Кіріспе
Орегон және Калифорния штатындағы өзен, АҚШ. Орегонның оңтүстігіндегі және Солтүстік Калифорниядағы өзен. Кламат өзені (Karuk: Ishkêesh, Klamath: Koke, Yurok: Hehlkeek 'We Roy) 414 км (257 миль) қашықтыққа Орегон және Калифорнияның солтүстігінен ағып өтеді, соңында Тынық мұхитына құяды. Орташа шығыны бойынша Кламат – Калифорниядағы Сакраменто өзенінен кейін екінші ірі өзен. Оның су жиналатын алабы 41 440 км² құрайды, Орегонның оңтүстік-орталық бөлігіндегі биік шөлдерден Солтүстік жағалаудың қоңыржай ормандарына дейін созылады. Көптеген өзендерден айырмашылығы, Кламат шөлден басталып, теңізге жеткенше, тік Каскад таулары мен Кламат тауларынан өтеді. National Geographic журналы Кламатты «көтерілген өзен» деп атады. Кламат – Колумбия өзенінен оңтүстікке қарай анадромалық балықтардың көшіп-қонуы үшін Солтүстік Америкадағы ең маңызды өзен. Оның лосось, стальной форель және көкжаңбырлы алабұғалары Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы басқа өзендерге қарағанда судың жоғары температурасына және қышқылдығына бейімделген. Жоғарғы Кламат алабында көшпенді құстар үшін маңызды ортаны қамтамасыз ететін үлкен шағалалы батпақтар бар. Төменгі алаптың көп бөлігі ұлттық ормандық жерлерге жатады, олардың көп бөлігі жабайы табиғат ретінде белгіленген. Американың жергілікті халқы кем дегенде 7000 жылдан бері өзен мен оның балық шаруашылығына тәуелді болып келеді. 1820 жылдары тері аулаушылар Кламат өзені алабына кірген алғашқы еуропалықтар болды, олар Кламат және Тринити өзендері арқылы Сакраменто аңғарына Сискию жолын салды. Калифорниядағы алтын асыру мыңдаған іздеушілерді тартты және аймақтың ерте қоныстануына әкелді, бұл жергілікті тайпалармен қақтығыстарға соқты. Соғыс пен аурулар жергілікті халықтың санын 90 пайызға азайтты. Жоғарғы өзендегі тайпалардың көпшілігі резервацияларға көшірілсе де, төменгі өзендегі бірнеше тайпалар өздерінің бастапқы жерлерінің бір бөлігін сақтап қалды. XIX ғасырдың соңында жоғарғы Кламат алабы Орегон штатындағы Кламат шарлауының маңындағы өнімді ауыл шаруашылығы айманына айналды, ал өзенді қоршаған көптеген ылғалды жерлер кептірілді. Темір жолдар келгенге дейін аймақтағы көлдерде бу кемелерімен көлік жүргізілді. 1920-1960 жылдары өзенде бірнеше гидроэлектр станциялары салынды. ХХ ғасырдың ортасында Кламат өзені федералды су басқару агенттіктерінің назарына ілігіп, оның ағынын халық тығыз қоныстанған Орталық және Оңтүстік Калифорнияға бағыттау туралы амбициялық ұсыныстар жасалды. Бұл жобалар, мысалы, Кламат бұрылысы, тайпалардың, экологтардың және балық аулау саласының қарсылығына байланысты тоқтатылды. Калифорниядағы ең ұзын бөгеттелмеген өзендердің бірі ретінде Кламат демалыс үшін қайықпен жүзуге және балық аулауға танымал. Алайда, жоғарғы алаптағы бөгеттер мен бұрылыстар өзеннің төменгі жартысында су сапасының мәселелерін тудырады. Тайпалар мен экологиялық ұйымдар Кламат бассейнінде суды пайдаланудың кең ауқымды өзгерістерін ұсынды, соның ішінде балықтардың тіршілік ортасын кеңейту үшін өзендегі бірнеше бөгеттерді жоюды ұсынды. Олар өздерінің алаңдаушылықтарын қазіргі уақытта «Кламат бассейнін қалпына келтіру туралы келісім» деп аталатын, жергілікті қауымдастықтар, үкімет, тайпалар, экологтар және балықшылар қол қойған суды басқару жоспарына білдірді. 2019 жылы Юрок тайпасы Кламат өзенін жеке тұлға деп жариялады. Өзендегі төрт бөгет 2024 жылдың соңына дейін алынып тасталады, бұл АҚШ-та бұрын-соңды жасалған ең ірі бөгеттерді жою жобаларының бірі. Алайда, Кламат өзенінің суару үшін суды көп пайдалануы, сондай-ақ ауыл шаруашылығының ағынды суларымен байланысты ластану өзеннің балық шаруашылығы мен жалпы экологиясын басқаруға кедерілді.
the river in southern Oregon and Northern California
The Klamath River (Karuk: Ishkêesh, Klamath: Koke, Yurok: Hehlkeek 'We Roy) flows 257 mile (414 km) through Oregon and northern California in the United States, emptying into the Pacific Ocean. By average discharge, the Klamath is the second largest river in California after the Sacramento River. Its nearly 16000 square miles (41,440 km2) watershed stretches from the high desert of south central Oregon to the temperate rainforest of the North Coast. Unlike most rivers, the Klamath begins in a desert region and flows through the rugged Cascade Range and Klamath Mountains before reaching the ocean; National Geographic magazine has called the Klamath "a river upside down". The Klamath is the most important North American river south of the Columbia River for anadromous fish migration. Its salmon, steelhead and rainbow trout have adapted to unusually high water temperatures and acidity levels relative to other rivers in the Pacific Northwest. The upper Klamath Basin includes large areas of tule marshes, which provide key habitat for migratory birds. Most of the lower basin is on national forest land, with much of it designated wilderness. Native Americans have depended on the river and its fisheries for at least 7,000 years. In the 1820s, fur trappers were the first Europeans to enter the Klamath River basin, establishing the Siskiyou Trail along the Klamath and Trinity rivers into the Sacramento Valley. The California Gold Rush drew thousands of prospectors and drove the early settlement of the region, leading to conflicts with indigenous tribes. Conflict and disease reduced the indigenous population by 90 percent. Although most tribes in the upper river were moved to reservations, several tribes along the lower river retain some of their original lands. During the late 19th century, the upper Klamath basin developed into a productive farming region surrounding Klamath Falls, Oregon, and many of the wetlands surrounding the river were drained. Steamboats provided transportation on the area's lakes before the arrival of railroads. Several hydroelectric dams were built on the river from the 1920s to the 1960s. In the mid 20th century, the Klamath River was targeted by federal water management agencies with ambitious proposals to direct its flow to populous central and southern California. These projects, such as the Klamath Diversion, were canceled due to opposition from tribes, environmentalists and the fishing industry. With some of the longest undammed stretches of river in California, the Klamath is popular for recreational boating and fishing. However, dams and diversions in the upper basin often cause water quality issues in the lower half of the river. Tribes and environmental organizations have proposed broad changes to water use in the Klamath Basin, including the removal of several dams on the river to expand fish habitat. They put forth their concerns in what is now the Klamath Basin Restoration Agreement, a water management plan signed by local communities, governments, tribal groups, environmentalists, and fishermen. In 2019, the Yurok tribe declared personhood for the Klamath River. Four dams on the river are slated for removal by the end of 2024, in one of the largest dam removal projects ever undertaken in the US. However, heavy use of Klamath River water for irrigation, as well as pollution associated with agricultural runoff, remain at odds with management of the river's fisheries and wider ecology.
