Қабықты ұлулар (Ampullariidae) – су тұзды ортада тіршілік ететін, тыныс алуға қабілетті, екі жынысты ұлулар. Биологиялық ерекшеліктері мен сипаттамалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Асқазан тіліктері отбасысы
Family of gastropods
Автоматты таксобокс
| аты = Ampullariidae
| қазбалық диапазоны =
Automatic taxobox
| name = Ampullariidae
| fossil range =
Ampullariidae, мүшелері әдетте алма шаяндары деп аталады, ірі тұщы су шаяндарының отбасысы, оған құпия шаяндар түрлері кіреді. Олар - желбезек және қақпаққа ие сулы асқазан тіліктері. Бұл шаяндардың тыныс алуына қатысты желбезек пен өкпе бірдей қызмет етеді, олар мантия қуысының бөлінісімен ажыратылған. Бұл бейімделу осы жануарлардың құрлықта да, суда да тіршілік етуіне мүмкіндік береді. Осы отбасыдағы түрлер гонохористік деп есептеледі, яғни әрбір жеке организм еркек немесе әйел болып туылады.
Ampullariidae, whose members are commonly known as apple snails, is a family of large freshwater snails that includes the mystery snail species. They are aquatic gastropod mollusks with a gill and an operculum. These snails simultaneously have a gill and a lung as functional respiratory structures, which are separated by a division of the mantle cavity. This adaptation allows these animals to be amphibious. Species in this family are considered gonochoristic, meaning that each individual organism is either male or female.
Жүйелілік және таксономия
Ampullariidae Ampullarioidea суперотбасының құрамына кіреді, сонымен қатар оның типтік отбасы болып табылады. Бұл жіктеме Бертольдтың (1991) ұсынған жіктемесіне сәйкес келеді, оған Ampullariinae Gray, 1824 және Afropominae Berthold, 1991 кіреді. WoRMS қабылдаған қазіргі жіктемеге Ampullariinae және Pomaceinae Starobogatov, 1983 кіреді.
Ampullariidae belongs to the superfamily Ampullarioidea, and is also its type family. which followed the classification proposed by Berthold (1991), including Ampullariinae Gray, 1824, and Afropominae Berthold, 1991. The current classification accepted by WoRMS includes Ampullariinae and Pomaceinae Starobogatov, 1983.
Тарату
Асолен, Фелиппонеа, Мариса және Помацеа туыстары – Жаңа дүние туыстары, Оңтүстік Америка, Орталық Америка, Батыс Кариб аралдары және АҚШ-тың оңтүстік штаттарында табиғи ортада өседі.
The genera Asolene, Felipponea, Marisa, and Pomacea are New World genera that are native to South America, Central America, the West Indies and the Southern United States.
Экология
Алма шағалары тропикалық аймақтарға ерекше бейімделген, бұл аймақтар құрғақшылық пен мол жауын-шашынмен алмасатын кезеңдермен сипатталады. Бұл бейімделу олардың өмір салтында көрінеді; олар жартылай су және құрлықта тіршілік ете алады. Оларда қабықтың аузын жауып, құрғақшылық кезінде сазға көмілгенде кептіруден сақтайтын қақпақша (operculum) бар. Алма шағаларының ең типік бейімделулерінің бірі – жеңілдікпен су астында тыныс алу. Шағалардың балықтың жабырқағына ұқсас, су астында тыныс алуға арналған жүйесі (шағалар денесінің оң жағында) және ауамен тыныс алуға арналған өкпесі (денесінің сол жағында) бар. Бұл өкпе-жеңілдік комбинациясы шағалардың азық іздеу радиусын кеңейтеді. Су астындағы азық жеткіліксіз болған кезде судан шығу – шағалардың табиғи мінез-құлқының бір бөлігі. Бірнеше алма шағалар тұқымдасы (Pomacea, Pila және Asolene/Pomella) жұмыртқаларын су деңгейінен жоғары, әктелген жинақы топтарда салады және оларды ашық қызғылт түсімен тануға болады. Суда тіршілік ететін шағалардың бұл ерекше стратегиясы жұмыртқаларын балықтар мен басқа да су жануарларының жемтігінен қорғайды. Pomacea және Pila тұқымдастарының тағы бір жыртқыштардан қорғану бейімделуі – су астында ауамен тыныс алуға арналған түтікшелі сифон, ол құстардың шабуылдауына осалдықты азайтады. Алма шағаларының негізгі жаулары – мысыққұстар (limpkin) және шағалақтар (snail kite). Алма шағалары түрлі экожүйелерде тіршілік етеді: көлдерде, батпақтарда және өзендерде. Олар кейде судан шығып кетсе де, көбінесе су астында болады. Өкпелі шағалардан айырмашылығы, алма шағалары гермафродит емес, екі жынысты (гонохористикалық); яғни олардың ата және аналық жыныстары бөлек.
