Кіріспе

2002 жылғы сайлау туралы заң

2002 жылғы Америкаға дауыс беруге көмектесу туралы заң, немесе HAVA – АҚШ Федералды заңы. Ол Палатада 357 дауысқа 48, ал Сенатта 92–2 дауыспен қабылданды және 2002 жылдың 29 қазанында президент Джордж У. Буш қол қойды. Бұл заң жобасы (кем дегенде, ішінара) 2000 жылғы АҚШ президенттік сайлауына байланысты туындаған дау-дамайларға жауап ретінде әзірленді. Ол кезде шамамен екі миллион бюллетень дауыс санау машиналарын пайдаланғанда бірнеше дауыс немесе дауыс тіркелмегендіктен жарамсыз деп танылды. HAVA-ның мақсаттары:

перфокарталық және рычагты дауыс беру жүйелерін алмастыру;
сайлауға көмектесу комиссиясын құру;
сайлауды ұйымдастырудың ең төменгі стандарттарын белгілеу. HAVA барлық штаттар мен жергілікті билік органдарына сайлау процедураларының көптеген аспектілерін, соның ішінде дауыс беру машиналарын, тіркеу процестерін және сайлау қызметкерлерін оқытуды жаңартуды міндеттейді. Іске асырудың егжей-тегжейлі ережелері әр штаттың құзыретінде, бұл федералды заңның әртүрлі интерпретациялануына мүмкіндік береді.

Мемлекеттік жоспар және есеп беру

Федералдық қаржыландыру алу үшін штаттар төлемдерді қалай пайдалану және тарату, сайлаушыларды ағарту және сайлау комиссиясының мүшелерін оқыту шаралары, дауыс беру жүйесінің нұсқауларын қабылдау тәртібі, жетістікті анықтауға арналған көрсеткіштер (мақсаттар, кестелер, жауапкершіліктер және критерийлер), әкімшілік шағымдарды қарау процедуралары және штаттық жоспарды әзірлеуге көмектескен комиссия туралы сипаттаған жоспарды ұсынуы керек. Әр жыл сайын федералдық қаржы алған штаттар, шығындар тізімін, алынған дауыс беру жабдықтарының саны мен түрлерін, сондай-ақ қаржыландырылған іс-шаралардың талдауын және сипаттамасын қамтитын есепті EAC-ге ұсынуға міндетті.

Сайлау орны

Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету министрі мүгедектерге, оның ішінде соқыр және көру қабілеті нашар адамдарға сайлау орындарын – жолдар, кіреберістер, шығулар және дауыс беру аймақтарын қоса – басқа сайлаушылармен тең мүмкіндіктермен (жеке өмірге құрмет және тәуелсіздік қоса) қолжетімді ету үшін мемлекеттік және жергілікті органдарға төлемдер жасауға уәкілді; сондай-ақ мүгедектерге және басқаларға сайлау орындарының қолжетімділігі туралы ақпарат беруге, оның ішінде қолжетімді сайлау орындарының бар екенін хабарлау мақсатындағы іс-шараларға, федералдық лауазымдарға сайлауда мүгедектердің қатысуын және қолжетімділігін арттыру жолдары туралы сайлау қызметкерлерін, сайлау комиссиясының мүшелерін және сайлауға көмектесушілерді оқытуға.

Дауыс беру жүйелері

HAVA талабына сәйкес, әрбір дауыс беру учаскесінде мүмкіндігі шектеулі адамдарға, соның ішінде соқыр және көру қабілеті нашар адамдарға қолжетімді кем дегенде бір дауыс беру жүйесі болуы керек. Бұл жүйе, ақпараттық құпиялылықты және тәуелсіздікті қамтамасыз ете отырып, басқа сайлаушылармен бірдей қолжетімділік және қатысу мүмкіндігін беруге тиіс.

Сайлаушылардың компьютерлік тіркеу жүйесі

HAVA штаттардан бірыңғай, ресми, орталықтандырылған, интерактивті компьютерлік штаттық сайлаушылар тізімін жасауды талап етеді, ол мемлекеттік деңгейде анықталады, күтіледі және басқарылады. (Бұрын сайлаушылар тізімін тек жергілікті органдар ғана жүргізе алатын еді.) HAVA штаттық тізімді штаттағы басқа агенттіктердің дерекқорларымен үйлестіруді талап етеді. Сондай-ақ HAVA штаттық тізімді үнемі "жаңартуды" талап етеді, оның ішінде сайлауға қатысуға құқығы жоқ сайлаушыларды алып тастау және 1993 жылғы Ұлттық сайлаушыларды тіркеу туралы заңға (NVRA) сәйкес қайталап жазылған есімдерді жою шаралары қарастырылады.