Курс
Жоғары Кламат көлі, Оңтүстік Каскад тауларының шығыс беткейінің етегінде кең жатқан аңда орналасқан, Кламат өзенінің бастауы болып табылады. Көлге Винема ұлттық орманнан бастау алатын Уильямсон өзені және Кратер көлі ұлттық паркіне жақын жерде пайда болатын Вуд өзені толықтырады. Кламат өзені Кламат көлінен Кламат Фолс қаласынан шығып, 2 км (1 миль) қашықтықта Линк өзені деп аталатын қысқа ағысқа айналады, ол 29 км (18 миль) ұзындығындағы Кено бөгетімен құрылған Эвауна көл-суқоймасына құяды. Мұнда Кламат өзені Б каналы арқылы Жоғалған өзенмен байланысты; федералды Кламат суару жобасының аясында канал қажеттілікке қарай екі өзен арасында суды кез келген бағытта ауыстыра алады. Бөгеттен төмен өзен батысқа қарай ағып, көбінесе құрғақ Кламат көлінің түбі мен Джон К. Бойл гидроэлектр стансасынан өтеді. Содан кейін Кламат өзені Калифорнияға кіріп, онда тағы үш гидроэлектр стансасынан өтеді және Хорнбрук қаласының жанында Шаста тауына қарай оңтүстікке бұрылады. Бірақ өзен көп ұзамай батысқа бұрылып, Шаста және Скотт өзендерін қабылдап, Кламат таулары арқылы созылған шатқалға кіреді. Каскад таулары мен Кламат таулары арқылы өтетін жол өзеннің басым бөлігін құрайды және оны жоғарғы су алабының құрғақ, биік шөлді климатынан Тынық мұхит жаңбырымен суарылатын қоңыржай ылғалды орманға жеткізеді. Скотт өзенінің құйылысынан төмен Кламат әдетте Сискию тауларының оңтүстік беткейімен батысқа қарай ағып, содан кейін Хэппи Кэмп қаласына жақын жерде оңтүстікке бұрылады. Одан ол Кламат және Алты өзен ұлттық орман аймақтары арқылы аққан сулармен оңтүстік-батысқа қарай ағып, шығыстан Салмон өзенін қабылдап, Орлеанс қауымдастығынан өтеді. Вейтчпекте өзен өзінің ең оңтүстік нүктесіне жетеді және басты саласы – Тринити өзенін қабылдағанда солтүстікке қарай күрт бұрылады. Осы нүктеден төмен Кламаттың ағысы теңіз деңгейіне жақындаған сайын баяулайды. Қалған бөлігінде Кламат ағысы көбінесе солтүстік-батысқа қарай Юрок үнді резервациясы мен Кламат қаласынан (онда 101 тас жолымен көпір салынған) өтеді және Крессент-Ситиден оңтүстікке қарай 26 км (16 миль) қашықтықта орналасқан кең тасқын сағасында теңізге құяды. Кламат өзенінің сағасы Реквада, Юрок қорығы мен Редвуд ұлттық паркінің ортақ пайдалануындағы аумақта орналасқан. Кламат өзенінің сағасы Калифорнияның сағалар мен эстуарлар саясаты бойынша қорғауға алынған.