Apple snails are exceptionally well adapted to tropical regions characterized by periods of drought alternating with periods of high rainfall. This adaptation is reflected in their life style; they are moderately amphibious. They have an operculum which enables the snail to seal the shell entrance to prevent drying out while they are buried in the mud during dry periods. One of the more typical adaptations of apple snails is branchial respiration. The snail has a system comparable to the gills of a fish (at the right side of the snail body) to breathe under water as well as a lung (at the left side of the body) to respire air. This lung/gill combination expands the action radius of the snail in search for food. It is part of the snail's natural behaviour to leave the water when the food supply below the surface becomes inadequate. Several apple snail genera (Pomacea, Pila and Asolene/Pomella) deposit eggs above the waterline in calcareous clutches and can be recognized by the light pink color they resemble. This remarkable strategy of aquatic snails protects the eggs against predation by fish and other aquatic inhabitants. Another anti predator adaptation in the apple snail genera Pomacea and Pila, is the tubular siphon, used to breathe air while submerged, reducing vulnerability to attacking birds. The apple snail's usual enemies are the birds limpkin and snail kite. Apple snails inhabit various ecosystems: ponds, swamps and rivers. Although they occasionally leave the water, they spend most of their time under water. Unlike the pulmonate snail families, apple snails are not hermaphroditic, but gonochoristic; i. e. they have separate sexes.
Аквариумда кең таралған жануар ретінде
Алма шағалары әдемі сыртқы түрі мен өлшемдеріне байланысты аквариумдарда танымал үй жануарлары. Дұрыс күтім көрсетілгенде, алма шаяндарының кейбір түрлері диаметріне жете алады. Алма шаяндары Жердегі ең ірі тұщы су шаяндарының бірі болып табылады. Аквариум дүкендерінде ең көп кездесетін алма шаяндары – Pomacea bridgesii және Pomacea diffusa (екеуі де "құпия шаяндар" немесе "тік төбелі алма шаяндар" деп аталады). Бұл түрлер қоңырдан альбиносқа дейін, сарыдан көк, күлгін, қызғылт және жадеге дейін, жолақты немесе жолақсыз түрлі түстерде кездеседі. Тағы бір кең таралған алма шаяны – Pomacea canaliculata; бұл шаян ірілеу, дөңгелек және су өсімдіктерін жеуге бейім, сондықтан көптеген аквариумдар үшін қолайсыз. Бұл түрдің қабығы мен денесі де әртүрлі түстерде болуы мүмкін. Диско тәрізді пішініне байланысты әрқашан алма шаян деп танылмайтын "үлкен раковина шаян" (Marisa cornuarietis) де су жануарларының сүйікті түрі. Флорида алма шаяны (Pomacea paludosa) кейде аквариум саудасында кездеседі және көбінесе Флоридадағы арықтар мен көлдерден табиғатта жиналады. Ірі Pomacea maculata аквариум үшін сирек қолданылады. Алма шаяндары көбінесе "алтын (сары, көк, қара) құпия шаян" деген атпен сатылады, және оларға Pomacea орнына Ampullarius сияқты дұрыс емес туыс атаулары беріледі, сондай-ақ maculata орнына gigas сияқты бұрыс түр атаулары қойылады.
Apple snails are popular aquarium pets because of their attractive appearance and size. When properly cared for, some apple snail species can reach diameter. Apple snails include species that are the biggest living freshwater snails on Earth. The most common apple snail in aquarium shops are Pomacea bridgesii and Pomacea diffusa, (both called mystery snails or spike topped apple snails, among other things). These species come in different colours from brown to albino or yellow and even blue, purple, pink, and jade, with or without banding. Another common apple snail is Pomacea canaliculata; this snail is bigger, rounder and is more likely to eat aquatic plants, which makes it less suitable for most aquaria. This species can also have different shell and body colours. The "giant ramshorn snail" (Marisa cornuarietis) although not always recognized as an apple snail due to its discoidal shape, is also a popular aquatic pet. Occasionally, the Florida apple snail (Pomacea paludosa) is found in the aquarium trade and these are often collected in the wild from ditches and ponds in Florida. The giant Pomacea maculata is rarely used as an aquarium species. Apple snails are often sold under the name "golden (ivory, blue, black ) mystery snail" and they are given incorrect names like Ampullarius for the genus instead of Pomacea and wrong species names like gigas instead of maculata.
Температура
Алма шаяндары үшін аквариумдағы судың оңтайлы температурасы шамамен 24-29°C аралығында болады. Алма шаяндары осы температура диапазонының жоғары бөлігінде көбірек белсенділік көрсетеді және жандануға толы болады. Осы жоғары температурада шаяндар тез жеп, қозғалып, өседі. Температураның төменгі шегінде шаяндар жайлап, белсенділігі төмендеуі мүмкін.
The optimal aquarium water temperature for apple snails is between Apple snails are more active and lively in the higher part of this temperature range. In these higher temperatures, the snails tend to eat, crawl and grow faster. At the lower end of the temperature range, , the snails may become inactive.