Сайлаушыны анықтау

HAVA талабы бойынша, пошта арқылы тіркелген және бұрын штаттың федералды сайлауында дауыс бермеген жаңа сайлаушылар сайлау күніне дейін немесе сайлау күні штаттың немесе жергілікті сайлау органына жеке куәлігін ұсынуға тиіс. Куәлік – қазіргі және жарамды фототүсірілген жеке куәлік немесе сайлаушының аты-жөні мен мекенжайы көрсетілген қолданыстағы коммуналдық төлемдердің, банк шоттарының, мемлекеттік чектердің, жалақы төлемақының немесе басқа да мемлекеттік құжаттардың көшірмесі болуы мүмкін. Тіркеу кезінде осы құжаттардың кез келгенін ұсынған сайлаушылар, сондай-ақ Бірыңғай және Шетелдегі Азаматтардың Сыртқы Дауыс беру туралы заңына сәйкес, сырттан дауыс беруге құқығы бар сайлаушылар осы талаптан босатылады. Жеке және пошта арқылы дауыс берушілерге де куәлік талабы қолданылады. Пошта арқылы дауыс берушілер дауыс бюллетенімен бірге куәліктің көшірмесін қоса ұсынуға тиіс. Штат HAVA-да көрсетілмеген қосымша куәлік талаптарын қабылдауға құқылы.

Уақытша дауыс беру

HAVA сайлаушылардың (мысалы, тізімде табылмайтын) сайлауға қабілетсіз деп танылғанын, бірақ өздерін қабілетті деп санайтындарын, уақытша дауыс беруге мүмкіндік береді. Сайлаудан кейін тиісті мемлекеттік немесе жергілікті сайлау органы сайлаушының қабілетті екенін анықтайды, егер олай болса, дауысын есепке алып, сайлаушыға нәтижесі туралы хабарлайды. 2004 жылғы сайлауда бүкіл ел бойынша шамамен 1,9 миллион сайлаушы уақытша дауыс берді. Олардың шамамен 1,2 миллионы – немесе 64,5% – есепке алынды. Бұған қоса, дауыс беру уақыты ұзартылған жағдайда сайлаушылар уақытша бюллетеньдер арқылы дауыс беруге міндетті. Сонымен қатар, HAVA-ның сайлаушыны анықтау талаптарын орындамаған сайлаушылар да уақытша дауыс бере алады.

Сайлау көмегі жөніндегі комиссия

HAVA АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттігі Сайлауға көмек көрсету комиссиясын (EAC) құрды. EAC тыңдаулар өткізуге, сайлау әкімшілігі ақпаратының орталықтандырылған жиынтығы ретінде жұмыс істеуге, дауыс беру жүйелерін сынау және сертификаттау бағдарламасын жасауға, штаттарға консультативтік көмек көрсетуге және HAVA гранттарын басқаруға жауапты. EAC-тің 1993 жылғы Ұлттық сайлаушыларды тіркеу туралы заңда (NVRA) көзделгеннен басқа ережелер қабылдау өкілеттігі жоқ. EAC-тің кез келген әрекеті кем дегенде үш комиссардың мақұлдауын талап етеді.

Комиссия мүшелері

Сайлауға көмек көрсету комиссиясы президент тағайындайтын және Сенаттың кеңесі мен келісіміне бағынатын төрт комиссардан (2 демократ және 2 республикашыл) тұрады. Комиссарларды Палата мен Сенаттың басшылығы ұсынады. HAVA талабы бойынша, барлық комиссарлардың сайлау әкімшілігінде тәжірибесі немесе сайлауды зерттеу саласындағы білімі болуы тиіс.

Қызметкерлер

ЕАҚ штатында кем дегенде атқарушы директор және бас кеңесші болуы тиіс.

Жылдық есеп

Жыл сайын 31 қаңтарға дейін EAC Конгресске HAVA бағдарламаларына қатысты іс-әрекеттерді, соның ішінде гранттарды немесе басқа төлемдерді және комиссарлардың барлық дауыс беру нәтижелерін көрсететін жылдық есеп ұсынуға міндетті.

Дауыс беру машиналары

HAVA штаттарды HAVA дауыс беру жүйесі стандарттарына сәйкес перфокартты немесе рычагты дауыс беру жүйелерін жаңа жүйелермен алмастыру үшін қаражатты пайдалануға міндеттейді.

Ерікті дауыс беру жүйесі туралы нұсқаулар

HAVA ЕАК-ке ерікті дауыс беру жүйесінің нұсқауларын (VVSG) жасау және қолдауды жүктеді.

Ғылыми-зерттеу және даму

ЕАК дауыс беру техникасының, сайлау жүйелерінің және дауыс беру технологиясының сапасын, сенімділігін, дәлдігін, қолжетімділігін, ең төмен бағасын және қауіпсіздігін арттыру мақсатында ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстарын жүргізетін ұйымдарға гранттар беруге жауапты. HAVA Ұлттық стандарттар және технология институтынан жыл сайын зерттеулер үшін ұсынылатын бағыттарды талап етеді.

Студенттік бағдарламаларды құру

HAVA студенттер үшін үш бағдарлама құрды: біреуі колледж студенттерін сайлауға көмектесушілер ретінде тартуға, екіншісі – жоғары мектеп оқушыларын тартуға, және үшіншісі – Ұлттық студенттер мен ата-аналардың имитациялық сайлауына гранттар беруге. Бұл ұлттық коммерциялық емес, саяси партияға жатпайтын ұйым, ол американдық сайлауларға сайлаушылардың қатысуын арттыру мақсатында жұмыс істейді, студенттер мен олардың ата-аналарына сайлау туралы білім беру іс-шараларын жүзеге асыруға көмектеседі.

