Өзгертілген шарттар бірнеше қоғамның бұрынғы мүшелеріне бірігуге дейін FSCS қорғауына бірнеше құқықтарды сақтауға мүмкіндік берді, яғни 2009 жылдың 30 қыркүйегіне дейін (кейін 2010 жылдың 30 желтоқсанына дейін ұзартылды), мысалы, Nationwide, Cheshire және Derbyshire қоғамдарында әрқайсысында 50 000 фунттан ақшасы бар мүше бірігу кезінде біріктірілген Nationwide-дегі ақшасына қатысты 150 000 фунт FSCS қорғауын сақтай алатын болды. 2010 жылдың 31 желтоқсанында банктер мен құрылыс қоғамдары үшін бөлшек депозиттерге арналған FSCS лимиті 85 000 фунтқа дейін арттырылды және құрылыс қоғамдарының бірігуіне қатысты көшірілген шаралар аяқталды.

Енді жоқ

Келесі тізімде Ұлыбританиядағы құрылыс қоғамдарының толық емес тізімі келтірілген, олар енді тәуелсіз түрде жұмыс істемейді, себебі олар басқа ұйымдармен біріктірілген немесе басқа ұйымдар тарапынан сатып алынған. Олар әлі де саудалық атауымен немесе ерекше бренд ретінде көшеде (немесе онлайн) белсенді болуы мүмкін. Бұл әдетте брендтердің белгілі бір беделге ие болып, нақты клиенттерді тартатынымен байланысты, және мұндай маркетингтік стратегия табысты болуы мүмкін.

Аты Тағдыры Мұрагері Жылы
Abbey Road Building Society және National Building Society Abbey National Building Society құру үшін біріктірілді 1944
Bingley Permanent Building Society және Bradford Equitable Building Society Bradford & Bingley Building Society құру үшін біріктірілді 1964
Co-operative Permanent Building Society Nationwide Building Society атауын өзгертті 1970
Leicester Permanent Building Society және Leicester Temperance Building Society Leicester Building Society құру үшін біріктірілді 1974
Bedfordshire Building Society және Temperance Building Society Gateway Building Society құру үшін біріктірілді 1974
Leek & Westbourne Building Society және Oldbury Britannia Building Society Britannia Building Society құру үшін біріктірілді 1975
Huddersfield & Bradford Building Society және West Yorkshire Building Society Yorkshire Building Society құру үшін біріктірілді 1982
Coventry Economic Building Society және Coventry Provident Building Society Coventry Building Society құру үшін біріктірілді 1983
Burnley Building Society және Provincial Building Society National & Provincial Building Society құру үшін біріктірілді 1984
London Permanent Building Society (1914 ж. құрылған) Cheltenham and Gloucester-ге біріктірілді 1984
Alliance Building Society және Leicester Building Society Alliance & Leicester Building Society құру үшін біріктірілді 1985
Waltham Abbey Building Society (1847) Cheltenham and Gloucester Building Society-мен біріктірілді 1985
Birmingham & Bridgwater Building Society және Midshires Building Society Birmingham Midshires Building Society құру үшін біріктірілді 1986
Norwich Building Society және Peterborough Building Society Norwich & Peterborough Building Society құру үшін біріктірілді 1986
Anglia Building Society және Nationwide Building Society біріктірілді, Nationwide Anglia Building Society атауын өзгертті, содан кейін Nationwide Building Society 1987 1991
Gateway Building Society және Woolwich Equitable Building Society Woolwich Building Society құру үшін біріктірілді 1988
Wessex Building Society және Portman Building Society Portman Wessex Building Society құру үшін біріктірілді 1989
Regency & West of England Building Society және Portman Wessex Building Society Portman Building Society құру үшін біріктірілді 1990
Hendon Building Society Bradford & Bingley Building Society тарапынан сатып алынды 1991
Haywards Heath Building Society Yorkshire Building Society-мен біріктірілді 1992
Cheshunt Building Society Bristol and West Building Society-мен біріктірілді 1992
Heart of England Building Society Cheltenham & Gloucester Building Society-мен біріктірілді 1993
St. Pancras Building Society Portman Building Society-мен біріктірілді 1993
Leeds Permanent Building Society Halifax Building Society-мен біріктірілді 1995
City & Metropolitan Building Society Stroud & Swindon Building Society-мен біріктірілді 1996
Nottingham Imperial Building Society Newcastle Building Society-мен біріктірілді 2000
Gainsborough Building Society Yorkshire Building Society-мен біріктірілді 2001
Ilkeston Permanent Building Society Derbyshire Building Society-мен біріктірілді 2001
Clay Cross Building Society Derbyshire Building Society-мен біріктірілді 2003
Padiham Building Society Bradford & Bingley Building Society-мен біріктірілді 1983
Staffordshire Building Society Portman Building Society-мен біріктірілді 2003
Lambeth Building Society Portman Building Society-мен біріктірілді 2006
Mercantile Building Society Leeds Building Society-мен біріктірілді 2006
Universal Building Society Newcastle Building Society-мен біріктірілді 2006
Portman Building Society Nationwide Building Society-мен біріктірілді 2007
Cheshire Building Society Nationwide Building Society-мен біріктірілді 2008
Derbyshire Building Society Nationwide Building Society-мен біріктірілді 2008
Barnsley Building Society Yorkshire Building Society-мен біріктірілді 2008
Catholic Building Society Chelsea Building Society-мен біріктірілді 2008
Scarborough Building Society Skipton Building Society-мен біріктірілді 2009
Dunfermline Building Society активтерінің көп бөлігі мен міндеттемелері Nationwide Building Society-ге берілді 2009
Britannia Building Society The Co-operative Bank тарапынан сатып алынды 2009
Chelsea Building Society Yorkshire Building Society-мен біріктірілді 2010
Chesham Building Society Skipton Building Society-мен біріктірілді 2010
Stroud & Swindon Building Society Coventry Building Society-мен біріктірілді 2010
Kent Reliance Building Society OneSavings Plc тарапынан сатып алынды, OneSavings Bank құрылды 2011
Norwich and Peterborough Building Society Yorkshire Building Society-мен біріктірілді 2011
Century Building Society Scottish Building Society-мен біріктірілді 2013
Shepshed Building Society Nottingham Building Society-мен біріктірілді 2013
City of Derry Building Society Progressive Building Society-мен біріктірілді 2014
Holmesdale Building Society Skipton Building Society-мен біріктірілді 2018
Manchester Building Society Newcastle Building Society-мен біріктірілді 2023

