Кіріспе

Құс түрлері

Қанатты қаз (Plectropterus gambensis) – анатидтер тұқымдасына жататын, Африканың Сахара төңірегінде кездесетін ірі су құсы, оған қаздар және шелдуиттер кіреді. Дегенмен, P. gambensis ерекше экологиялық бейімделуге ие болды, нәтижесінде басқа анатидтерде кездеспейтін бірнеше анатомиялық ерекшеліктер пайда болды; осылайша, бұл түр Plectropterinae қосалқы туысына бөлінді.

Сипаттама

Ересектердің денесі ұзын, орташа салмағы (сирек жағдайларда - ) құрайды, сонымен қатар еншілер (еркектер) қаздардан айтарлықтай ірі болады. Қанаттың жайылуы әртүрлі болуы мүмкін. Бір дерек көзінде еркектердің орташа салмағы шамамен , ал әйелдердің салмағы шамамен деп көрсетілген. Алайда, Оңтүстік Африкада сақиналанған 11 жеке тұлғаның орташа салмағы тек , ал салмақ диапазоны құрады. Тағы бір Оңтүстік Африкада жүргізілген зерттеуде 58 еркектің орташа салмағы және жалпы ұзындығы өлшенді; ал 34 әйелдің орташа салмағы және жалпы ұзындығы болды. Стандартты өлшемдердің ішінде қанаттың ені , тұмсығы және табан сүйегі бар.

Тіршілік ету ортасы

Бұл түр көбінесе көлдері, маусымдық тоғандары, өзендері, батпақтары және өзен сағалары бар ашық далаларда кездеседі. Ірі ішкі өзендер мен көлдер ең көп қоныстану орындары болып табылады, ал тұзды көлдер мен жоталы аймақтарды әдетте жақсы көрмейді, бірақ түрдің Шығыс Африкада белгілі бір биіктікте кездесуі мүмкін. Сонымен қатар, ол құрғақ аймақтарда табылмайды.

Экология

Қанатқа қанат құс – әлеуметтік құс, көбінесе 50 құсқа дейін жететін шағын топтарда кездеседі. Олар Африканың әртүрлі өзендері, көлдері және батпақтарында таралған. Ұрықтанғаннан кейін қанаттарын жаңалау үшін әртүрлі орындар пайдаланылуы мүмкін, онда қаздардың көп саны жиналуы мүмкін. Бұл кең таралған түр жайылыммен қоректенеді, бірақ күнінің орта бөлігін су жағасында демалыспен өткізеді. Оның рационы негізінен шөптердің, қамыстардың және су өсімдіктерінің вегетативтік бөлімдері мен тұқымдары, егістік дақылдары, жемістер (мысалы, інжір) және түйірлі дақылдардан тұрады, дегенмен кейде шағын балықтармен немесе жәндіктермен қосымша тамақтануы мүмкін. Көбейту маусымынан тыс уақытта қоректік мүмкіндіктерді іздеу үшін таралу орын алады. Қанатқа қанат құстың көбейту маусымы ареал бойынша әртүрлі кезеңдерде болады. Солтүстікте көбею әдетте тамыздан желтоқсанға дейін, Шығыс Африкада қаңтардан маусымға дейін, ал Оңтүстік Африкада тамыздан мамырға дейін жүзеге асырылады. Бұл түр көбейту маусымында басқа су құстарына (оның ішінде өз түлегіне) өте агрессивті келеді. Осы жылы мезгілде қаздар қанаттарының иілген бөлігіне күшпен шұңқыр қойып, басқа құстармен жанжал кезінде пайдаланады. Ересекті еркек қаздар басқа еркектерге шабуыл жасауға бейім. Үлкен ұя әдетте суға жақын өсімдіктер арасында жасырылады, бірақ ағаштардағы қуыстар, тау жыныстарындағы ойықтар, ескі қазықтар, африкалық балық бүркіттері немесе әлеуметтік тоқымашылардың ұялары, тіпті термит үйіндісінің жоғарғы бөлігі мен тоқылдақ құстың иесіз қалған ұясы да ұя ретінде қолданылған. Ағашқа ұя салар кезде, олар әдетте жерге жақын, ағаштардың биіктігінде орналасқан ұяны таңдайды. Олар көбінесе өзен жағалауларында және сулы жерлерде тыныш, бұзылмаған жерлерді ұя салу үшін таңдайды.

Мәртебе

Қанатқа қанатқа толы қаз Африканың ылғалды жерлерінде кең таралған құс. Бұл түрге ең басты қауіп – ылғалды жерлердің дамытылуы мен жойылуы, сондай-ақ бақылаусыз аң ауру. 1977 жылдың басында Сенегалден Чадқа дейінгі Батыс Африканың ылғалды жерлерінде жүргізілген халық санағында 10 000 қаз тіркелді, олардың көп бөлігі Нигер алқабында шоғырланған. Бұл құс Африка-Еуразиялық көшпенді су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қолданылатын түрлердің бірі.