Кіріспе
Сиудад-Хуарес (/US//s//juː/, /d//ɑː//d// /'/h//w//ɑːr//ɛ//z/ syooDAHD HWARez, sjuˈðað ˈxwaɾes; "Хуарес қаласы"), көбінесе Хуарес деп аталады (Липан: Tsé Táhú'ayá), Мексиканың Чихуахуа штатының ең көп халқы бар қаласы. 1888 жылға дейін ол Эль-Пасо-дель-Норте ("Солтүстік өткел") деп аталды. Бұл Хуарес муниципалитетінің орталығы, халқы шамамен 2,5 миллион адамды құрайды. Хуарес Рио-Гранде (Рио-Браво-дель-Норте) өзенінің жағасында, АҚШ-тың Техас штатындағы Эль-Пасо қаласының оңтүстігінде орналасқан. Айналасындағы аймақтармен бірге бұл қалалар Мексика-АҚШ шекарасындағы екінші ірі екіұлттық мегаполисті құрайды (Сан-Диего-Тихуанадан кейін), жалпы халқы 3,4 миллионнан астам адамды құрайды. Төрт халықаралық өткізу пункті Сиудад-Хуарес пен Эль-Пасоны байланыстырады: Америка көпірі, Ислета-Зарагоса халықаралық көпірі, Пасо-дель-Норте көпірі және Стэнтон көшесі көпірі. 2008 жылы осы көпірлер арқылы 22 958 472 адам өтіп, Сиудад-Хуаресті орталық және солтүстік Мексиканың барлығы үшін АҚШ-қа кірудің және көліктің маңызды нүктесіне айналдырды. Қалада қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіп орталығы бар, оның көп бөлігін қаланың ішінде және айналасында орналасқан 300-ден астам макиладора (жинау зауыттары) құрайды. 2007 жылғы New York Times газетінде жарияланған мақалада Сиудад-Хуарес "Солтүстік Америкадағы басқа қалаларға қарағанда өнеркәсіптік жаңа ғимараттар үшін көбірек аумақ сатып алып отыр" деп айтылған.
Тарих
XVII ғасырдағы испандық саяхатшылар Оңтүстік Роки таулары арқылы өту жолын іздегенде, францискан монах Гарсия де Сан-Франциско 1659 жылы Сиудад-Хуаресті "El Paso del Norte" ("Солтүстік өткел") деп атап құрды. 1660 жылдары Гуадалупе де лос Мансос эн эль Пасо дель Рио дель Норте миссиясы аймақтағы тұңғыш испандық қоныс болды. Францискан монахтары Санта-Фе мен Чиуауа арасындағы сауда арқылы маңызға ие болған қауымдастық құрды. Рио-Гранде өзенінен алғашқы көпірді салу үшін қажет ағаш 18 ғасырдың соңында Санта-Фе, Нью-Мексикодан әкелінді. Испандықтар Орталық Жаңа Испаниядан әкелген Мансо, Сума, Жумано және басқа да оңтүстік тайпалары миссия маңында қоныстанды. 1680 жылы Пуэбло көтерілісі кезінде көптеген Пиро пуэбло халқы мен Пуэбло тайпасының Тива тармағының бір бөлігі қашқынға айналды. Тигуа тайпасы үшін Ysleta del Sur-де миссия құрылды. Гуадалупе миссиясының оңтүстігіндегі Эль Камино Реал бойындағы Пиро пуэбло елді мекендеріне Миссия Реал де Сан-Лоренцо, Сенеку-дель-Сур және Соккоро-дель-Сур кірді. 1683 жылы Миссияға жақын жерде Президио дель Нуэстра Сеньора дель Пилар дель Пасо дель Рио-Норте құрылды. 1750 жылы апачи тайпасы миссиялар маңындағы басқа да тайпалардың қалалары мен ранчоларына шабуыл жасағанда, округтің халқы шамамен 5000 адамды құрады. Оларға қарсы тұру үшін қосымша президиолар құрылды. 