Кіріспе
Аризона штатының Санта-Круз округінің орталығы және қала. /n//ə/'/g//aː//l//ɪ//s/ немесе /n//oʊ/'/g//aː//l//eɪ//s/ деп аталады. 2010 жылғы санақ бойынша халқы 20 837 адамды құрады, ал 2019 жылы 20 103 адамға бағаланды. Ногалес үлкен Тусон-Ногалес біріктірілген статистикалық аймағының бір бөлігі болып табылады, 2010 жылғы санақ бойынша оның жалпы халқы 1 027 683 адамды құрады. Ногалес Аризонаның ең ірі трансшекаралық агломерациясын құрайды, оның іргесіндегі, әлдеқайда үлкен Ногалес, Сонора қаласы Мексика шекарасының ар жағында орналасқан. 19-шы қалааралық тас жолдың оңтүстік соңы АҚШ-Мексика шекарасындағы Ногалес қаласында орналасқан; бұл тас жол Мексикаға Мексиканың Федералдық 15-ші тас жолы ретінде оңтүстікке қарай жалғасады. Ногалес қаласындағы тас жолдардың қиылысы – Канада, АҚШ және Мексиканы байланыстыратын CANAMEX дәлізіндегі маңызды нүкте. Ногалес Аризона Күн дәлізінің басталуы болып табылады, бұл экономикалық маңызды сауда аймағы, ол Ногалестен Прескоттқа дейін созылады және Тусон мен Финикс қалалық аймақтарын қамтиды. Ногалес төрт халықаралық өткізу пунктіне ие, олардың ішінде Морли жаяу өткелі, Деннис Декончини жаяу және жолаушы көлігі өткізу пункті, Ногалес халықаралық әуежайы және Марипоса өткізу пункті бар. Nogales Mariposa өткізу пунктінде жолаушы көліктерін тексеру үшін он екі жолақ және коммерциялық тауарларды тексеру үшін сегіз жолақ бар. Шекарадағы орналасуы мен маңызды өткізу пункттерінің болуының арқасында Ногалес жылына 30 миллиард долларлық халықаралық сауданы Аризона мен АҚШ-қа жеткізеді. Бұл сауда Мексика мен әлемнен келетін таза өнімдер мен өндірілген тауарлар арқылы Сонора штатындағы Гуаймас теңіз порты арқылы жүзеге асырылады. Бұл сауда ондаған мың жұмыс орынын құруға және Амбос-Ногалес, Аризона штаты мен Мексиканың Сонора штатының экономикасын дамытуға көмектеседі. Қаланың аты Nogales, Arizona және Nogales, Sonora қалалары арасындағы тау асуында бұрын көптеп өскен қара жаңғақ ағаштарынан шыққан, олар қала маңында әлі де кездеседі.
; noˈɣales; English: /n//ə/'/g//aː//l//ɪ//s/ or /n//oʊ/'/g//aː//l//eɪ//s/) is a city in and the county seat of Santa Cruz County, Arizona. The population was 20,837 at the 2010 census and estimated 20,103 in 2019. Nogales forms part of the larger Tucson–Nogales combined statistical area, with a total population of 1,027,683 as of the 2010 Census. Nogales forms Arizona's largest transborder agglomeration with its adjacent, much larger twin Nogales, Sonora, across the Mexican border. The southern terminus of Interstate 19 is located in Nogales at the U. S.–Mexico border; the highway continues south into Mexico as Mexico Federal Highway 15. The highways meeting in Nogales are a major road intersection in the CANAMEX Corridor, connecting Canada, the United States, and Mexico. Nogales also is the beginning of the Arizona Sun Corridor, an economically important trade region stretching from Nogales to Prescott, including the Tucson and Phoenix metropolitan areas. Nogales is home to four international ports of entry, including the Morley Pedestrian Port of Entry, Dennis Deconcini Pedestrian and Passenger Vehicle Port of Entry, Nogales International Airport, and the Mariposa Port of Entry. The Nogales Mariposa Port of Entry has twelve passenger vehicle inspection lanes and eight commercial inspection lanes. Due to its location on the border and its major ports of entry, Nogales funnels an estimated $30 billion worth of international trade into Arizona and the United States, per year, in fresh produce and manufactured goods from Mexico and the world through the deep sea port in Guaymas, Sonora, Mexico. This trade helps to support tens of thousands of jobs and the overall economies in Ambos Nogales and throughout the American state of Arizona and the Mexican state of Sonora. The town is named for the black walnut trees which once grew abundantly in the mountain pass between the cities of Nogales, Arizona, and Nogales, Sonora, and can still be found around the town.
