1905-1917 жылдардағы Ресейдегі Конституциялық-демократиялық партиясы

Кіріспе

1905–1917 жылдардағы Ресейдің центристтік саяси партиясы.

Конституциялық демократиялық партия (КДП), сондай-ақ Конституциялық демократтар және ресми түрде Халық азаттығы партиясы деп аталатын бұл партия, Ресей империясында батыстық конституциялық монархияны және басқа да саясаттарды қолдады, сонымен қатар орташа консерваторлардан бастап, жұмсақ социалистерге дейінгі жақтастарды біріктірді. Партия мүшелері партия атауының КД аббревиатурасынан кадеттер (немесе кадeттер) деп аталды. Константин Кавелин мен Борис Чичериннің еңбектері партияның теориялық негізін құрады. Тарихшы Павел Милюков партияның барлық өмір бойындағы жетекшісі болды. Кадеттердің қолдау базасын негізінен зиялылар мен мамандар құрады; университет профессорлары мен заңгерлер партия ішінде ерекше көзге түсті. Көптеген кадет партия мүшелері жергілікті кеңестердің – земствоның қатысушылары болды. Конституциялық демократиялық партия бірнеше либералдық топтардың бірігуінен құрылды, атап айтқанда, «Азаттық одағы», «Земство конституционалистері одағы» және «Одақтар одағы», сондай-ақ мұғалімдер, заңгерлер, жазушылар, дәрігерлер және инженерлерді қоса алғанда, буржуазиялық мамандар мен зиялылардың ұйымдары бірікті. Кадеттердің либералдық экономикалық бағдарламасы жұмысшылардың сегіз сағаттық жұмыс күніне және ереуілге шығу құқығына қолдау көрсетті. Кадеттер «Ресейдің барлық аз ұлттарының толыққанды азаматтығын қамтамасыз етуге бекем берілді» және еврейлердің азаттығын қолдады. Партия еврейлер мен Волга немістерінен айтарлықтай қолдау алды, және әрбір топтың көптеген өкілдері партияның белсенді мүшелері болды.

Радикалды шығу тегі (1905-1906)

Конституциялық Демократиялық партия 1905 жылғы Революцияның қақ ететін сәтінде, 12–18 қазан күндері Мәскеуде құрылды. Осы кезде патша Николай II негізгі азаматтық еркіндіктерді көздейтін қазан манифестіне қол қоюға мәжбүр болды. Кадеттер Октябристерден солға қарай орналасты, олар да сол уақытта құрылған жаңа партия болатын. Окябристер конституциялық монархияны бастапқыда қабылдағаннан өзгеше, кадеттер бастапқыда осы мәселеде беймамдық танытты, жалпыға бірдей сайлау құқығын (әскери қызметке жарамды әйелдердің сайлау құқығын қоса) және елдің мемлекеттік құрылымын анықтайтын Құрылтай жиналысын талап етті. Бұл радикализмге қарамастан, кадеттердің 60 пайызы ақсүйектерден шыққан. Кадеттер реформашыл Премьер-министр Сергей Витте 1905 жылғы қазан-қараша айларында өз кабинетіне қосылуға шақырған партиялардың бірі болды. Бірақ келіссөздер кадеттердің радикалды талаптары мен Виттенің Петр Николаевич Дурново сияқты белгілі реакционерлерді кабинетен шығарудан бас тартуына байланысты тоқтап қалды. 1906 жылғы ақпанда Бірінші Думаға сайлауға кейбір социалистік және революциялық партиялар бойкот жариялағандықтан, кадеттер қалалық дауыс берудің 37 пайызын алып, Думадағы орынның 30 пайызынан астамын жеңіп алды. Олар сайлаудағы жеңісін мандат деп түсініп, солшыл шаруа Trudovik фракциясымен одақтасып, Думада көпшілікті құрды. Парламенттік сессияның сәуір айындағы басында үкімет олардың заң шығару ниетін қабылдамағандықтан, кадеттер радикалды оппозициялық бағытты қабылдап, үкіметті әр мүмкіндікте сынады. 9 шілдеде үкімет Думаның жұмыс істемейтінін жариялап, оны таратып жіберді. Жауап ретінде 120 кадет және 80 Trudovik және Социал-демократ депутаттары Финляндияның Выборг қаласына (ресейлік полицияның жете алмайтын жеріне) барып, Милюков жазған Выборг манифестімен (немесе «Выборг үндеуімен») жауап берді. Манифесте олар бейтарап қарсылық көрсетуге, салық төлемеуге және әскерге шақырудан жалтартуға шақырды. Үндеу халыққа тиімсіз болып, кері нәтиже берді. Оның авторларына, соның ішінде барлық кадет басшыларына болашақ Думаларға қатысуға тыйым салынды. Бұл патшаның Думаның билігін бақылауға және әлсіретуге тырысуымен күшейді. Кадеттер революция шегіне түскен соң ғана, 1906 жылдың соңында революциялық және республикалық ұмтылыстарынан бас тартып, конституциялық монархияны қолдайтындарын мәлімдеді. 1917 жылы монархия құлағанға дейін үкімет кадеттерге күдікпен қарады. Финляндияның либерал саясаткері және юриспруденция және политология профессоры Лео Мехелин 1903–1904 жылдары кадеттер партия құруға дайындалып жатқанда елден қуылды. Мехелин олармен ынтымақтасып, кадеттер билікке келгенде күшіне енетін Ресей үшін либералды конституция жазды. Выборг манифесті кезінде Мехелин Финляндия үкіметінің, немесе «Мехелин сенатының» (1905–1908) басшысы болды. Ол жалпыға бірдей дауыс беру құқығын және сөз, баспасөз, жиналыс және қауымдастық бостандықтарын жүзеге асырды.