Сындар

HAVA-ны сынға алудың негізгі мәселелері – дауыс беру технологиясындағы міндетті өзгерістер, сайлаушыларды сәйкестендіру, олардың арасындағы шатасу мен қорқыту, федералдық қаражаттың дұрыс пайдаланылмауы және сайлаушыларды тіркеу процесін қажетсіз күрделендіру болып табылады. АҚШ Әйелдер лигасының заң шығару жөніндегі директоры Ллойд Дж. Леонард бұл заңға күмәнмен қарады. Ол бұл заңның сайлаушылардың құқығын жоғалтуы мүмкін екенін, сайлау тізімінен шығару және жаңылыстыратын жаңа сәйкестендіру талаптарын енгізу арқылы оларды құқықтан айыруы мүмкін екенін мәлімдеді.

Электрондық дауыс беру машиналарын сынға алу

2007 жылы сәуірде Пенсильвания соты дауыс беру машиналарын сертификаттау судья Рошель Фридман "кемшіктіктерге толы тексеру критерийлері" деп атаған нәтижеде болды, бұл критерийлер "жоғары деңгейдегі қауіпсіздікті талап ететін жүйелер үшін ақпараттық технология саласында қалыпты деңгейге жетпейді". Сот сайлаушылардың штат конституциясы бойынша сенімді және қауіпсіз дауыс беру жүйелеріне құқығы бар екенін және сайлаушылардың дауыстары танылатынын тексеру мүмкіндігін бермейтін" электрондық дауыс беру машиналарын пайдалануға қарсы шығуға құқығы бар екенін мәлімдеді, осы тексеру сайлаушылардың растауы немесе тәуелсіз аудит арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

ID талаптары

ACLU "өте күрделі жаңа сәйкестендіру талаптары" сынға алды. Олар сайлаушының жүргізуші куәлігінің нөмірін немесе әлеуметтік қамсыздандыру нөмірінің соңғы төрт таңбасын ұсыну жеке өмірге қатысты құпиялылықты бұзу болып табылады және жеке басын ұрлау тәуекелін арттыруы мүмкін деді. ACLU фотосуретті жеке куәлікті талап етуді, егер олардың қолында болмаса, фотосуретті жеке куәлік сатып алуға мәжбүр болатын азаматтарға "салық салып отырғандай" деп сипаттады. Заңмен фотосуретті куәлікке балама ретінде коммуналдық төлемдерінің квитанциясы немесе мемлекеттік жәрдемхат сияқты құжаттар ұсынылған, бірақ ACLU кейбір адамдар тобы, мысалы, зорлық-зомбылық көрген әйелдер, мұндай құжаттарға қол жеткізе алмайтынын мәлімдеді.

Қаражатты теріс пайдалану

Заң жобасы сондай-ақ, штаттарға HAVA бойынша бөлінген миллиардтаған доллардың басым бөлігі мүгедек сайлаушылардың қатысу мүмкіндігін арттыруға жұмсалғаны үшін сыналып жатыр, ал HAVA-ның басты мақсаты – Флоридадағы 2000 жылғы сайлаудағы мәселелердің қайта орын алмауы – толыққанды қамтамасыз етілмеген болуы мүмкін.

Сайлаушылардың тіркелуін қиындату

Сыншылар заң жобасында сайлаушыларды тіркеу процесін қиындататын кейбір ережелер бар екенін де айтады. Мысалы, HAVA заңының 303(a)(5) тармағында, егер өтініш берушіде қолданыстағы және жарамды жүргізуші куәлігі болса, онда федералдық лауазымға сайлауға тіркелу үшін берілген өтініште міндетті түрде жүргізуші куәлігінің нөмірі көрсетілуі керек деп жазылған. Сыншылардың пікірінше, ел осы қарапайым тіркеу нысанын өңдеуге және оның HAVA талаптарына сәйкес екенін растауға миллиондаған доллар жұмсауда.

Қолданылудағы партиялық айырмашылықтар

HAVA-ға негізделген реформалардың зерттеуіне сәйкес, штаттар жақсартуларды енгізуде партиялық айырмашылықтарды көрсетті: "[Ш]тат үкіметтерінің партиялық құрамы осы реформалардың тағдырына жиі әсер етті. Үкіметі бөлінген немесе партиялық бәсекелестік күшті штаттар бірнеше маңызды сайлау реформаларын қабылдауға құлықсыз болды, ал партиялық ұстаным және партиялық ұстаным мен азшылық өкілдігінің өзара әрекеттесуі басқаларын қабылдауға ықпал етті. Қаржылық шектеулер мен институционалдық құрылымдар реформаны қабылдауға аз әсер етті. Жалпы алғанда, біздің қорытындыларымыз сайлау реформалары қаржылық мәселелерге немесе реформаның объективті қажеттілігіне қарағанда саяси факторлармен көбірек анықталатынын көрсетеді."