Су бөлу
Құрғақ шығыс Орегоннан салқын және жаңбырлы Солтүстік Калифорния жағалауына дейін созылған Кламат өзенінің су жиналатын алабы Орегонның үш және Калифорнияның бес округінің аумағын қамтиды, сонымен қатар әртүрлі ландшафттарды қамтиды. Алаптың ең солтүстік бөлігі Уильямсон және Спраг өзендерімен суға толы шөлді далалық жерлерді құрайды. Орталық алап кең ылғалды жерлермен, шабындықтармен және егістік жерлермен сипатталады және ішінара екі ірі су нысанымен – Жоғарғы және Төменгі Кламат көлдерімен толтырылған. 15689 шаршы миль (40,634 км²) алаптың жартысынан астамын құрайтын кең төменгі алап негізінен тік таулар, орман және каньондардан тұрады. Кламат өзенінің алабымен бірнеше Батыс жағалау және ішкі су жиналатын алаптар шектеседі. Солтүстік-батысында Орегон штатындағы Рог және Умпква өзендері, ал Калифорниядағы Смит өзені орналасқан. Шығысында Харни және Ұлы алаптар жатыр. Кламат өзенінің су жиналатын алабының оңтүстік жағында Сакраменто өзені және оның жоғарғы салалары, соның ішінде Пит өзені, ал оңтүстік-батыс жағында Мад өзені мен Редвуд сағасы орналасқан. Жоғарғы Кламат алабының батыс шекарасын Жоғары Каскад таулары мен Кламат таулары құрайды, ал Калифорнияның жағалау жоталары оңтүстік-батыс алабын жабады. Кламат – Каскад тауларының шығысынан басталып, Тынық мұхитына құятын үш өзеннің бірі; қалған екеуі – Колумбия және Фрейзер. Алапты пайдаланудың көп бөлігі жоғарғы алапқа ғана шектеледі. Жарым шөлді климатқа қарамастан, бөгеттер салынды, Кламат және Лост өзендерінен суаруға су жеткізілді және жоғарғы Кламат алабының көп бөлігін егістік жерлерге айналдыру үшін жер асты сулары кеңінен қолданылды. Кем дегенде 11 000 жыл бұрын жаңбырлы маусымда Төменгі Кламат және Туле көлдері бірігіп, 751 шаршы километрге жуық аумақты қамтитын алып тұщы сулы батпақты құрады. Бұл, 259 шаршы километрдан асатын Жоғарғы Кламат көлімен бірге, миллиондаған көшпелі құстарға уақытша мекен-жай болды. Бұл көлдердің барлығы Мұз дәуіріне жататын үлкен көлдің – Модок көлінің қалдықтары, ол 2849 шаршы километр жерді алып жатқан. Жоғарғы Кламат көлінен басқа барлық батпақтар игерілгенімен, жыл сайын шамамен 3,7 миллион көшпелі құс алап арқылы өтеді. Калифорнияда судың көп ағынына қарамастан, Кламат штаттың орталық және оңтүстік бөліктеріндегі суарушылар мен муниципалитеттерге жеткілікті мөлшерде сумен қамтамасыз етпейді. Кламат шарлауы аймағындағы Кламат суландыру жобасы жергілікті суарушыларға су береді, ал Орталық аңғар жобасы Суару суын Сакраменто аңғарына жеткізу үшін Тринити өзенінен суды бұрады. Кламаттың басқа салалары, соның ішінде Лост және Шаста өзендері де суару үшін бұрылады. Кламаттың төменгі ағысының су пайдалануы – Калифорния штатындағы соңғы салыстырмалы түрде еркін ағып жатқан өзендердің бірі – ондаған жылдар бойы табиғатты қорғаушылар, тайпалар, суарушылар және мемлекеттік органдар арасында талқыланып келеді, ал оның болашағы әлі де белгісіз.
Су тасқыны
Кламат өзенінің төменгі және ортаңғы бөліктері су тасқынына осал, ал Солтүстік Калифорниядағы ірі су тасқындары болған жылдары, әсіресе Солтүстік Калифорнияға көп мөлшерде жылы жаңбыр әкелетін "Ананас экспресі" дауылдарынан кейін, ірі су тасқындары орын алды. Қазіргі Кламат Глен қаласы орналасқан Тер-Вау бекінісі 1861 жылғы желтоқсандағы су тасқынынан қирап, 1862 жылғы 10 маусымда тасталып кетті. Кламат өзенінде 1926–1927, 1955, 1964, 1997 және 2005 жылдары да маңызды су тасқындары болды, олардың кейбіреуі өзеннің бағытын өзгертті. Әсіресе 1964 жылғы Рождестводағы су тасқыны аса қауіпті болды. Кламат өзенінің деңгейі көтеріліп, Кламат қаласын 5 метрге дейін су басып, ең жоғары деңгейі 17 метрге жетіп, Кламат және Кламат Глен қалаларын да 5 метрге дейін су шайып, өзен арқылы өтетін 101 тас жолының көп бөлігін қиратты. Тас жол көпірі басқа жерде қайта салынды, бірақ ескі көпірге кіреберістер әлі де сақталған. Кламаттың құйылысы және өзеннің жақын маңдағы бөліктері мұхиттық цунами толқындарына ұшырауы мүмкін, ал 1964 және 2011 жылғы Жапония цунамилерінде адамдар қаза болды.
submerging the town of Klamath under 15 feet (5 m) of water, with a high water reaching 55 feet (17 m), inundating the towns of Klamath and Klamath Glen under as much as 15 feet (5 m) of water, and destroying most of the Highway 101 bridge crossing the river. The highway bridge was rebuilt in a different location, though entrances to the old bridge still stand. The mouth of the Klamath and nearby sections of the river are susceptible to oceanic tsunami surges, and fatalities have occurred there during the 1964 and 2011 Japanese tsunami.
Геология
Жоғарғы Кламат бассейні – Кламат өзенінің Темір қақпа тоғанының жоғары жатқан су жиналатын аймағымен шектелген, батыстағы Каскад таулары мен оңтүстік-шығыстағы Үлкен Алаптың таулы-долинды аймағы арасындағы ерекше көшімді аймақ. Бұл аймақ Оңтүстік Төменгі Кламат көлінен басталып, Жоғалған өзен мен Жоғарғы Кламат көлінің бассейндеріне дейін созылады. Қыртыстың созылуы және жарылыстар топографияны қалыптастырды, ол екі аймақтың да ерекшеліктерін көрсетеді. Бассейннің дерлік барлық бөлігі грабендік аймақ болып табылады, бұл бірнеше солтүстік-оңтүстік бағытталған жарылыстардың көтерілуі мен шөгуі нәтижесінде пайда болған, және таулы-долинды аймақ сипаттамаларын сақтайды. Квартерге дейінгі магмалық және шөгінді тау жыныстары Йонна формациясын құрайды, ол аймақтың көп бөлігін кесіп өтеді және көптеген жоталарда ірі, тік тау жыныстарынан тұратын шығындыларды құрайды. Негізгі тау жыныстары, әдетте, шығыстан батысқа қарай жас. Жоғарғы Кламат бассейні арқылы өтетін көптеген жоталар оны тік беткейлі, 330 футқа (101 метрге) дейін биіктігі бар аңғарларға бөледі, ал су ағындары топографияға сәйкес келеді. Бассейннің тереңінен кең геотермальдық жүйе өтеді, ыстық және артезиандық бұлақтарды құрады, бірақ оның толыққанды түсіндірілмегені көп. Оңтүстікке қарай, Сискию округіндегі Шаста өзені аймағында, жер астындағы тау жыныстарының көп бөлігі Шаста тауының жанартау аймағынан шыққан лава ағындарынан тұрады. Осыған ұқсас жас ерекшелігі Каскад тауларында және Кламат тауларында да байқалады, олар Кламат өзенінің батыс жағын жабады. Солтүстік Америка тақтасы соңғы 10 миллион жыл ішінде оңтүстік-батысқа қарай баяу жылжығанда, кембрийден кейінгі юра кезеңіне дейінгі мұхиттық террандар Солтүстік Америка құрлығына қосылды. Батыстан шығысқа қарай төрт ерекше терран бар. Жағалау таулары 3 миллион жылдан ертерек пайда болса, ішкі аймақтағы Биік Каскадтар 7,5 миллион жылға дейін соңға тартады. Граниттік батолиттер, шөгінді және жанартаулық тау жыныстары Оңтүстік-Батыс Орегон мен Солтүстік-Батыс Калифорнияның массивіне жиырылды. Алайда, Кламат оңтүстікке бұрылудың орнына батысқа қарай ағып, өркендеген таулар арқылы тік қабырғалы шатқалды құрды. Осы террандардың бірі Тынық мұхитының жағалауынан шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан, оңтүстікке қарай тез тозатын миканың ұзын жолағын әкелді. Кламат осы қабатқа кездескенде, Тынық мұхитына қарай оңтүстік-батысқа қарай жалғасудың орнына, мика бойымен шатқалын қазып, солтүстікке қарай бұрылыс жасады, нәтижесінде Тринити өзенінің қосылған жеріндегі тік бұрылыс пайда болды. Төменгі Тринити де миканың бөліктері мен оның оңтүстік саласы бойынша ағып өтеді.