The Constitutional Democratic Party was formed in Moscow on 12–18 October 1905 at the height of the Russian Revolution of 1905 when Tsar Nicholas II was forced to sign the October Manifesto granting basic civil liberties. The Kadets were to the immediate left of the Octobrists, another new formed party organized at the same time. Unlike the Octobrists, who were committed to constitutional monarchy from the start, the Kadets were at first ambiguous on the subject, demanding universal suffrage (including women's suffrage) and a Constituent Assembly that would determine the country's form of government. This radicalism was despite the fact 60% of Kadets were nobles. The Kadets were one of the parties invited by the reform minded Prime Minister Sergei Witte to join his cabinet in October–November 1905, but the negotiations broke down over the Kadets' radical demands and Witte's refusal to drop notorious reactionaries like Petr Nikolayevich Durnovo from the cabinet. With some socialist and revolutionary parties boycotting the election to the First Duma in February 1906, the Kadets received 37% of the urban vote and won over 30% of the seats in the Duma. They interpreted their electoral win as a mandate and allied with the left leaning peasant Trudovik faction, forming a majority in the Duma. When their declaration of legislative intent was rejected by the government at the start of the parliamentary session in April, they adopted a radical oppositionist line, denouncing the government at every opportunity. On 9 July, the government announced that the Duma was dysfunctional and dissolved it. In response, 120 Kadet and 80 Trudovik and Social Democrat deputies went to in Vyborg, Finland (and thus beyond the reach of Russian police) and responded with the Vyborg Manifesto (or the "Vyborg Appeal"), written by Miliukov. In the manifesto, they called for passive resistance, non payment of taxes and draft avoidance. The appeal failed to have an effect on the population at large and proved both ineffective and counterproductive, leading to a ban on its authors, including the entire Kadet leadership, from participation in future Dumas. This was further accentuated by the force of the tsar trying to control and deteriorate the power of the Duma. It was not until later in 1906, with the revolution in retreat, that the Kadets abandoned revolutionary and republican aspirations and declared their support for a constitutional monarchy. The government remained suspicious of the Kadets until the fall of the monarchy in 1917. Finnish liberal politician and professor of jurisdiction and politology Leo Mechelin was expelled 1903–1904 when the Kadets were preparing to form a party. Mechelin cooperated with them and wrote them a liberal constitution for Russia to be enforced when they would get into power. At the time of Vyborg Manifesto, Mechelin was already the leader of the Finnish government, or "Mechelin's senate" (1905–1908), which implemented the universal right to vote and freedoms of expression, press, congregation and association.

Парламенттік оппозиция (19061917)