1774 жылы Ел-Порвенир маңында Сан-Эльзарио президиосы құрылды, ол 1788 жылға дейін сонда қалды, содан кейін қазіргі Сан-Элизарио, Техасқа көшірілді, және сол президио маңында жаңа елді мекен пайда болды. Тағы бір президио – Президио де Сан-Фернандо-де-Карризал 1774 жылы Сан-Фернандо қонысында құрылды, ол кейін қазіргі Чиуауа штатының Каризал қаласына айналды. 1909 жылы Диас және Уильям Говард Тафт Сиудад-Хуарес пен Эль-Пасода кездесу өткізуді жоспарлады, бұл мексикалық және американдық президенттердің арасындағы алғашқы тарихи кездесу болды, сондай-ақ американдық президенттің Мексика шекарасын алғаш рет кесіп өтуі болды. Алайда, Сиудад-Хуарес пен Эль-Пасоны байланыстыратын даулы Шамизал аймағына байланысты шекараның екі жағында да шиеленіс күшейді, тіпті саммит кезінде ол бейтарап аймақ деп есептелгенімен, онда ешқандай елдің туы болмайтын еді. Техас рейнджерлері, 4000 американдық және мексикалық әскерлер, АҚШ құпия қызметінің агенттері, ФБР агенттері және АҚШ маршалдары қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін шақырылды. Атақты барлаушы Фредерик Рассел Бернхэм Джон Хейс Хаммонд жалдаған 250 жеке күзетшінің тобына жетекшілік етті. 16 қазан күні, саммит күні, Бернхэм және Техас рейнджері рядовой К. Р. Мур процессия жолындағы Эль-Пасо сауда палатасының ғимаратында жасырын тапанша ұстаған адамды тапты. Бернхэм мен Мур Диас пен Тафтқа өте жақын жердегі өлтірушіні ұстап, қаруын алып, тұтқындады.
Мексика революциясы
1910 жылға қарай бұл қала Мексиканың ең ірі шекаралық қаласы болды. Осы себепті, ол Мексика революциясы кезінде стратегиялық маңызға ие болды. 1911 жылдың мамыр айында Франсиско И. Мадеро басшылығымен шамамен 3000 революциялық жауынгер Сиудад-Хуаресті қоршады, онда генерал Хуан Хосе Наварро басқаратын 500 ресми федералды әскер гарнизонмен орналасқан еді. Наварроның әскеріне 300 азаматтық көмекші және жергілікті полиция қолдау көрсетті. Екі күн қатал шайқастан кейін қаланың көп бөлігі көтерілісшілердің бақылауына өтті, ал қалған федералды әскерлер казармаларына шегінді. Содан кейін Наварро Мадероға ресми түрде бас берді. Революцияның басындағы маңызды шекаралық қаланы басып алу, революциялық күштерге Эль-Пасодан қару-жарақ пен жабдық әкелуге мүмкіндік берді, сонымен қатар рухсыз Диас режимінің аяқталуын білдірді. Келесі жылдары Панчо Вилла және басқа революционерлер қаланың бақылауы үшін (және Федералды кеден үйінен түсетін кіріс үшін) күресті, 1911 және 1913 жылдардағы шайқастарда қаланың көп бөлігін қиратты. 1914 және 1917 жылдар аралығында халықтың көп бөлігі қаланы тастап кетті. 1920-шы жылдардан 1940-шы жылдарға дейін туризм, құмар ойындар және жеңіл өндіріс қаланың жаңаруына көмектесті. 1940-1960 жылдары Карлос Виллареал және Рене Маскаренас Миранда сияқты қала басшылары PRONAF шекаралық индустрияландыру бағдарламасына негізделген өсу мен дамудың жаңа кезеңін бастады.