Ертедегі тұрғындар мен қоныстанушылар
Кламатта адамдар кем дегенде 7000 жыл бұрын қоныстанған. Өзен бойындағы көптеген жергілікті тайпалар қазіргі АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауындағы үшінші ең ірі тынық мұхитының лососьтарының мол көшіне тәуелді болды. Бұл тайпаларға өзеннің орта және жоғарғы бөліктеріндегі шаста тайпасы, төменгі өзеннің шатқалдарындағы юрок, хупа және карук тайпалары, сондай-ақ жоғарғы алаптың шөлді аңғарларындағы модок, кламат және яхускин тайпалары кірді. Шаста тайпасының жерінде Кламат өзенінің 208 шақырымы немесе өзеннің жартысы орналасқан. Юрок тайпасы өзендегі екінші ең маңызды тайпа болып есептелді, олар төменгі Кламат өзенінің 48 шақырымын (30 миль) және Солтүстік Калифорния жағалауының үлкен бөлігін бақылады. Хупа және карук тайпаларымен бірге төменгі және орта ағыстағы тайпалар лососьті саздан, торыдан және сүңгілерден аулаған. Иши-Пиши сарқырамасы, Салмон өзенінің сағасына жақын Кламат өзеніндегі су тасқыны, мыңдаған жылдар бойы дәстүрлі балық аулау орны болып келген. Жоғарғы алаптың тайпалары негізінен аңшы-жинаушылар болып табылды және төменгі ағыстағы тайпалар сияқты лососьқа көп тәуелді болған жоқ. Кламат өзенінің атауы 19 ғасырда еуропалықтармен жазылған, ол klamet сөзінен немесе Кламат тайпасынан шыққан. Еуропалықтармен байланысқа дейін өзенге көптеген түрлі аттар берілген, соның ішінде Ишкаеш және Коке. Кламат тайпасының аты жоғарғы чинукан тіліндегі /ɬámaɬ/ сөзінен шыққан, сөзбе-сөз мағынасы "өзен халқы". Кламат өзені бойындағы тайпалар аң аулау, балық аулау және жерді күту іс-әрекеттерінде дәстүрлі экологиялық білімді (ДЭБ) пайдаланған. Дәстүрлі экологиялық білім – бұл жергілікті халықтардың өздері тұратын жерлер туралы жүздеген, тіпті мыңдаған жылдар бойы жинаған табиғат ғылымы туралы ақпараттың түрі. Ол жергілікті халықтардың табиғатты қорғау арқылы жинаған білімі, сенімдері және тәжірибелерін қамтиды. Кламат өзенінде тайпалар тарихи түрде және қазір де өздерінің жерін күтіп-ұстау және басқару үшін дәстүрлі экологиялық білім мен тәжірибелерін пайдаланады. 1820 жылдардың соңында Гудзон шығанағы компаниясының тері аулаушылары Форт-Ванкуверден оңтүстікке қарай сапар шегіп, Кламат өзені бассейніне жеткен. Кламат өзенін алғаш көрген экспедицияны 1826-1827 жылдардың қысында Александр Маклеод басқарған. 1828 жылы Джедедия Смит тері аулау экспедициясына юрок тайпасы Тринити өзенінен өтуға көмектесіп, Тринити өзенінің шығыс жағында орналасқан. Оның кеңсе меңгерушісі Харрисон Г. Роджерс: «Мырза Смит олардан ала алатын барлық сусар терілерін сатып алады», - деп жазған, бұл сол кезде Тринитиде сусардың көп болғанын көрсетеді. Джозеф Гриннелл «Калифорнияның терісі бар сүтқоректілері» еңбегінде сусардың Кламат өзенінің басқа салаларында, мысалы Скотт және Шаста өзендерінде болғанын атап өткен. Ол сондай-ақ 1915-1917 жылдарға қатысты Балық және ойын туралы есептен келтіріп, Рекуа, Калифорнияның Кламат өзенінің сағасындағы High Prairie Creek-те сусардың кездесетінін айтқан. Тери аулаушылар ақырында оңтүстік-батысқа қарай Сакраменто аңғарына көшіп, Орегон аумағы мен Сан-Франциско шығанағы арасындағы ерте жол, Сискию жолын кеңейтті. Бірнеше жылдың ішінде Кламат бассейнінде көптеп тараған сусарлардың көп бөлігі жойылды. Бұрын сусар бөгеттері Кламат өзенінің су айдынында өзеннің тіршілік ортасының маңызды факторы болған, су тасқынының күшін азайтуға және кең ауқымды ылғалды жерлерді құруға көмектескен. Сусар бөгеттерінің жоғалуы бассейндегі су ағыстарына зиян келтірді, қысқы су тасқынының күшін күшейтіп, қатты эрозияға әкелді. Қоршаған ортаға тигізген әсеріне қарамастан, сусар тоғандарының суын құрғатудан қалған кең және құнарлы жайылымдар кейіннен көптеген қоныстанушыларды аймаққа тартты.