1907 жылғы 20 ақпанда Екінші Дума шақырылған кезде кадеттер қиын жағдайға түсті. Олардың жетекшілері Виборг манифестінің сәтсіз аяқталуынан кейін Думада өкілдік етпеді және олардың саны шамамен 100-ге дейін азайды. Думадағы ең ірі фракция болғанымен, олар енді парламентке басыбайлы болмады және заң шығаруға назар аудару әрекеттері Думаны үгіт құралы ретінде қарастырған сол және оң жақтағы радикалдардың кедергісіне тап болды. Кадеттер Екінші Думадағы өз ұстанымдарын жұмсартқанмен, 1907 жылғы мамыр айында революциялық зорлық-зомбылықты айыптайтын резолюцияға дауыс беруден бас тартты, бұл Петр Столыпин үкіметіне 1907 жылғы 3 маусымда Екінші Думаны таратуға және солшыл және либералдық партиялардың өкілдігін күрт шектеу үшін сайлау заңын өзгертуге себеп болды. Сайлау заңына енгізілген өзгерістерге байланысты кадеттер Үшінші Думада (1907–1912 жж.) салыстырмалы түрде шағын (54 орын) оппозициялық топқа айналды. Маңызды Дума комитеттерінен шеттетілгенімен, кадеттер мүлдем әлсіз емес еді және оңшыл ұлтшыл депутаттарға қарсы орталықшыл Октябрист фракциясымен одақтасқанда кейбір дауыстардың нәтижесін анықтай алатын. 1908 жылы революция басылғаннан кейін, олар өз ұстанымдарын одан әрі жұмсартты, революциялық зорлық-зомбылықты айыптау үшін дауыс берді, үкіметпен қақтығысуға тырыспады және мүмкіндігінше заңнамаға ықпал етуге ұмтылды. 1909 жылы Милюков кадеттер енді «Патшаға қарсы емес, оның Ұлылығына қарсы» екенін мәлімдеді, бұл партияның солшыл фракциясы арасында жеңіл наразылықты тудырды. Прогрессивтік фракциямен және Октябристермен одақтасқан кадеттер Дума арқылы либералдық заңдарды (дін бостандығы, баспасөз бостандығы және еңбек одақтарының бостандығы) өткізе алды, бірақ заңдар парламенттің жоғарғы палатасымен немесе патшаның ветосымен жеңілдетілді немесе тоқтатылды. Заңнамалық бағдарламасының сәтсіздігі кадеттердің біртіндеп реформалар арқылы бейбіт өзгерістерді жүзеге асыру стратегиясын одан әрі әлсіретті. 1910 жылы үкімет революцияға дейінгі орыстандыру науқанын жаңартты, аз ұлттардың құқықтарын шектеуге тырысты, әсіресе Финляндияның автономиясын күрт қысқартты. Көптеген кадеттер осы саясатқа қарсы болды және Октябристердің сол жақ қанатымен одақтасып, оны мүмкіндігінше әлсіретуге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Алайда, Петр Струве басқаратын кадеттердің аз бөлігі орыстандырудың орташа нұсқасын қолдады, бұл партияны бөлу қаупін тудырды. 1912 жылғы 4 сәуірде Ленадағы қырғыннан кейін халықтың наразылығы күшейді және 1906 жылдан бері партия мүшелерінің саны азайды, партиядағы жарылыс айқын көріне бастады. Сол жақтағы кадеттердің жетекшілері, мысалы Орталық комитет мүшесі Николай Виссарионович Некрасов, Дума тәжірибесі сәтсіз болды және автократиялық үкімет аясында «құрылыс жұмысы» бекер екенін мәлімдеді. Оң жақтағы кадеттердің жетекшілері, Орталық комитет мүшелері Василий Маклаков, Михаил Челноков, Николай Гредескул және Ариадна Тиркова Уильямс оңға қарай бет бұруды талап етті. 1914 жылғы шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда келіспеушіліктер уақытша тоқтатылды, өйткені кадеттер үкіметті толық қолдады және Жерді қорғаудың Бүкілресейлік одағы мен Бүкілресейлік қалалар одағының басшылығымен әртүрлі көмек көрсету шараларында өз күштерін жұмсады. 1915 жылдың ортасында Галициядан ресейлік әскерлердің шегінуі үкіметтің әлсіздігін көрсеткеннен кейін ұлттық бірлік сезімінің алғашқы толқыны басылғаннан кейін, кадеттер прогрессивтік фракциямен, Октябрист фракциясымен және Думадағы ұлтшыл фракцияның бір бөлігімен бірге 1915 жылғы тамызда прогрессивтік блок құрды, бұл үкіметтің соғысты жүргізу әдісіне сын көзбен қарады және «халық сеніміне» ие үкімет талап етті. Ресейдің соғыстағы жеңілістері көбейген сайын кадеттердің оппозициясы күшейді, бұл 1916 жылғы қазан айында Милюковтың Думадағы сөйлемінде аяқталды, ол үкіметтік министрлерді дерлік сатқындықпен айыптады.