Жақсылау
Қала орталығын көркейту бағдарламасы басты алаңның айналасына аркалы портиктер сериясын, сондай-ақ қалалық денсаулық сақтау клиникасы, орталық өрт сөндіру станциясы және қалалық әкімдік сияқты негізгі қоғамдық ғимараттардың неоколониалды қасбеттерін тұрғызды. 1950 жылдары салынған кафедраль қала орталығына ою-өрнектелген мұнаралары мен әсем күмбезімен Мексиканың орталық аймағына тән атмосфераны сыйлады, бірақ құрылымдық мәселелер 1970 жылдары оны қайта жаңартуды қажет етті. 1970 жылы қала халқы шамамен 400 000-ға жетті. 1984 жылы жеке медициналық компания заңсыз түрде сәулелік терапия аппаратын сатып алғаннан кейін қалада радиациялық оқиға болды. Аппаратты бөлшектеп, металл жинаушыларға сатылып, кейіннен 6 мың тонна арматура (ғимараттарды нығайтуға қолданылады) өндіру үшін балқытылды, нәтижесінде мыңдаған адам радиацияға ұшырады. Хуарес соңғы онжылдықтарда макиладораларда жұмыс іздеп келген көптеген адамдардың есебінен айтарлықтай өсті. Қалаға Delphi Corporation Техникалық орталығы сияқты технологиялық компаниялар да көшіп келді, ол Батыс жарты шардағы ең ірісі болып табылады және 2000-нан астам инженерді жұмыспен қамтиды. Хуарес қаласында кең таралған кедейлердің шағын аудандары – колониялар пайда болды. Хуарес есірткі трафигі және оған байланысты қатыгез зорлық-зомбылық үшін ұзақ тарихымен белгілі. Мексиканың алғашқы отандық картелі, Игнасия Яссо басқаратын, осы қалада орналасқан және бір кезде шекарадағы есірткі саудасының көп бөлігін бақылаған. Бүгінде Хуарес картелі Хуарес қаласындағы бағыттарды бақылайды. Қалаға байланысты зорлық-зомбылықтың салдарынан 1993 жылдан 2003 жылға дейін 1000-нан астам жас қыздың өлімі анықталмады.
Экспорттық биржа
Хуарес экспортқа бағытталған жетекші қала ретінде танымал. 2020 жылы Хуарес қаласының халықаралық сатылымы 54,9 млрд АҚШ долларын құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 13,7 пайызға артық. 2020 жылы халықаралық сатылым көлемі ең жоғары өнімдер – басқа жерде жазылмаған немесе кірмеген деректерді өңдеу машиналары және деректерді өңдеу құрылғылары (22,8 млрд АҚШ доллары), электр сымдары мен кабельдері (3,89 млрд АҚШ доллары) және медициналық ғылымдарда қолданылатын құралдар мен жабдықтар (2,78 млрд АҚШ доллары) болды. 2020 жылы Хуарес қаласының халықаралық сатып алулары 48,3 млрд АҚШ долларын құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 16,7 пайызға көп. 2020 жылы халықаралық сатып алулардың ең жоғары көлемі электрондық интегралды тізбектер (9,96 млрд АҚШ доллары), машиналардың бөлшектері мен қосалқы жабдықтары (8 млрд АҚШ доллары) және басқа жерде жазылмаған немесе кірмеген деректерді өңдеу машиналары және деректерді өңдеу құрылғылары (4,51 млрд АҚШ доллары) құрады. Рекордтық жоғары көрсеткіш – және рекордтық төмен көрсеткіш – .
Қалалық көрініс
Сиуа́д-Хуа́рес қаласында Кампе́стре, Ка́мпос Эли́сеос және Миссио́н-де-Лос-Ла́гос сияқты көптеген әулетті аудандар бар. Басқа аудандар, оның ішінде Ана́пра, Чаве́нья және Ана́уак маргиналды саналады, ал Хуа́рес қаласының қалған аудандары орта және еңбекші топқа жатады, мысалы, Инфонави́т, Лас Мисио́нес, Ва́лье-де-Хуа́рес, Линдави́ста, Алтави́ста, Гвадалаха́ра, Галеа́на, Фло́рес Маго́н, Мариа́но Эскобе́до, Лос-Нога́лес және Индепенде́нсия.