literally "they of the river". The tribes along the Klamath River, in their hunting, fishing, and landscape stewardship practices, employed traditional ecological knowledge (TEK). Traditional ecological knowledge describes the type of natural science information that indigenous people have gathered about the places they live in over the course of hundreds, if not thousands, of years. It encompasses knowledge, beliefs, and practices that native people have accumulated through their immersive stewardship of the natural world. On the Klamath River, tribes have historically, and continue to, use traditional ecological knowledges and practices to care for and manage their landscape. In the late 1820s, fur trappers of the Hudson's Bay Company traveling south from Fort Vancouver reached the Klamath River basin. The first party to see the Klamath River was led by Alexander McLeod in the winter of 1826–27. In 1828, the Jedediah Smith fur trapping expedition was helped across the Trinity River by the Yurok and camped on the east side of the Trinity River. His clerk, Harrison G. Rogers, wrote, "Mr. Smith purchases all the beaver furs he can from them," suggesting that beaver were then plentiful on the Trinity. Joseph Grinnell, in Fur bearing Mammals of California, noted that beaver had been present on other Klamath River tributaries such as the Scott River and Shasta River, and further cited a Fish and Game report of beaver from 1915–1917 on High Prairie Creek at the mouth of the Klamath River near Requa, California. Fur trappers eventually moved southwest into the Sacramento Valley and extended the Siskiyou Trail, an early path between the Oregon Territory and San Francisco Bay. Within a matter of years, the plentiful beavers in the Klamath Basin had been mostly wiped out. Beaver dams had previously been an important factor in stream habitat in the Klamath River watershed, helping to moderate the power of floods and creating extensive wetlands. The loss of the beaver dams resulted in detrimental consequences for watercourses in the basin, exacerbating the power of winter floods, and causing severe erosion. Despite the environmental implications, extensive and fertile meadows left behind by the draining of beaver ponds attracted many settlers to the region later on.
Алтынға құштарлық
1850 жылдары Калифорнияның солтүстік-батысындағы Кламат, Тринити, Шаста және басқа да өзендердің Шаста аймақтарында құнды алтын кен орындары табылды. Алтынның Кламат тауларындағы жанартаулық қызмет нәтижесінде пайда болғаны болжамдалады. Калифорния алтын ірілісінен кейін, Кламат таулары мен Тринити Альпінде алтын іздеген кеншілер 1850 жылдың көктемінде Салмон өзені бойында алғашқы алтынды тапты, ал шілде айына қарай өзеннің негізгі арнасында қосымша кен орындары анықталды. Шаста жерінде, Френч Гулч және Йрекада да көп мөлшерде алтын табылды. Алтын ірілісі Кламат өзені аймағына жасалған алғашқы кең ауқымды ену болды, және көп ұзамай тайпалар мен алтын іздеушілер арасында қақтығыстар басталды. Кеншілер өзен бойында жер дауыларын белгілеу арқылы жергілікті халықты олардың қоныстары мен балық аулау орындарынан ығыстырды; көптеген жергілікті тұрғындар қаза болды, ал қалғандары әкелінген аурулардан қайтыс болды. Кламат бассейніндегі бірнеше жер аттары осы кезеңнен бастау алады, соның ішінде пионер Джон Уолтер Скотттың есімімен аталатын Скотт өзені. Алтын ірілісі аяқталғаннан кейін де Кламат өзенінің су алабында алтын кен орындары сақталған. 1850 жылы Калифорния құрылғаннан кейін, штат үкіметі Карук тайпасымен аборигендік аумақтарды белгілеу туралы келісімдерге қол қойды, бірақ келісімдер Сенатта ратификацияланбады, сондықтан Карук тайпасы өздерінің резервациялық жерлерін алмады. 1864 жылы Кламат бассейні мен айналасындағы жергілікті американдықтар 20 миллион акр (8,093,720 км²) жерді АҚШ-қа беруге және жаңа құрылған Кламат үнді резервациясына көшуге келісті. Бұл резервацияда юрок, карук және хупа тайпалары бір шағын аумақта біріктірілді. Бұл резервациялық жерлер американдық қоныс аударушылар мен жергілікті халықтар арасындағы соғыстардың нәтижесінде құрылды, соның ішінде 1855 жылғы Қызыл бас киім соғысы. АҚШ үкіметі осы қақтығыстарды тоқтатып, жергілікті халықты олардың егемендігін сақтай алатын шектеулі аумаққа орналастыруды мақсат етті. 1887 жылы Доуес заңы резервация саясатын өзгертіп, жерді талап етуге құқылы жергілікті тұрғындарға жеке участоқтар берді. Алайда, 1920 жылдарға қарай көптеген жеке меншік иелері салық төлеуге шамасы келмегендіктен, өз участоқтарын ағаш компанияларына сатты. Соңында тайпалар резервацияда өндірілген ағаштарды сатудан пайда көре бастады, бірақ үш тайпаның ерекшеліктерін ескермегендіктен бұл пайда әділ бөлінбеді. Алайда, 1954 жылы Конгресс олардың федералды танылуын жойды, және резервация экономикалық тұрғыдан сәтті болмай қалды. Тайпалар 1970 жылдары федералды танылуын қайта алды, бірақ сол кезде тайпа мүшелері арасында кедейлік кеңінен таралған еді. Сонымен қатар, 1970 жылдары дәстүрлі Карук аумағы арқылы өтетін және зираттар, ауылдар, рухани орындар мен жер участоқтарын қиратып өткен 96 тас жолының құрылысы аяқталғаннан кейін тағы да жерлер жоғалды. 1840 жылдары көптеген ақ американдықтар алтын ірілісімен байланысты аймаққа батысқа қарай көшіп келе бастады. Көптеген Кламат тайпалары ауылдардың қирауынан, аумақ үшін соғыстардан және басқа да қауіп-қатерлерден ығыстырылды немесе қаза болды. 20 ғасырға қарай көптеген Кламат балалары өз тайпаларынан және отбасыларынан бөлініп, балаларды ағылшын тілінде сөйлеуге, батыс киімдерін киюге және батыс тағамдарын жеуге мәжбүрлеу арқылы оларды ассимиляциялауға тырысқан интернаттық мектептерге оқуға жіберілді. Бұл ұрпақтар арасындағы байланыстың үзілуіне және көптеген мәдени тәжірибелер туралы білімнің жоғалуына әкелді.
