Кіріспе

Манитобаның үкімет басшысы

Манитобаның премьер-министрі – Канаданың Манитоба провинциясының бірінші министрі (яғни үкімет басшысы немесе бас атқарушы), сондай-ақ провинцияның Атқару кеңесінің де-факто төрағасы. Ресми түрде премьер-министр провинциялық деңгейде монархты білдіретін Манитобаның вице-губернаторынан үкімет құруға өкілеттік алады. Манитобаның 25-ші және қазіргі премьер-министрі – Уаб Кинев, ол 2023 жылдың 18 қазанында қызметке кірісті.

Статусы мен рөлі

Манитоба премьері – Манитоба заң шығару жиналысында сенім дауысын жеңе алатын провинциялық партияның басшысы, осылайша үкімет басшысы болып табылады. Осы мағынада премьердің рөлі премьер-министрдің рөлімен бірдей, бірақ провинциялық деңгейде. Қызметке кіріскеннен кейін премьер провинциялық кабинетті (Атқару кеңесін) құрайды, ол ресми түрде генерал-губернатор (вице-губернатор) тағайындайды. Премьер мен генерал-губернатор бірлесіп АҚШ штаттарының губернаторларымен салыстыруға болады: генерал-губернатор корольдің провинциядағы өкілі ретінде заңдарға қол қою сияқты мемлекеттік және протоколдық функцияларды атқарады, ал премьер кабинет басшысы ретінде үкіметтің жұмысын бақылауға жауапты. Премьер сонымен қатар провинцияны ұлттық деңгейде өкілдік етеді және жылына бір рет басқа премьерлермен және премьер-министрмен келісімдер жүргізеді.

Тарих

Манитоба провинциясы 1870 жылдың 12 мамырында Манитоба заңы қабылдануымен құрылды. Келесі айда, 15 шілдеде, провинция ресми түрде Конфедерацияға қосылды. Сол жылдың 30 желтоқсанында Манитобаның заң шығарушы жиналысына алғашқы сайлау өтті. 1870 жылдан 1874 жылға дейін Манитобаға алғашқы екі вице-губернатор (LG) – Адамс Арчибальд және Александр Моррис басшылық етті. Манитобаның алғашқы премьерлері ретінде әртүрлі тізімдерде жиі аталатын Альфред Бойд (1870–71) және Генри Джеймс Кларк (1872–74) LG-нің өкілдері болғандықтан, «Премьер» лауазымын ешқашан атқармады. Сәйкесінше, Марк Амебл Жирардтың 1874 жылдың шілдесінде басталган премьер-министрлік қызметіне дейін Премьер-министр лауазымы болды деуге бола ма деген пікірталас туды. Луи Риэль провинцияның алғашқы премьері болды. Бұл жеке мүше ұсынған заң жобасы (42-ші заң шығарушы жиналыстың 206-шы заң жобасы) қабылданбады, бірақ Уаб 2023 жылы Премьер-министр болғаннан кейін осы заң жобасын қабылдады (43-ші заң шығарушы жиналыстың 2-ші заң жобасы). 1888 жылға дейін Манитобаның басқарушы органдары партиялық емес болды. Сол жылы Томас Гринвей Манитобаның алғашқы партиялық және алғашқы либералды премьері болды, одан кейін консерватор Хью Джон Макдональд келді. Сонымен қатар, провинция тарихындағы барлық үкіметтердің – Премьер-министр Стерлинг Лионды (1977–81) қоспағанда – барлығы екінші мерзімге сайланды. 2016 жылы ұзақ жылдар бойы консервативті саясаткер болған Брайан Паллистер Манитобаның 22-ші премьері болып сайланды, бұл провинциядағы 17 жылдық НДП үкіметін тоқтатты. Паллистердің үлкен жеңісі НДП-дан Грег Селинджердің (2009–16) премьерлік лауазымынан кейін болды, ал Maclean's журналы оны Канаданың «ең нашар премьері» деп есептейді. Сайлаудан кейін, Ангус Рид институтының мәліметінше, Паллистер елдегі екінші ең танымал премьер болды; алайда, оның танымалдылығы содан бері төмендеді (мандатының екі жылында мақұлдау көрсеткіші 37% құрады).