Демография
1960-1990 жылдар аралығында Хуарес тұрғындар санының өсуі жоғары болды, бұл жаңадан ашылған макиладоралардың әсерінен болды. Брасеро бағдарламасының тоқтатылуы да АҚШ-тың шекаралық қалаларынан Сиудад-Хуарес арқылы жұмысшыларды қайтаруға себеп болды, бұл қаланың азаматтарының санының артуына үлкен үлес қосты. 10 жылдық кезеңде [1990-2000] халық санының орташа жылдық өсімі 5,3% құрады. 2010 жылғы халық санауы бойынша, қалада 1 321 004 тұрғын, ал муниципалитетте 1 332 131 тұрғын тіркелді. Соңғы онжылдықтарда қала Мексиканың ішкі аймақтарынан мигранттарды қабылдады. Кейбір мәліметтерге сәйкес, қала тұрғындарының 32% Чиуауа штатынан тыс жерлерден келген, олардың көп бөлігі Дуранго (9,9%), Коауила (6,3%), Веракрус (3,7%) және Сакатекас (3,5%) штаттарынан, сондай-ақ Мехико қаласынан (1,7%) шыққан. 2010 жылдың қыркүйек айында "The Guardian" газетінде Сиудад-Хуарес туралы былай делінген: "Шамамен 10 670 кәсіпорын – барлығының 40% – жабылды. Қалалық университеттің зерттеуі 116 мың үйдің тасталып кеткенін және 230 мың адамның қаладан кетіп қалғанын көрсетті".
Үкімет
Қаланы муниципалдық президент және 18 орындық кеңес басқарады. Президент – Круз Перес Куэльяр, ол 2021 жылы MORENA партиясынан кандидат ретінде жеңіске жетті. Кеңесте алты ұлттық партия өкілдік етеді: PRI, Ұлттық әрекет партиясы, Мексиканың экологиялық жасыл партиясы, Демократиялық революция партиясы, Еңбек партиясы және Жаңа альянс партиясы.
Қылмыс пен қауіпсіздік
1993 жылдан 2000 жылдардың ортасына дейін муниципалитетте әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық күрт өсті, кем дегенде 400 әйел жоғалып кеткені хабарланды. Қаладағы зорлық-зомбылықтың көп бөлігі Хуарез, Халиско және Синалоа картельдері сияқты соғысып жатқан есірткі картельдеріне байланысты. 2022 жылдың қыркүйегіне дейін соғыс салдарынан 717 адам қаза тапты, оның ішінде 87 әйел болды. 2012 жылы Хуарез полиция департаменті қатарындағы жемқорлықты тазарту мақсатында шамамен 800 офицерді қызметтен босатылған. Департамент белгілеген жұмысқа алу мақсаттары күшті екі еседен астамға арттыруды көздеді. 2009 жылы өзін Хуарез азаматтарының командасы деп атаған жасақ тобы, егер үкімет қаладағы зорлық-зомбылықты тоқтатпаса, зорлық-зомбылық жасағандардың барлығын тоқтатуға уәде берді. Үкімет шенеуніктері мұндай өздік әрекеттердің одан әрі тұрақсыздыққа және зорлық-зомбылыққа ықпал етуі мүмкін екеніне алаңдады. 2008 жылы генерал Морено және үшінші жәй ауыспалы ротасы қаладағы картельдерге қарсы күресті бастады. Олар 2009 жылы қызметтен алынды, генерал мен оның 29 серігі қамауда және кісі өлтіру және азаматтық құқықтарды бұзу айыптары бойынша сотталуды күтуде. Қаладағы зорлық-зомбылықтың күшеюіне жауап ретінде Мексика Қарулы күштері мен Федералды полицияның қатысуы шамамен екі есеге артты. 2009 жылдың тамызына дейін 7500-ден астам әскер, кеңейтілген және қайта құрылған қалалық полиция күштерімен толықтырылды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Хуарездегі кісі өлтіру көрсеткіші әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің арасында екінші орынды иеленді, 100 000 тұрғынға шаққанда 104 кісі өлтірілді. 2008 жылдың тамызында GQ журналында қаладағы есірткі зорлық-зомбылығы, үкіметтік жемқорлық және кедейлік сияқты бірнеше факторлардың салдарынан туған көңілсіз және тәртіпсіз атмосфера сипатталды. 2022 жылдың ақпан айына қарай қаладағы кісі өлтірулер үш жылдық ең төменгі деңгейге жетті, 2021 жылы барлығы 1412 кісі өлтірілді. Алайда, Amnesty International зорлық-зомбылық қылмыстарының 95 пайызы тіркелмейтінін болжайды, яғни 2021 жылғы көрсеткіштердің дұрыстығына күмән тудырады.