XX ғасырдағы өнеркәсіп пен даму
ХХ ғасырдың басында Калифорния штатының Сискию округі мен Орегон штатының Кламат-Фолс қалалары арасындағы Төменгі Кламат көлінде бу кемелері жұмыс істей бастады. Бұл бу кемелер Кламат шарлауығы мен Маклауд өзені бойындағы теміржол тармағын байланыстырды, ал осы тармақтың соңғы бөлігі Бартл, Калифорниядан басталатын «Бартл жылдам жүк тас жолы» деп аталды. Бұл тармақтың соңғы стансасы – Лэрдс-Лэндинг, Төменгі Кламат көліндегі бу кемелерінің бағытының бастамасы болды және 1905 жылы 80 футтық (24 метрлік) бұрандалы бу кемесімен қызмет көрсетуді бастады. Дегенмен, 1909 жылы теміржол Төменгі Кламат көлінің айналасын тікелей Кламат шарлауығына дейін жалғап алды. Бу кемелері қолданыстан шығып, кейін Төменгі Кламат көлінің көп бөлігі құрғатылып, толтырылды. 1910-шы және 1920-шы жылдардың басында ағаш өңдеу өнеркәсібі Жоғарғы Кламат өзені аңғарының батыс жағында, әсіресе Жоғарғы Кламат көлінің маңында қарқынды дамыды. «Ұлы Солтүстік» теміржолы мен «Оңтүстік Тынық мұхиты» теміржолы бірлесіп көлдің шығыс жағалауымен жүретін тарамды құрды, солтүстік жағынан кесілген ағаштарды көлдің шығысынан 5 шақырым (3 миль) төменде орналасқан ағаш кесетін фабрикаға жеткізді. Осы кезеңде көл мен өзендерді қоршаған маусымдық батпақтардың көп бөлігі ағаш өңдеу жұмыстарын жүргізу үшін қоршалды. 1919 жылы Жоғарғы Кламат көлінің шығысында алғашқы Линк өзенінің бөгеті, ағаштан жасалған құрылым, салынды, ол көлдің деңгейін шамамен 5 метрге көтерді. Бу кемелері 1928 жылға дейін Жоғарғы Кламат көлінде пошта, жолаушылар және жүк тасымалын жүзеге асырды, бірақ осы кезде құрғақшылыққа байланысты көптеген ағаш компаниялары жабылды. Жоғарғы Кламат бассейнінде ағаш өңдеу өнеркәсібінің төмендеуімен экономика бірте-бірте ауыл шаруашылығына көшті. 20-ғасырдың басында Қайта құру бюросы құрған Кламатты қайта құру жобасы өзенде екі бөгет салуды, оның көптеген салаларында қосымша бөгеттер салуды, сондай-ақ Төменгі Кламат және Туле көлдерін құрғатуды қамтыды. Бұл кезеңде өзенді тек Қайта құру бюросы ғана пайдаланбады; 1950 жылдардың соңында PacifiCorp және California Oregon Power Company (COPCO) өзеннің төменгі ағысында тағы үш бөгет салды. Алайда, бұл бөгеттер өзеннің төменгі бөлігіндегі су сапасы және өзеннің жылдық шабақ ағынының оған тәуелділігі туралы үлкен дау-жанжалға себеп болды.
XXI ғасырдағы тайпалар
Кламат өзенінің тайпалары Кламат, Юрок, Карук, Хупа және Шаста тайпаларын қамтиды. АҚШ-та резервацияларды күштеп құру науқаны жергілікті халықтардың мәдени, экологиялық және экономикалық тұрғыдан маңызды жерлерін жоғалтуына себеп болды. Олардың көпшілігі федералды деңгейде мойындалған тәуелсіз мемлекеттер болғанымен, өздерінен тартып алынған жерлерін және ресурстарын қайтару үшін күресіп жатыр. Кламат өзенінің тайпаларының мақсаты – өздерінің мәдени мұраларын, жерлерін және оларға қамтамасыз ететін ресурстарын сақтау болып табылады. Кламат өзені бассейніндегі тайпалар өз жерлерімен тығыз байланыста және онымен өмірлік үндестікте. Кламат өзені, оның сыйлайтын мол өнімі және рухани маңызы, Кламат өзені бойында өмір сүретін барлық төрт тайпаның өзіндік ерекшелігінің орталық бөлігін құрайды.
Юрок
Юрок тайпасының шамамен 5000 мүшесі бар, бұл оларды Калифорниядағы федералды мойындалған ең ірі тайпаға айналдырады. 1855 жылы федералды мойындау берілді, соның нәтижесінде Юрок резервациясы құрылды. 1800-жылдардың соңында юроктар бірнеше жаңадан құрылған резервацияларға көшірілді, олардың кейбіреулері кейіннен жойылды немесе жабылды. Резервацияның ауданы төменгі Кламат өзенінің жағалау бойында шамамен 63 000 акрды құрайды. Юрок халқы Кламат өзенін "Қан тамыры: халықтың өмірлік күші" деп есептейді және ол үшін бұрыш (ней оуй), бекіре (каа ка), шам балығы (квор рор) және теңіз шөптері (чей гель) сияқты тағамдарға сенеді. Бұл тағамдар, әсіресе балық, және әсіресе Кламат өзенінен алынғандары, Юрок тайпасының мәдениеті мен діні үшін ең маңызды. Өзен бойында Юрок тайпасының ерекше рәсімдеріне, мысалы, секіру биіне немесе жыл сайынғы лосось тойына арналған бірнеше ауылдар орналасқан. Юрок мәдениеті мен діні Кламат өзенімен тікелей байланыс пен қарым-қатынасқа баса назар аударады. Юроктың космологиясы мен ауызша тарихы Кламат өзенінің және оның лососьтерінің Юрок халқын қамтамасыз ету үшін жаратушының сыйы ретінде маңыздылығын атап көрсетеді. "Бұл өзен болмаса, біз кім екенімізді, қайдан келгенімізді және қайда бара жатқанымызды білмейміз" деді тайпа қауымдастығының ақсақалы. Юрок халқы үшін өзен мен лососьтің денсаулығы тайпаның денсаулығын көрсетеді, сондықтан өзенге салынған бөгеттерге қатысты ағымдағы саясат және лосось популяциясының азаюы өте жеке мәселе. Басқа Кламат бассейніндегі тайпалар сияқты, Юроктар да лососьті құрметтеу және тойлау үшін жыл сайын лосось тойын өткізеді, оны өздерінің ата-бабалары деп санайды. Хупа аңғары тайпасы Юрок және Карук тайпалары сияқты өзенге қатысты ұқсас рәсімдік және діни сенімдерді ұстанады, соның ішінде секіру билерін орындау және Кламаттың лосось жүгіруіне мәдени/тіршілік етуге байланыстылық. Тайпа қазіргі уақытта федералды мойындау алу процесінде. Шаста халқы маусымның алғашқы лососін тойлайды, оны "лосось дәрісі" деп есептейді және оған басқа Кламат бассейніндегі тайпаларға ұқсас рәсімдер өткізеді. Олардың Кламат өзенімен және оның лососьтерімен байланысы мәдениеттерінде терең тамырланған және осылай болып келеді.
