Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиенит – ірі түйірлі интрузивті магмалық тау жынысы, оның жалпы құрамы гранитке ұқсас, бірақ кварц азау болады, егер болса, салыстырмалы түрде аз мөлшерде (< 5%) кездеседі. Ол гранитоид тобына жатады. Кейбір сиениттерде граниттерге қарағанда мафикалық компоненттердің үлесі жоғары, ал фелсикалық материалдың үлесі төмен болады; мұндайлары аралық құрамды деп есептеледі. Сиениттің эффузивті баламасы трахит болып табылады.
Intrusive igneous rock
Syenite is a coarse grained intrusive igneous rock with a general composition similar to that of granite, but deficient in quartz, which, if present at all, occurs in relatively small concentrations (< 5%). It is considered a granitoid. Some syenites contain larger proportions of mafic components and smaller amounts of felsic material than most granites; those are classed as being of intermediate composition. The extrusive equivalent of syenite is trachyte.
Құрамы
Сиениттің фельдспар компоненті көбінесе сілтілік табиғатқа ие (әдетте ортоклаз). Плагиоклаздық фельдспарлар фельдспардың құрамының 10%-дан 35%-ына дейін аз мөлшерде кездесуі мүмкін. Мұндай фельдспарлар көбінесе тау жынысының пертиттік құрауы ретінде араласады. Егер сиенитте ферромагнезиан минералдары болса, олар әдетте амфибол (әдетте мүйізді қоспа) және клинопироксен түрінде кездеседі. Биотит сирек кездеседі, себебі сиенит магмасында фельдспардың қалыптасуы алюминийдің барлық дерлік бөлігін жұтып алады. Дегенмен, аз алюминийге бай филлосиликаттар, мысалы, аннит қосылуы мүмкін. Басқа да кең таралған қосымша минералдарға апатит, титанит, циркон және басқа да түссіз минералдар жатады. Көптеген сиениттер алюминийге қатысты сілтілік элементтердің (негізінен K және Na) жоғары пропорциясы бар пералькалы немесе сілтілік элементтерге (негізінен K және Na) және жер сілтілік элементтерге (негізінен Ca) қатысты алюминийдің жоғары концентрациясы бар пералькалы болып табылады.
The feldspar component of syenite is predominantly alkaline in character (usually orthoclase). Plagioclase feldspars may be present in small proportions, between 10% and 35% of the feldspar content. Such feldspars often are interleaved as perthitic components of the rock. When ferromagnesian minerals are present in syenite at all, they usually occur in the form of amphibole (typically hornblende) and clinopyroxene. Biotite is rare, because in a syenite magma the formation of feldspar consumes nearly all the aluminium. However less Al rich phyllosilicates may be included, such as annite. Other common accessory minerals are apatite, titanite, zircon and other opaques. Most syenites are either peralkaline with high proportions of alkali elements relative to aluminum, or peraluminous with a higher concentration of aluminum relative to alkali (predominantly K and Na) and earth alkali (predominantly Ca) elements.
Ішінара балқыту
Сиениттер – әдетте қалың континенттік жер қыртысы аймақтарында немесе Кордильерлік субдукция аймақтарында қалыптасатын сілтілік магмалық қызметтің өнімдері. Сиениттердің пайда болуы граниттік немесе магмалық протолиттің жартылай балқуға ұшырауынан басталуы мүмкін, бұл процесте балқу деңгейі салыстырмалы түрде төмен болады. Бұл қажет, себебі калий үйлесімсіз элемент болып табылады және алдымен балқымаға өтеді, ал жартылай балқудың жоғары деңгейі көбірек кальций мен натрийді босатады, олар плагиоклазды, соның салдарынан гранитті, адмеллитті немесе тоналитті құрайды. Өте төмен жартылай балқу кезінде кремнийдің жетіспейтін балқымасы пайда болады, нәтижесінде нефелин сиениті түзіледі, онда ортоклаз леуцит, нефелин немесе анальцим сияқты фельдспатоидтармен алмастырылады. Керісінше, белгілі бір жағдайларда, анортит кристалдарының үлкен көлемі толығымен балқыған магмадан суыған кезде жинақталу процесі арқылы шөгіп қалуы мүмкін. Бұл балқыманың қалған бөлігінде кремнийдің концентрациясын күрт азайтады. Балқымадан кремнийдің бөлінуі оны сиенит түзілуіне жағдай жасайтын күйге жеткізеді.