Қылмысты азайту
Адам өлтіру көрсеткіші өсіп, Сьюдад-Хуарес әлемдегі ең қатыгез қалаға айналғаннан кейін, 2010 жылдардың басында зорлық қылмыстары төмендеуге басталды. 2012 жылы адам өлтірулер 2007 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті, ол кезде Синалоа және Хуарес картельдері арасында есірткіге байланысты зорлық-зомбылық күшейді. 2015 жылы 300 адам өлтірілді, бұл 2006 жылдан бері ең төмен көрсеткіш. Зорлықтың күрт төмендеуіне Синалоа картелінің өзінің қарсыластарын жеңуі, сондай-ақ федералды, штаттық және жергілікті биліктің қылмысқа қарсы күрес жүргізуі және қаланың тұрмыс деңгейін жақсартуға жасаған күш-жігері себеп болды. Қылмыстың азаю себебі әлі де болжамдардың нысаны болып отыр. Бір теория бойынша, бұл 2011 жылы федералды полиция күштерінен шығарылғаннан кейін қарсыластың бандалары жасасқан келісімдерге байланысты. Тағы бір пікір бойынша, Жоакин "Эль Чапо" Гусманның Синалоа картелі сияқты, одан да күшті трафик желісі пайда болып, "заңсыздық арасында тәртіп" орнатып, жағдайды түзеткен болуы мүмкін. Басқалары мұны Хуарес және Синалоа арасындағы картель соғысының аяқталуымен, картельмен байланысы бар көптеген полиция қызметкерлерінің тұтқындалуымен немесе жұмыстан босатылуымен, үкімет пен "La Mesa de Seguridad y Justicia" деп аталатын жергілікті көшбасшылар тобы арасындағы келісімдермен, сондай-ақ жергілікті компанияларға жасалған қорқытуға қарсы күрес үшін арнайы жасақтың құрылуымен байланыстырады. 2010 жылдан 2014 жылға дейін қылмыс едәуір төмендеді, 2010 жылы 3500 адам өлтірілсе, 2014 жылы 430 адам қаза тапты. 2015 жылы 311 адам өлтірілді. Сонымен қатар, АҚШ компаниялары Хуареске инвестицияларын арттырып жатыр. Оның экономикалық даму жобалары Беркли университетінің профессоры Энрико Мореттидің зерттеулерімен үйлеседі. Инновациялық экономикалар технология мен сауда жағдайларының өзгеруіне бейімделеді және бұрын Сьюдад-Хуареске соққы берген азаматтық наразылықтарға төзімді болады. Қалалық шенеуніктер қалада туризмді дамытуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Танымал мәдениетте
2015 жылы шыққан «Сикарио» фильмінің бір бөлігі Хуарес қаласында өтеді. Боб Диланның «Just Like Tom Thumb's Blues» әні Хуарес қаласының қорқынышты бейнесіне негізделген. Сиудад Хуарес және онда болған әйелдерге қатысты қылмыстар Роберто Боланоның 2004 жылғы «2666» романындағы Санта-Тереза қаласының туындауына себеп болды. «Ол қалай сөйледі» – Исаак Гоместің Мексиканың Хуарес қаласындағы әйелдерге қатысты қылмыстардан зардап шеккен адамдармен сұхбаттасулары негізінде жазылған пьесасы. Playbill, 19 шілде 2019: Исаак Гоместің «Бродвейден тыс сөйлеген жолы» пьесасына алғашқы көзқарас. «Invalid Litter Department» әні Эль-Пасо қаласындағы «At the Drive In» тобының туындысы. Бұл ән Сиудад Хуарестегі әйелдерге қатысты қылмыстарды бейнелейді. 2007 жылғы «Tom Clancy's GRAW 2» видео ойынында бейнеленген оқиғалардың көп бөлігі қаланың ішінде және оның маңында өтеді. Бұл, сол кездегі қала әкімі Гектор Мургиа Лардизабалды ашуландырды, ол ойынды шығарған «Ubisoft» компаниясын «қаланың жағымсыз бейнесін жасауда» деп айыптады.