Кламат
Кламат тайпалары, Кламат, Модок және Яхускин Пайут тайпаларынан құралған, федералды түрде мойындалған тайпа, оның шамамен 4800 мүшесі бар. Кламат және АҚШ федералды үкіметі 1864 жылы келісімге келді (ол 1870 жылы ратификацияланды), бұл Кламатқа жаңа резервацияға егемендік құқықтарын берді. Алайда, 1954 жылғы «Жою туралы» заң арқылы тайпаларға көрсетілетін федералды көмек тоқтатылды. 1954 жылы федералды мойындаудан айырылғаннан кейін, олар 1986 жылы бұл мәртебені қайта алды. Олар Оңтүстік Орегон және Солтүстік Калифорния аймақтарында таралған. Кламат резервациясы батыс жағалау бойында шамамен 300 акр жерді қамтиды. Кламат тайпалары, Кламат, Модок және Яхускин Пайут халқынан тұрады, олар Кламат алқабында тұрады, бірақ олардың көптеген қасиетті рәсімдерін Спраг өзенінің жанында өткізеді. Орман шаруашылығы қызметі кең ауқымды орман кесу, кен өндіру және бөгет салуды бақылады, бұл ортаның көп бөлігін, әсіресе лосось қорларын және секвоя ормандарын құлдыратты. 1947 жылы Карук аборигендерінің аумағының төменгі бөлігі Алты өзен ұлттық орман қорығының құрамына енді. Орман шаруашылығы қызметінің пікірінше, олар зардап шеккен экожүйелерді одан әрі жояды деп санағандықтан, жергілікті халыққа олардың дәстүрлі аумақтарын басқаруға рұқсат берілмеді. Бұл 1970 жылы Кламат тайпаларының осы аумақтарда балық аулауға құқығы бар ма, жоқ па деген заңдық дауға әкелді. Орман шаруашылығы қызметі мен Жерді басқару бюросы 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында ғана жерді басқаруға дәстүрлі экологиялық білім мен басқару тәжірибесін енгізу үшін Оффилд тауындағы салтанатты өртеу жобасы және Тайпалық орманды қорғау туралы заң аясында тайпалық халықтармен ынтымақтастық жасады.
Балық және жануарлар дүниесі
Өзен анадромды чинук (Oncorhynchus tshawytscha), кохо (Oncorhynchus kisutch) және стальбалық (Oncorhynchus mykiss) лактарының маңызды мекені болып саналады. Жоғарғы Кламат өзенінің бассейнінен алынған археологиялық үлгілердің ежелгі ДНК-сының анықтамасы балық қалдықтарының чинук лосось және стальбалық форель екенін көрсетті, ал стронций/кальций қатынастарының геохимиялық талдауы балықтардың анадромды екенін растады. Бұл тұжырымдар чинук лососінің Тынық мұхитынан жоғары көтеріліп, Үстіңгі Кламат көлінің салаларында шаруашылық үшін пайдаланғанын, ал стальбалық форелінің де Жоғарғы Кламат өзенінің бассейнінде шаруашылық екенін растады. Тарихи мәліметтерде кохо лососі мен анадромды Тынық мұхитының лампреясы (Entosphenus tridentatus) Жоғарғы Кламат өзенінің бассейніне көтеріліп, кем дегенде Орегон штатының Кено қаласынан батысқа қарай 6 шақырым жердегі Спенсер сағасының маңына дейін шаруашылық екені де көрсетілген. Бүгінде бұқа форелі Үстіңгі Кламат көлінің бірнеше салаларында сақталған: солтүстік-батысқа қарай Үшмильдік ағысы және Күн ағысы, ал шығысқа қарай Сикан өзені мен Жоғарғы Спраг өзенінің салалары. Жоғарғы Кламат бассейніндегі суды суармалы егіс үшін пайдалану мәселесі де даулы, ол 2001 жылы құрғақшылық кезінде құрып кету қаупі төнген лосось пен көл балықтарын қорғау үшін уақытша тоқтатылды. Вице-президент Дик Чейни қоршаған ортаны емес, ауыл шаруашылығы саласына суды қамтамасыз ету үшін жеке араласты. 2002 жылы ішкі істер министрі Гейл Нортонның басшылығымен федералды үкімет құрғақшылық жалғасып жатқан кезде суландырушыларға толық су жеткізуді қамтамасыз етті; бірақ Кламат аймағындағы тайпалардың шаруалардың жерге орналасуына дейінгі келісімдердегі құқықтары бар екеніне қарамастан. Нортон фермерлерге өзеннен төменгі ағыстағы америкалықтар үшін суды сатуға рұқсат беру арқылы «еркін нарық» тәсілін ұсынды. Сол жылы Кламат өзені жүйесінде бұрын-соңды тіркелмеген ең үлкен балық өлімі болды. Палатаның Табиғи ресурстар комитеті вице-президент Чейниді саяси пайда үшін фермерлерге қосымша су жібергені үшін тергеді. Калифорния штатының және АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің биологтарының мәлімдемесіне сәйкес, өзендегі қалыптан тыс төмен ағын, балықтардың көп қайтуы және судың жоғары температурасы 2002 жылдың қыркүйегінде балық шіріуі ауруының салдарынан кем дегенде 33 000 лососьтің көбеймей тұрып өлуіне себеп болды. Өлім Тринити ағысының төменгі ағысында болды, ал Тринити лососі Кламаттан гөрі көбірек зардап шекті, өйткені Тринити ағысы өте жоғары болды. Балық өлімі туралы есепте 34 056 деп есептелген ресми көрсеткіш нақты жоғалтудың жартысы ғана болуы мүмкін. Кламат өзенінің ағыны Кенодағы өзен өлшегішінде 1908 жылдың қыркүйегінде (суармалы егіс басталғанға дейін) төмен болды. 2002 жылғы балық өлімі кезінде ағын тіркелді. 