When the Second Duma was convened on 20 February 1907, the Kadets found themselves in a difficult position. Their leadership was not represented in the Duma after the Vyborg Manifesto fiasco and their numbers were reduced to about 100. Although still the largest faction in the Duma, they no longer dominated the parliament and their attempts to concentrate on lawmaking were frustrated by radicals on the left and on the right who saw the Duma as a propaganda tool. Although the Kadets had moderated their position in the Second Duma, they refused to vote in May 1907 for a resolution denouncing revolutionary violence which gave the government of Pyotr Stolypin a pretext to dissolve the Second Duma on 3 June 1907 and change the electoral law to drastically limit the representation of leftist and liberal parties. Due to the changes in the electoral law, the Kadets were reduced to a relatively small (54 seats) opposition group in the Third Duma (1907–1912). Although excluded from the more important Duma committees, the Kadets were not entirely powerless and could determine the outcome of certain votes when allied with the centrist Octobrist faction against right wing nationalist deputies. With the revolution crushed by 1908, they moderated their position even further as they voted to denounce revolutionary violence, no longer sought confrontation with the government and concentrated on influencing legislation whenever possible. By 1909, Miliukov could claim that the Kadets were now "the opposition of His Majesty, not the opposition to His Majesty", which caused only moderate dissent among the left leaning faction of the party. Although the Kadets, allied with the Progressive faction and the Octobrists, were able to push some liberal bills (religious freedoms, freedom of the press and of the labor unions) through the Duma, the bills were either diluted by the upper house of the parliament or vetoed by the tsar. The failure of their legislative program further discredited the Kadets' strategy of peaceful change through gradual reform. In 1910, the government rekindled its pre revolutionary Russification campaign in an attempt to restrict minority rights, notably drastically curtailing Finland's autonomy. Most Kadets were opposed to these policies and allied with the left wing of the Octobrists tried to blunt them as much as possible, but they were unsuccessful. However, a minority of Kadets headed by Pyotr Struve supported a moderate version of Russification, which threatened to split the party. With the increase in popular discontent after the Lena massacre on 4 April 1912 and a continuous decline in party membership after 1906, the rift in the party became more pronounced. Kadet leaders on the left like Central Committee member Nikolai Vissarionovich Nekrasov argued that the Duma experience had been a failure and that "constructive work" was pointless under an autocratic government. Kadet leaders on the right like Central Committee members Vasily Maklakov, Mikhail Chelnokov, Nikolai Gredeskul and Ariadna Tyrkova Williams argued for a shift to the right. The disagreements were temporarily put aside in July 1914 at the outbreak of World War I when the Kadets unconditionally supported the government and found an outlet for their energies in various kinds of relief work under the umbrella of the All Russian Union of Zemstvos and the All Russian Union of Cities. Once the initial outburst of national unity feelings died down in mid 1915 as Russian retreat from Galicia showed the government's incompetence, the Kadets, together with the Progressive faction, the Octobrist faction and a part of the Nationalist faction in the Duma, formed the Progressive Bloc in August 1915 which was critical of the government's prosecution of the war and demanded a government of "popular confidence". As Russia's defeats in the war multiplied, the Kadets' opposition became more pronounced, culminating in Miliukov's speech in the Duma in October 1916 when he all but accused government ministers of treason.

1917 жылғы революция

1917 жылғы ақпан революциясы кезінде Думадағы кадет депутаттары мен басқа да көрнекті кадеттер жаңадан құрылған Ресей Уақытша үкіметінің ядросын құрады, олар бес ведомствоны иеленді. «Екі билік» деп аталатын жағдайда шектеулі билікке ие болғанымен, Уақытша үкімет Ресей империясының көптеген ұлттарының мәселелерін шешуге дереу кірісті. Олар дін мен ұлтына қатысты барлық шектеулерді жойлайтын заңдарды қабылдады және генерал-губернаторлардан жергілікті өкілдерге билікті беру арқылы өзін-өзі анықтау мүмкіндігін ұсынды. Олар поляк автономиясын мойындау туралы жарлық шығарды, бірақ бұл, неміс әскерлерінің осы аумақты басып алуының фонында, көбінесе символдық қадам болды. Дегенмен, бұл тенденция шектелді, өйткені көптеген министрлер империяның ыдырауынан қауіптенді. Кадеттердің жетекшісінің бірі, князь Львов премьер-министр, ал Милюков Ресейдің сыртқы істер министрі болды. Бұрын, революциядан 11 жыл бұрын радикалды партия болған кадеттер, ақпан революциясынан кейін саяси спектрдің оң жақ шегінде орналасты, себебі барлық монархистік партиялар таратылды және кадеттер – ашық түрде жұмыс істеген, социалистік емес партия болып қалды. Уақытша үкіметтегі кадеттердің беделі 26 сәуірде Милюковтың Антанта одақтастарына соғысты жалғастыру туралы (18 сәуірде) берген уәдесі жарияланғанда төмендеді. Бұл үкіметтік дағдарыс Милюковтың отставкаға кетуіне және 4-5 мамырда орташа социалистік партиялармен билікті бөлісу туралы келісімге әкелді. Кадеттердің беделі шілделік дағдарыс кезінде, украин тәуелсіздік қозғалысына жасалған уступкаларға наразылық білдіріп, үкіметтен кеткен кезде одан әрі төмендеді. Қозғалыс шілде айында Александр Керенский басшылығымен қайта құрылды және қыркүйек айының басында тағы бір үкіметтік дағдарыстан өтті. Сергей Федорович Ольденбург білім министрі болды және қысқа мерзімге Ұлттық мәселелер жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. Кадеттер социалистік коалициялық серіктестері үшін қиындыққа айналды және большевиктердің үгіті арқылы ашықталған, орташа социалистердің сатқындығының дәлелі болды. 1917 жылдың жазында көптеген көрнекті кадеттер Корнилов ісі кезінде Лавр Корниловті қолдады. 25-26 қазанда большевиктер билікті басып алып, саяси билікті Кеңестерге бергеннен кейін, «Кадет» және басқа да большевиктерге қарсы газеттер жабылды, ал партия Корнилов пен Калединге қолдау көрсеткені үшін жаңа режим тарапынан тамырынан жойылды.

