Кіріспе

Мексикадағы қала, Баха-Калифорния Сүлеймен штатының астанасы

Ла-Пас (la ˈpas) – Мексиканың Баха-Калифорния Сүлеймен штатының астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 250 141 адамды құрайды.

Ла-Пасқа Мануэль Маркес де Леон халықаралық әуежайы арқылы Мексиканың үш ірі қаласына, Солтүстік-Батыс Мексиканың қалаларына және American Airlines авиакомпаниясының Далас және Финикс орталықтарына маусымдық рейстер орындалады. Қала сыртындағы Пичилингуе портынан екі паром қызметі Баха-Калифорния түбегін материкке – Мазатлан және Лос-Мочиске жақын орналасқан Тополобампо қалаларымен байланыстырады.

Испандықтар ашқан

Баха-Калифорнияға алғашқы болып қоныс тепкен еуропалық Фортун Хименес болды. 1533 жылы, Теночтитланды бағындырғаннан кейін, Эрнан Кортес екі кеме жіберді: экспедицияның капитаны және қолбасшысы есімдері белгілі Консепсьон және капитан Эрнандо де Грижальва басқаратын Сан-Лазаро. Олар Тынық мұхитының оңтүстік теңіздерін зерттеуге аттанды. Кемелер 1533 жылдың 30 қарашасында қазіргі Мансанильо, Колимадан Жаңа Испанияның жағалауымен солтүстікке қарай сапарға шықты. Олардың мақсаты өткен жылы ұқсас сапарда із-түссіз жоғалған екі кемені табу болатын. 20 желтоқсанда кемелер бөлінісіп кетті; алдында кеткен Сан-Лазаро үш күн бойы Консепсьонды күтті, бірақ оның серігін таба алмағаннан кейін капитан Грижальва аймақты зерттеуге кірісіп, Ревильягигедо аралдарын ашты. Консепсьондағы теңізші және екінші қолбасшы Хименес көтеріліс ұйымдастырды, нәтижесінде капитан Бесерра Хименес тарапынан ұйықтағанда өлтірілді. Сондай-ақ, өлтірілген капитанға адал экипаж мүшелеріне шабуыл жасалды, ал кейіннен көтерілісші теңізшілер жарақат алған теңізшілерді және экспедицияны сүйемелдеген францискан монахтарын қазіргі Мичоакан жағалауында тастап кетті. Хименес солтүстік-батысқа қарай жағалаумен жүзіп, кейін батысқа бұрылып, қазіргі Ла-Пас қаласының портына жетті. Хименес өзін аралда екенін ойлады және ол үлкен түбегей екенін білмеді. Сол жерде ол аз киім киген және белгісіз тілде сөйлейтін жергілікті тұрғындармен кездесті; олардың мәдениеті Мексиканың таулы аймақтарындағы халықтардан мүлдем өзгеше болды. Оның кемелерінің экипажы "аздап киім киген" әйелдерді көріп, оларды зорлады. Испандықтар көп ұзамай шығанақта көптеп кездесетін инжурлардың ішіндегі ірі инжурларды жергілікті халықтан алғанын байқап, халықты тонап, әйелдерді зорлады. Баха-Калифорния түбегі, Калифорния шығанағы (Сонымен қатар Кортес теңізі деп те аталады) және Калифорния, Баха-Калифорния және Баха-Калифорния-Сур штаттары бүгінгі күні осы аттарды алып жүреді. 1854 жылдың 10 қаңтарынан 1854 жылдың 8 мамырына дейін Ла-Пас Уильям Уокердің Сонора Республикасының астанасы болды. Жоба АҚШ-тың қолдауының болмауы және Мексика үкіметінің аймақты қайтарып алуға жасаған қысымынан кейін құлады.