Эсватини

1962 жылғы Құрылыс қоғамдары туралы заң Эсватиниде құрылыс қоғамдарын тіркеуге мүмкіндік берді. Ұзақ жылдар бойы елде бір ғана құрылыс қоғамы болды. Екіншісі 2019 жылдың соңында тіркелді. «Свазиленд» құрылыс қоғамы: 1960 жылдары тіркелген бұл Эсватинидегі алғашқы және ең көне құрылыс қоғамы. Оның Корольдіктегі дерлік барлық қала мен ауданда филиалдары бар және ол консервативті болып саналады. Бұл мекеменің өзара акционерлік қоғамнан шығу (демутуализациялау) ниеті туралы көптеген әңгімелер болды, сондықтан 2019 жылы Құрылыс қоғамдары туралы заңға түзету енгізілді, ол құрылыс қоғамдарына өзара акционерлік қоғамнан шығуға және банк лицензиясын алуға рұқсат береді. «Статус Капитал» құрылыс қоғамы: «Статус Капитал» құрылыс қоғамы елдегі екінші құрылыс қоғамы ретінде тіркелді және 2019 жылы Қаржы министрінің бекітуі мен ұсынысынан кейін Қаржылық қызметтерді реттеуші органнан лицензия алды.

Қазақстан

Зимбабведе Орталық Африка Құрылыс Қоғамы (CABS) – алуан түрлі қаржы өнімдері мен қызметтерін ұсынатын, елдегі жетекші құрылыс қоғамы. Оларға транзакциялық және жинақ шоттары, мобильді банкинг, ипотекалық несиелер, ақша нарығындағы инвестициялар, мерзімді салымдар және жалақылық несиелер кіреді.

Ролдық нөмірлер

Құрылыс қоғамдарының көпшілігі Ұлыбритания клирингтік жүйесінің тікелей мүшелері болмағандықтан, олар BACS стандарттарына сәйкес алты таңбалы сұрыптау коды мен сегіз таңбалы шот нөмірін берудің орнына, шоттарды анықтау үшін көбінесе рольдік нөмірді қолданды. Соңғы кезде құрылыс қоғамдары клирингтік жүйеде сұрыптау коды мен шот нөмірін алуға көшкендіктен, рольдік нөмірлерді пайдалану азайды. BACS қолданғанда, анықтама саласына рольдік нөмірді енгізу қажет, ал құрылыс қоғамының жалпы сұрыптау коды мен шот нөмірі стандартты BACS салаларына енгізіледі.