Тарих
Ногалес атауы испан тіліндегі "жаңғақ" немесе "жаңғақ ағашы" деген сөзден шыққан. Бұл атау Ногалес орналасқан тау өткелінде бұрынғыда көптеп өскен жаңғақ ағаштарын көрсетеді. Ногалес 1775–1776 жылдардағы Хуан Баутиста де Анза экспедициясының басталу орны болды, ол осы экспедициямен қазіргі АҚШ-қа Жаңа Испаниядан кірген. Қала қазір Хуан Баутиста де Анза ұлттық тарихи жолында орналасқан. 1904 жылғы Ногалес сотының екінші қабатында 1775–1776 жылдардағы Анза экспедициясына арналған шағын бөлме бар. 1841 жылы Мексика үкіметі Елияс отбасына жер беріп, Лос-Ногалес-де-Елияс құрылды. 1853 жылы Гадсден сатып алынуынан кейін Ногалес Америка Құрама Штаттарының құрамына кірді. 1880 жылы орыс еврей иммигранттары Исаак және Яков Исааксон қазіргі Ногалес орнында Аризона штатында Исааксон сауда бекетін салған. АҚШ пошта қызметі Исааксон пошта бөлімін ашты, бірақ 1883 жылы оны Ногалес деп атады. 1918 жылдың 27 тамызында АҚШ әскері мен мексикалық жасақтар арасында шайқас болды. Мексика революциясынан туған және 1913 және 1915 жылдардағы Ногалес шекарасындағы бұрынғы шайқастардан көтерілген он жылдық шиеленістің нәтижесінде, 1918 жылғы зорлық-зомбылықтың басты салдары – Ногалес, Аризона және Ногалес, Сонора арасындағы бұрынғы кедергісіз шекара жолы бойындағы алғашқы тұрақты шекара қабырғасының салынуы болды.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 20 878 адам, 5 985 үй шаруашылығы және 4 937 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 6 501 тұрғын үй. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 71,7% ақ нәсілді, 0,4% қара немесе афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,0% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 24,3% басқа нәсілдерден және 2,4% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 95,0% испаниялық немесе латын американдықтар. 6 362 үй шаруашылығының 38,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 47,9%-ы бірге тұратын жұбайлар, 24,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 22,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 15,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 9,9%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,12 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,62 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 34,6%-ы 18 жасқа дейінгілер, 9,5%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 25,5%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 19,5%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 10,8%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас – 30 жас. Әр 100 әйелге 88,1 еркек шамасында келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 81,3 еркек шамасында келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 28 044 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 24 637 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 24 636 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 18 403 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 440 доллар. Отбасылардың 30,8%-ы және халықтың 32,7%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 41,2%-ы және 65 жастан асқандардың 32,9%-ы.