Экономика
Эль-Пасо аймақтық экономикалық даму корпорациясы Сиуа́д-Хуа́рес қаласының "Солтүстік Американың кез келген қаласынан көбірек жаңа өнеркәсіптік жылжымайтын мүлік алаңын қабылдап отырғанын" мәлімдеді. Financial Times Group басылымы – The Foreign Direct Investment Magazine Сиуа́д-Хуа́рес қаласын 2007–2008 жылдарға арналған "Болашақтың қаласы" деп таныды. Эль-Пасо–Хуа́рес аймағы – маңызды өндіріс орталығы. CommScope, Electrolux, Bosch, Foxconn, Flextronics, Lexmark, Delphi, Visteon, Johnson Controls, Toro, Lear, Boeing, Cardinal Health, Yazaki, Sumitomo және Siemens – бұл Сиуа́д-Хуа́рес қаласын бизнес жүргізу үшін таңдаған шетелдік компаниялардың бірнешесі. Мексиканың Чихуахуа штаты жиі Мексикадағы ең көп шетелдік инвестиция тартқан бес штаттың қатарында болады. Хуа́рес қаласында көптеген шетелдік сауда, банк және жылдам тамақтану кәсіпорындары орналасқан. 1990 жылдары дәстүрлі кірпіш пештері экономиканың ресми емес секторының үлкен бөлігін құрады. Бұл пештер әдетте Хуа́рес қаласының кедей аудандарында орналасқан. Пештерде ашық отта материалдарды жағу нәтижесінде ауа ластануы пайда болды. Жедел индустрияланумен қатар, кішкентай кірпіш пештері Сиуа́д-Хуа́рес қаласындағы ауаның ластану деңгейіне үлкен үлес қосты. Сиуа́д-Хуа́рес экономикасы көбінесе "Макиладора" бағдарламасына тәуелді болса да, бизнес-лидерлер қаланың біліктілігін арттыру және жаһандық өндіріс экономикасында үлкен үлес алу үшін бастамалар қолға алды. "Технологиялық орталық" – аймақтық компаниялармен біліктілікті дамыту бағдарламалары бойынша және автоматтандыру мен 4.0 индустриясына көшуде жұмыс істейтін бизнес-инкубатор.
Баспа газеттері
Хуарес қаласында төрт жергілікті газет бар: El Diario, El Mexicano, El PM және Hoy. El Diario de Juárez газеті El Diario de El Paso газетінің негізін қалаушы. Бұрын El Norte деген бесінші газет те болған, бірақ 2017 жылдың 2 сәуірінде журналист Мирослава Брейчтің қазасынан кейін қызметін тоқтатты. Газеттің мәлімдемесінше, соңғы кезде бірнеше мексикалық журналистердің өлтірілуі осы мамандықты тым қауіпті етіп жіберді.
Жеңіл рельс
El Paso City Lines 1881 жылдан 1974 жылға дейін Хуарес қаласында трамвай желісін пайдаланды.
Ауыр рельс
Мексиканың Солтүстік-Батыс темір жолының еншілес кәсіпорны, Эль-Пасо және Оңтүстік-Батыс темір жолы, АҚШ-тың Эль-Пасо, Техас қаласына дейін жеткен, бірақ қазір жолаушылар пойыздарын тасымайды.
Білім
Соңғы бағалауларға сәйкес, қаладағы сауаттылық деңгейі ұлттық орташа көрсеткішке сәйкес келеді: 15 жастан асқан адамдардың 97,3% оқи және жаза алады. Сондай-ақ, қалада барлық жастағы адамдарды 3D принтерлерді, лазерлік кескіштерді, CNC маршрутизаторларды және прототиптеу технологиясын пайдалануға үйрететін Fab Lab Juarez орталығы орналасқан. 5. Дуранго Автономиялық Университетінің (UAD) кампусы.
6. Солтүстік Сиудад-Хуарес Интерамерикандық Университеті – UIN.
7. Солтүстік Өңірлік Университеті URN | Солтүстік Өңірлік Университеті.
8. Жоғары Психология Мектебі A.C. URN | Солтүстік Өңірлік Университеті.
9. Солтүстік Пасо Технологиялық Университеті.