География

Ла-Пас Баха-Калифорния түбегінде, Ла-Пас шығанағында, Ciudad Constitución қаласынан оңтүстікке қарай, Комонду муниципалитетінде және Кабо-Сан-Лукастан солтүстікке қарай, Лос-Кабос муниципалитетінде орналасқан. Ол Тодос-Сантос қаласынан солтүстікке қарай жатыр. Оның географиялық координаттары 24°08′32″ солтүстік ендігі және 110°18′39″ батыс бойламы, теңіз деңгейінен 0-ден 27 метрге дейін биіктікте. Бұл Мексиканың теңіз жағалауында орналасқан үш штатының астанасының бірі.

Экономика

2000 жылдан бері Ла-Пас халқының саны күрт өсті. Экотуризм Ла-Пастағы туризмнен түсетін табыстың ең маңызды көзі болып табылады. Туристер қаланың бальнеариоларына да барып қайтады. Калифорния шығанағында 900-ге жуық арал мен шағын шығанақтар бар, олардың 244-і ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра биосфералық қорығы ретінде қорғауында. Ла-Пас шығанағының солтүстік-шығыс бөлігімен шектесетін Исла-Эспириту-Санто аралдары тобы аймақтың негізгі туристік орталығы болып табылады. Өнеркәсіп салаларына күміс кенін өндіру, ауыл шаруашылығы, балық аулау және інжу өндіру кіреді. Туризм осы жағалаудағы қауым үшін маңызды жұмыс орындарын да қамтамасыз етеді. Бұрынғы Aero California әуе компаниясының бас кеңсесі Ла-Паста орналасқан болатын.

Көлік

Ла-Пас қаласына Мануэль Маркес де Леон халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, онда Aeroméxico Connect, Volaris, VivaAerobus, Calafia және TAR әуе компанияларымен Мексиканың 3 ең ірі қаласына және Солтүстік-Батыс Мексиканың негізгі қалаларына рейстер бар; сондай-ақ American Airlines әуе компаниясы Даллас және Финикс қалаларындағы өзінің хабтарына маусымдық рейстер ұсынады. Қала сыртындағы Пичилингуе портынан екі паром қызметі Баха-Калифорния түбегін материкке – Мазатлан және Лос-Мочиске жақын орналасқан Тополобампо қалаларымен байланыстырады.

Жолдар

Ла-Пас қаласының жағалауымен бойымен ұзын Малекон жолы созылып жатыр. Бұл жолдың басты мақсаты – қала ішінде оңай қозғалуды қамтамасыз ету. Алайда, ол көп кешікпей туристік қызметтердің орталық нүктесіне айналды, оның бойында көптеген барлар, мейрамханалар мен дүкендер ашылды. 2004 жылдан бастап Ла-Пас қаласының жағалау бойында кеңейтілген жаяу жолдарымен бірге ауқымды жаңарту жұмыстары жүргізілді, бұл көптеген адамдарға жағалау бойымен қауіпсіз серуендеуге мүмкіндік берді. 2011 жылдың қыркүйегінде Малекон жолына велосипед жолағы қосылды, ол велосипедшілерді көліктер мен жаяу жүргіншілерден қорғайды. Ла-Пасқа негізінен екі магистраль қызмет көрсетеді: Мексиканың Федералдық 1-ші магистралі штаттың оңтүстігін Кабо-Сан-Лукастан түбекке дейін, Тихуанаға дейін жалғастырады, ал Мексиканың 19-шы Федералдық магистралі Ла-Пасты Оңтүстік Тынық мұхитындағы Тодос-Сантос және Эль-Пескадеро сияқты елді мекендермен байланыстырады. Сонымен қатар, Ла-Пас қаласын Ла-Вентана, Энсенада-де-лос-Муэртос және Лос-Планес сияқты қалалармен байланыстыратын 286-шы Лос-Планес магистралі де бар. Екіншісі – Ла-Пас пен оның теңіз портын байланыстыратын Пичилингве магистралі.