Көрікті жерлер
Санта-Круз округі мен Ногалес қаласында Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енген 200 нысан бар, олардың ішінде 1691 жылы әйгілі Еусебио Кино алғаш рет сапарлаған Тумакакори ұлттық ескерткіші және 1752 жылы испандықтар индейлер ауылының орнында салған Тубак Президиосы бар. Сонымен қатар, Ескі Тубак мектебі, Ескі Ногалес қалалық әкімшілігі, Санта-Крус округінің соты және Патагония теміржол станциясы да осы тізімде. Патагония Соноита сағасының қасиетті орны шығысқа қарай 19 миль жерде орналасқан және әлемнің түкпір-түкпірінен құстардың алуан түрлерін көруге құштар туристерді тартады. Бұл аймақта тарихи қалалар мен кеншілер лагерлері, еске алулық дүкендер, жоғары деңгейдегі мейрамханалар мен түнгі клубтар да бар. Санта-Крус округінің тарихи соты Морли көшесінде/Сот көшесінде орналасқан және ғимараттың үстінде Әділет қызының мүсіні тұрғызылған. Ногалестегі Әділет қызының мүсіні көздері байланбаған. Крауфорд және Сот көшелері бойындағы әдемі архитектура мен тарихи үйлер сол кездегі шекаралық өмірдің гүлденген шағын көрнекті бейнесін ұсынады. Сонораның ескі Ногалес қаласына жасалған бір күндік саяхат осы архитектуралық ерекшеліктердің көптеген жақтарын ашады. Ногалес қаласына жақын жерде бірнеше мемлекеттік саябақтар мен демалыс аймақтары орналасқан, олардың ішінде Патагония мемлекеттік паркі, Пенья-Бланка көлі, Паркер каньоны көлі және Коронадо ұлттық орман бар. Соноита-Эльгин шарап аймағы Ногалес қаласынан шығысқа қарай 20 миль жерде жатыр.
Үкімет
Ногалес қаласы кеңес-басқарушы үлгісінде басқарылады, онда әкім 4 жылдық мерзімге сайланады және қалалық кеңесте бір дауысқа ие болады. Кеңес содан кейін қаланың күнделікті жұмысын басқару үшін қалалық менеджерді тағайындайды. Қалалық кеңестің 6 мүшесі жалпы сайлау арқылы 4 жылдық мерзімге сайланады.
Көлік
Ногалес 19-шы тас жолының оңтүстік ұшында орналасқан. 189-шы Аризона штатының тас жолы 19-шы мемлекетаралық тас жолды Ногалес Марипоса шекаралық өткізу пунктымен және Мексиканың 15-ші федералды тас жолымен байланыстырады. Аризона штатының 82-ші тас жолы Ногалесті Патагония және Соноитамен байланыстырады. 11-ші тас жолы I 19-ды алмастыру үшін жоспарлануда, ол Ногалесте аяқталады. Санта-Крус округі Ногалес халықаралық әуежайын басқарады, ол жалпы қолданысқа арналған әуежай. Ногалес қаласындағы жергілікті автобус тасымалдарын жергілікті компаниялар жүзеге асырады. Greyhound және TUFESA жеке автобус компаниялары, сондай-ақ бірнеше шаттл компаниялары Ногалесті Тусонмен және солтүстікке қарай байланыстырады.
Танымал мәдениетте
Ногалес аймағында ондаған көркем фильм түсірілді. "Маңғылық той" (The Hangover Part III, 2013) фильмінің бір бөлігі 2012 жылдың соңында Ногалесте түсірілді. Қаланың бір бөлігі Мексиканың Тихуана қаласына ұқсатып безендірілді. "Ит" (Dog, 2022) фильмінің бір бөлігі Ногалес қаласында өрбітеді, аяқталу сахнасындағы қоштасу рәсімі осы жерде болғанмен, көріністер Лос-Анджелесте түсірілді. Жорж Сименонның "Бөтелкенің түбі" романының оқиғасы Ногалес қаласында өтеді. Уильям Гибсонның "Гернсбек континуумы" атты әңгімесінде Ногалес қаласы туралы қысқаша айтылады. Ол Карлос Кастанеданың "Дон Хуан" сериясында шекаралық өткізу пункті ретінде, сондай-ақ Сонораның мексикалық яки қауымдастықтарына апаратын қақпа ретінде де еске алынады. "Ұлттардың құлау себептері" (Why Nations Fail) атты танымал саяси экономика кітабында Ногалес туралы кеңінен сөз болады, онда Аризона штатындағы Ногалес қаласының салыстырмалы жетістігі Сонора штатындағы Ногалес қаласының кедейлігімен салыстырылады. Оскар жүлдесінің иегері Бенисио дель Торо 2001 жылы 73-ші жылдық "Оскар" марапаттау кешінде сөйлеген сөзінде марапатын Амбос Ногалеске арнады.