Syenites are products of alkaline igneous activity, generally formed in thick continental crustal areas, or in Cordilleran subduction zones. The formation of syenites can be theorized to be from the melt of granitic or igneous protolith to a fairly low degree of partial melting. This is required because potassium is an incompatible element and tends to enter a melt first, whereas higher degrees of partial melting will liberate more calcium and sodium, which produce plagioclase, and hence a granite, adamellite or tonalite. At very low degrees of partial melting a silica undersaturated melt is produced, forming a nepheline syenite, where orthoclase is replaced by a feldspathoid such as leucite, nepheline or analcime. Conversely in certain conditions, large volumes of anorthite crystals may precipitate from thoroughly molten magma in a cumulate process as it cools. This leaves a drastically reduced concentration of silica in the remainder of the melt. The segregation of the silica from the melt leaves it in a state that may favour syenite formation.
Фракциялық кристалдану
Кейбір сиениттер базальттық магмалардың фракциялық кристалдануы нәтижесінде пайда болған деген теория бар.
Some syenites are also theorized to be the product of the fractional crystallization of basaltic magmas.
Пайда болуы
Сиенит - сирек кездесетін тас. Оның көп мөлшерде таралған аймақтарына мыналар жатады: Ресейдің Кола түбегінде Ловозеро массиві мен Хибинь тауларын құрайтын екі алып нефелин сиениті бар. Бұл сиениттер Кола сілтілі аймағының бір бөлігі. Солтүстік Америкада сиенит Арканзас және Монтана штаттарында кездеседі. Жаңа Англия аймақтарында одан көп мөлшерде кездеседі, ал Нью-Йоркте сиенит гнейстері таралған. "Ұлы сиенит жарылысы" Оңтүстік Каролина штатының Хэнгинг-Рок қаласынан басталып, Таксахоу қаласы арқылы, Оңтүстік Каролина штатының Честерфилд қаласындағы Брюер және Эджворт кеніне дейін созылады. Флуоресцентті содалит қамтитын сиенит тасшықтары Канададан Мичиганға мұздықтармен әкелінді; осы мұздық тасшықтарына "йоперлит" деген саудалық атау берілді. Әлемнің басқа аймақтарында бұл тау жыныстары содалит сиениті деп аталады және Канадада, Үндістанда, АҚШ-тың басқа штаттарында, Гренландияда, Малавиде және Ресейде кездеседі. Еуропада сиенит Швейцарияның, Германияның, Норвегияның, Португалияның, Швецияның, Шотландияның кейбір аймақтарында, Болгарияның Пловдив қаласында және Румынияның Дитрау қаласында табылған. Африкада Асуан қаласында (Мысыр) және Малавидің Муланже таулы орман қорығында сиенит кездеседі. Сиенит тасы Сфинкстермен бірге сарайды салуға қолданылды. Австралияда сиенит барлық штаттарда шағын интрузиялық денелер түрінде кездеседі. Жаңа Оңтүстік Уэльсте Гондвананың бұзылу кезінде, Бор дәуірінде үлкен сиенит еніп кірді. Гренландияның оңтүстік-шығысындағы Паатусок және Кангерлук фьордтары, соңғысындағы (Сенитбуг) шығанағы және мүйіс (Сенитнес) осы тасқа байланысты аталған.