Ас мәзірі

Жергілікті тағамдар теңіз өнімдерімен ерекшеленеді, әсіресе лобстер, тілбурыш, моллюскалар және креветкалар. Орегано көбінесе дәмдеуіш ретінде қолданылады, ал дамиана – дәстүрлі ликердің құрамындағы ингредиент – афродизиак ретінде кеңінен танымал және одан шай дайындалады. Аймақтық асқа жақсы пісірілген, жіңішке етке бөлінген, содан кейін өз сорпасында пісірілген сиыр етінен жасалған мачака, жаңа ірімшіктер және дәстүрлі ұннан жасалған тортилья сияқты дәстүрлі тағамдар да кіреді. Моллиюскалар көптеп кездеседі және олар тұздау, панировкалау және қуыру сияқты әртүрлі тәсілдермен дайындалады, сондай-ақ ішін толтырып пісіруге болады. Креветкалар да көп, оларды грильде, қуырып немесе пісіріп жейді, мысалы, аймақтық ерекшелік – филе императорлық де камарондар. Басқа да танымал теңіз өнімдеріне калло-гарра-де-леон (жапырақшадан жасалған), балық татемадосы және севиче кіреді. Аймақтық тәттілер гуава, манго және питая, жасыл папайя және сиропталған өрік, сондай-ақ ақ өрік және манго сияқты құрғатылған аймақтық жемістермен ұсынылады. Сырлы (empanadas de queso) және тәтті бұршақпен жасалған емпанадтар да танымал.

Денсаулық

Ла-Пас қаласында бірнеше медициналық орталық бар; Денсаулық сақтау хатшылығы Хуан Мария де Сальватиерра жалпы ауруханасын басқарады, онда медициналық мамандар, балалар онкологиясы үшін арнайы бөлім, ұлттық денсаулық сақтау сақтандыру бағдарламасы бойынша медициналық көмек көрсететін бөлімше, гемодиализ бөлімі, қан банкі, психикалық денсаулық бөлімі, денсаулық сақтау орталықтары және басқа да бөлімшелер бар. Мексиканың әлеуметтік қамсыздандыру институты (IMSS) отбасылық емхана және амбулаториялық хирургиялық операциялар жүргізілетін амбулаториялық медициналық бөлімше ұсынады. Сондай-ақ, жаңа ISSSTE ауруханасы, Әскери-теңіз санаторийі және Ұлттық қорғаныс министрлігінің ауруханасы бар, ол сыртқы консультациялар, стационарлық ем және медициналық мамандарды ұсынады. Елдегі жоғары көрсеткіштерге сәйкес, жергілікті деңгейде де қант диабеті, артериялық гипертония және бүйрек жеткіліксіздігі, сондай-ақ денсаулық сақтауды насихаттау бағдарламалары мен жүргізушілерді оқытуға қарамастан, жарақаттарға әкелетін автомобиль апаттарының көрсеткіштері де жоғары. Баха-Калифорния-Сур штатының 2005-2011 жылдарға арналған даму жоспарына сәйкес, 2006 жылы штат ішінде жатыр мойны қатерлі ісігінен 24 адам қайтыс болды. Денсаулық сақтау секторы 25-тен 64 жасқа дейінгі әйелдерге уақтылы ем беру және диагностикалық зертханалардың тиімділігін арттыру, сондай-ақ пациенттерді бақылауды жақсарту арқылы жатыр мойны қатерлі ісігінен болатын өлім-жітімді азайтуға ұмтылады. 2021 жылдың 1 наурызына қарай муниципалитет Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 11 558 адамның жазылғанын, 577 белсенді жағдайды және 436 адамның қайтыс болғанын хабарлады.

Танымал мәдениетте

Джон Стейнбек 1940 жылы Ла-Пасқа сапар шекті. Ол 1947 жылы жарық көрген "Жеміс" романында осы қала туралы айтады және 1951 жылғы "Кортез теңізінен күнделік" атты саяхат кітабында оны жиі еске алады. Сонымен қатар, қала 1967 жылы Скотт О'Деллдің "Қара інжу" балалар романының оқиға орыны болған, бұл кітап 1968 жылы Ньюбери сыйлығының иегері атанды; Ла-Паз – басты кейіпкердің туған жері.