During the February Revolution of 1917, Kadet deputies in the Duma and other prominent Kadets formed the core of the newly formed Russian Provisional Government with five portfolios. Although exercising limited power in a situation known as dual power, the Provisional Government immediately attempted to deal with issues of the many nationalities in the Russian Empire. They introduced legislation abolishing all limitations based on religion and nationality and introduced an element of self determination by transferring power from governors general to local representatives. They issued a decree recognising Polish autonomy, more as a symbolic gesture in light of the German occupation of this territory. However, this tendency was limited as most of the ministers feared a break up of the empire. One of the Kadet leaders, Prince Lvov, became Prime Minister and Miliukov became Russia's Foreign Minister. A radical party just 11 years earlier, after the February Revolution the Kadets occupied the rightmost end of the political spectrum since all monarchist parties had been dissolved and the Kadets were the only openly functioning non socialist party remaining. The Kadets' position in the Provisional Government was compromised when Miliukov's promise to the Entente allies to continue the war (18 April) was made public on 26 April. The resulting government crisis led to Miliukov's resignation and a power sharing agreement with moderate socialist parties on 4–5 May. The Kadets' position was further eroded during the July crisis when they resigned from the government in protest against concessions to the Ukrainian independence movement. The coalition was reformed later in July under Alexander Kerensky and survived yet another government crisis in early September. Sergei Fedorovich Oldenburg was Minister of Education and served briefly as chair of the short lived Commission on Nationality Affairs. The Kadets had become a liability for their socialist coalition partners and an evidence of the treason of the moderated socialists, exposed by Bolshevik propaganda. By the summer of 1917, many prominent Kadets were supporters of Lavr Kornilov during the Kornilov affair. With the Bolshevik seizure of power on 25–26 October and subsequent transfer of political power to the Soviets, Kadet and other anti Bolshevik newspapers were closed down and the party was suppressed by the new regime because of its support for Kornilov and Kaledin.

Ресейлік Азамат соғысы және құлдырау (1918-1940 жж.)

Ресей азамат соғысында большевиктер жеңіске жеткеннен кейін, кадеттердің көп бөлігі эмиграцияға мәжбүр болды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін шетелде газеттер ("Возрождение") шығаруды жалғастырды. Дегенмен, Ольденбург Ресей ғылым академиясы мен большевиктер арасында ынтымақтастық орнатуға келісім шақты, 1918 жылдың ақпан айында академияның Кеңес үкіметін қолдайтыны туралы келісімге қол қойды.

Қайта құру

Конституциялық демократиялық партия – Халықтық бостандық партиясы 1990 жылы сол кездегі Ресейлік Кеңестік Социалистік Республикасында (Ресейлік КСР) құрылды және тарихи Кадет партиясының бағдарламасына негізделді. Бірақ, партия көп ұзамай ұлтшыл саясатқа бұрылып, ұлттық-коммунистік Ұлттық құтқару фронтына қосылып, Президент Ельцинге қарсы Жоғарғы Кеңесті қолдады.

Конституциялық жиналыс

ЖылПартия басшысыДауыс саныПайыздық үлесОрын саны1917 Павел Милюков2,088,0004.7%3-ші