Syenite is not a common rock. Regions where it occurs in significant quantities include the following. In the Kola Peninsula of Russia two giant nepheline syenite bodies exists making up the Lovozero Massif and the Khibiny Mountains. These syenites are part of the Kola Alkaline Province. In North America syenite occurs in Arkansas and Montana. Regions in New England have sizable amounts, and in New York syenite gneisses occur. The "great syenite dyke" extends from Hanging Rock, South Carolina, through Taxahaw, South Carolina, to the Brewer and Edgeworth mine in Chesterfield, South Carolina. Syenite pebbles, containing fluorescent sodalite, were moved from Canada to Michigan by glaciers; these glacial erratic pebbles have been given the trade name "yooperlite". In other parts of the world, these types of rocks are known as sodalite syenite and occur in Canada, India, other US states, Greenland, Malawi, and Russia. In Europe syenite may be found in parts of Switzerland, Germany, Norway, Portugal, Sweden, Scotland, in Plovdiv, Bulgaria and in Ditrău, Romania. In Africa there are syenite formations in Aswan, Egypt, and in Malawi in the Mulanje Mountain Forest Reserve. Syenite rock was used to make the Quay with Sphinxes. In Australia syenite occurs as small intrusive bodies in nearly every state. In New South Wales, a large syenite intruded during the breakup of Gondwana in the Cretaceous. Paatusoq and Kangerluluk fjords in southeastern Greenland, where a bay within the latter (Syenitbugt) and a headland (Syenitnæs) are named after the rock.
Этимология
Сиенит термині бастапқыда Мысырдағы Сиен (қазіргі Асван) қаласындағы мүйізді-бленді гранит сияқты тау жыныстарына қолданылған, және осы қаланың атымен аталған.
The term syenite was originally applied to hornblende granite like that of Syene (now Aswan) in Egypt, from which the name is derived.
Эпизиенит
Эпизиенит (немесе эписиенит) – петрологияда бастапқыда кремний диоксиді (SiO2) мөлшері көп болған, бірақ кварцтың айтарлықтай азайған жыныстардың тамырларын, ұяларын немесе линзаларын сипаттау үшін қолданылатын термин. Бұл көбінесе калий мен сирек кездесетін элементтердің күшті байытылуымен бірге жүреді, нәтижесінде өзгерген жыныс ерекше кірпіш-қызыл түске ие болады, немесе альбитация (натриймен байыту) процесі жүзеге асады, бұл өзгерген жынысқа айқын ақ түс береді. Эпизиениттердің қасиеттері әртүрлі, бірақ олардың барлығында кварц субсолидус температурасында, яғни қоршаған тау жынысының балқу температурасынан төмен температурада дерлік толық жоғалады. Эпизиениттердің (эпизиениттеу) пайда болуы әдетте салқындап келе жатқан интрузияға жақын жерде, аз тұзды гидротермальдық сұйықтықтардың кварцты ерітуі арқылы жүреді. Эпизиениттеу көбінесе гранитоидты жыныстарда жүзеге асады және сілтілі метасоматизмді (жынысқа сілті металл оксидтерін қосу) қамтиды, сондықтан нәтижесінде магмалық сиениттің минералдық құрамына ұқсас жыныс және басқа да құнды металдар түзіледі. Эпизиениттің маңызды кездесетін жерлері Испанияның Орталық Иберия массиві, Нью-Мексико мен Колорадоның кембрий-ордовик кезеңдеріне жататын қабаттары, Скандинавия, Бразилия және Украинада табылған.
Episyenite (or epi syenite) is a term used in petrology to describe veins, pods, or lenses of rock originally rich in silicon dioxide (SiO2) from which quartz has been severely depleted. This is often accompanied by strong enrichment in potassium and rare earth elements, leaving the altered rock a distinctive brick red color, or by albitization (enrichment in sodium), leaving the altered rock a conspicuous white color. Episyenites are heterogenous in their properties, but all have experienced nearly complete disappearance of quartz at sub solidus temperatures; that is, at temperatures below the melting point of the host rock. The formation of episyenites (episyenitization) typically takes place through leaching of quartz by mildly saline hydrothermal fluids, typically near a cooling intrusion. Because episyenitization usually takes place in granitoid rock and usually involves alkaline metasomatism (addition of alkali metal oxides to the rock) the result is a rock that has the mineral composition of an igneous syenite. and other valuable metals. Notable occurrences of episyenite are found in the Central Iberian Massif of Spain, in Cambrian to Ordovician beds of New Mexico and Colorado, Scandinavia, Brazil, and Ukraine.