Зиянкес ретінде
1980 жылдары Тайваньға шырша өндірісін бастау үшін Pomacea canaliculata әкелінді. Мұндай тағамдық мәдениет негізінен күрішпен қоректенетін фермерлерге құнды ақуыздармен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді деп есептелді. Алайда, бұл шаяндар тағам ретінде кеңінен танылмады. Сонымен қатар, импортталған шаяндар (туған жердегі алма шаяны популяциясы сияқты, Pila) Angiostrongylus cantonensis (егеуқұйрық өкпе құрты) деп аталатын паразиттерді тарата алады. Бұл паразит, егер шаяндар мұқият пісірілмесе, адамдарға жұғуы мүмкін. Құнды тағамдық көз болудың орнына, әкелінген шаяндар қашып, күріш өндірісіне және жергілікті экожүйелерге қауіп келтірді. 1980 жылдары бұл шаяндар Индонезия, Таиланд, Камбоджа, Гонконг, Оңтүстік Қытай, Жапония және Филиппинге жылдам тарады. Гавайиде де Pomacea тағамдық мақсатта қолданылды, соның салдарынан таро өндірісі зардап шегуде. Marisa, Pila және Pomacea тұқымдастары (Pomacea diffusa және жергілікті Pomacea paludosa-дан басқа) АҚШ-та бекініп, ауыл шаруашылығына, адам денсаулығына немесе саудаға зиян келтіруі мүмкін қауіпті зиянкестер саналады. Сондықтан, бұл тұқымдастарға АҚШ-та карантиндік маңыздылығы жоғары ұлттық мәртебе берілуі ұсынылды. Дегенмен, алма шаяндары әлемнің бірнеше аймағында деликатес саналады және көбінесе Шығыс және Тынық мұхиты аймағындағы Азия нарықтарында тұтыну үшін сатылады.
In the 1980s, Pomacea canaliculata was introduced in Taiwan to start an escargot industry. It was thought that such food culture could provide valuable proteins for farmers, who primarily live on a rice diet. However, the snails did not become a culinary success. Additionally the imported snails (like the native apple snail population, Pila) were able to transfer a parasite called Angiostrongylus cantonensis (rat lungworm). This parasite can infect humans if snails are eaten that have not been thoroughly cooked first. Instead of becoming a valuable food source, the introduced snails escaped and became a serious threat to rice production and the native ecosystems. During the 1980s the introduced snails rapidly spread to Indonesia, Thailand, Cambodia, Hong Kong, southern China, Japan and the Philippines. Hawaii experienced the same introduction of Pomacea for culinary purposes, and its taro industry is now suffering because of it. Genera Marisa, Pila and Pomacea (except Pomacea diffusa and native Pomacea paludosa) are already established in the US, and are considered to represent a potentially serious threat as a pest which could negatively affect agriculture, human health or commerce. Therefore, it has been suggested that these genera be given top national quarantine significance in the US. Nevertheless, apple snails are considered a delicacy in several regions of the world, and they are often sold in East and Pacific Asian markets for consumption.
Биологиялық бақылау агенті ретінде
Pomacea және Marisa түрлері Африка мен Азияға Planorbidae тұқымдасының басқа медициналық проблемалы шаяндарды – Булинус және Biomphalaria түрлерін бақылауға талпыну үшін әкелінді. Бұл шаяндар трематода паразиттерінің аралық иелері болып табылады. Осы паразиттер жүзушілерде қышыну мен шистосомоз ауруын қоздырады, бұл ауру тропикалық аймақтарда 200 миллионнан астам адамға әсер етеді. Биоагент ретінде енгізілген түрлердің бірі – Marisa cornuarietis; бұл шаян басқа шаяндармен бәсекелесіп қана қоймай, басқа түрлерді тікелей жеп қояды.
Pomacea and Marisa species have been introduced to Africa and Asia in an attempt to control other medically problematic snails in the family Planorbidae: Bulinus species and Biomphalaria species, which serve as intermediate hosts for trematoda parasites. These parasites can cause swimmers itch and schistosomiasis, a disease that affects over 200 million people in tropical regions. One of the species introduced as bio agent is Marisa cornuarietis; this snail competes with other snails and also directly preys on other species.
Тамақ ретінде
Мексиканың Веракрус штатында 1922 жылы Бейкердің сипаттаған Pomacea patula catemacensis алма шаянының бір түрі бар. Бұл түр Катемако көліне ғана тән (эндемик). Жергілікті тұрғындар бұл ірі шаянды "тегогола" деп атайды және ол құнды тағам саналады. Алма шаян туралы мәліметтерге сәйкес, 100 грамм алма шаян етінде шамамен 12 грамм ақуыз болады. Олар майға шамалы, ал минералдарға бай. Адамдарға тек жабайыда немесе арнайы өсірілген алма шаяндар ғана жарамды, үй аквариумдарындағылары қолдануға жарамсыз болуы мүмкін.
In Veracruz, Mexico, there is a subspecies of apple snail known as Pomacea patula catemacensis Baker, 1922. This subspecies is endemic to Lake Catemaco. This large snail is locally known as "tegogolo" and is prized as a nutritious food item, with approximately 12 grams of protein per 100 grams of apple snail flesh according to the apple snail nutritional information. They are also low in fat and high in minerals. Only wild or specifically cultured apple snails are fit for human consumption; those found in domestic aquaria may be unsuitable.