2001 жылдың қыркүйегінде суармалы егісті тоқтату кезінде орташа есеппен тіркелді. 2011 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) 1992 жылы Калифорния штатының үкіметі алғаш ұсынған жоспарды мақұлдады. Бұл жоспарда лососьті фосфор, азот және көміртекті биохимиялық оттегі сұранысынан қорғау үшін төменгі өзенді толықтай тазалау қажет болды. Экологиялық топтар, алтыдан астам мемлекеттік мекемелер, бассейндегі америкалық тайпалар және басқалар ЭПА-мен жұмыс істеп, Кламаттағы ластану деңгейін төмендетуге тырысты. Бөгеттердің құрылысынан туындаған эвтрофикация және су температурасының көтерілуі, әсіресе құрғақшылық жылдары, лососьтің көшіп-қону жағдайларын нашарлатты. Жоғарғы Кламат, Шаста және Скотт өзендерін суару, сондай-ақ Жоғарғы Тринити өзенін толық бұру жас лососьтің көктемде және ересек лососьтің күзде көшіп кетуін қолдайтын өзеннің жалпы ағынын төмендетті. 1960 жылдары бүкіл Кламат өзенін Орталық Калифорния мен Оңтүстік Калифорнияға аудару жобасы ұсынылды, бұл жоба Кламат бұрылысы деп аталды, бірақ бұл жоба жеңіліске ұшырады. Бұл лососьтің өзеннің соңғы 19 шақырымымен шектеуін тудыратын еді. 2002 жылы үлкен балық өлімі өзенге және оған тәуелді тайпаларға өз зардабын тигізді. Судың аз ағыны мен дұрыс басқарудың нәтижесінде 34 000-нан астам лосось өліп қалды. 2005 жылы PacifiCorp федералды үкіметке 50 жылға дейін Кламат өзеніндегі төрт гидроэлектрлік бөгетіне қайта лицензия беруді өтінді. Экологтар лососьтің жоғарғы Кламатқа қайта оралуы үшін бөгеттерді алып тастау керек деп, лицензияны қайта беруге қарсы болды. 2010 жылдың 18 ақпанында Кламат бассейнін қалпына келтіру туралы келісімге қол қойылды. Фермерлер, америкалық тайпалар, балықшылар, табиғатты қорғау тобы және мемлекеттік мекемелер арасында екі жылдық жабық есік артындағы келіссөздер Кламат суын пайдалану туралы егжей-тегжейлі келісімге жету жоспарына әкелді. Бұл төрт гидроэлектрлік бөгетті – Iron Gate бөгетін және Copco бөгеттерін 1 және 2 (Калифорнияда) және John C. Boyle бөгетін (Орегонда) – 2020 жылдан бастап 483 шақырымдық Кламат өзені бойында орналасқан бөгеттерді алып тастауды және қалпына келтіру жобаларын жүргізуді де қарастырды. PacifiCorp, федералды үкімет, Калифорния және Орегон арасындағы төрт тараптың келісімі 2008 жылдың 13 қарашасында төрт бөгетті алып тастау туралы «Принцип бойынша келісімге» қол қойылды. PacifiCorp абоненттері жоспардың бір бөлігін қаржыландырады, ал Калифорния штаты қалған жобалық құнның көп бөлігін қаржыландырады. Жалпы құн шамамен 800 миллион долларға жетеді. Келісім федералды үкіметке бөгеттерді алып тастаудың салдары мен пайдасын ғылыми тұрғыдан бағалауды, мұндай шаралардың қоғамдық мүддеге сәйкес келіп кететінін анықтауды және 2012 жылдың 31 наурызына дейін жобаның пайдасы шығындарды ақтайтыны туралы соңғы шешім қабылдауды талап етті, бірақ бұл мерзім орындалмады. Кламат округінің «Tea Party Patriots» тобы келісімге қарсы шығып, келісімді қолдаған жергілікті сайланған шенеуніктерді қызметтен шеттетуге жетті. 2013 жылдың 4 сәуірінде АҚШ Ішкі істер министрлігі жоспар бойынша соңғы экологиялық әсерді бағалау туралы есепті жариялады, онда төрт бөгетті алып тастау және Кламаттағы туа біткен лососьтің көшіп-қонуына көмектесу үшін 1 миллиард долларлық басқа да экологиялық қалпына келтіру жұмыстарын ұсынды. Орегоннан аға сеністі білдірген сенатор Рон Уайден 2014 жылғы Кламат бассейнінің суын қалпына келтіру және экономикалық жаңғырту заңының авторы болды, оған Орегоннан келген әріптес сенатор Джефф Меркли және Невададан келген сенатор Дин Хеллер де қол қойды. Klamath River Renewal Cooperation (KRRC) Iron Gate, COPCO 1&2 (Калифорния және Орегон Power Company) және JC Boyle бөгеттерінің лицензиясын KRRC-нің қарауына толық көшіруге өтініш білдіруде. Бұл лицензияны көшіру Федералдық Энергия және Регуляторлық Комиссияда (FERC) қаралып жатыр. FERC 2020 жылы KRRC-ге лицензияны толық көшіру туралы шешім қабылдауы керек. Pacific Corp-қа KRRC-нің қарауына лицензияны беру туралы FERC-тің шешімінен кейін Армия инженерлік корпусының Таза су сертификатын алу қажет болады. Kiewit Construction 2022 жылдың басында бөгеттерді алып тастау жұмысын жүргізу үшін таңдалды. Бөгеттерді алып тастау және қалпына келтіру жұмысының құны шамамен 450 миллион долларға бағаланады. KRRC Iron Gate су қоймасының астындағы Кламат өзенінен өтетін Йрека қаласының су құбырын қаржыландырып, жаңа құбыспен алмастырады. Кламат өзеніндегі бөгеттерді алып тастау – Кламаттағы тарихи лососьтің көшіп-қонуын қалпына келтіру мақсатымен АҚШ тарихындағы ең ірі бөгеттерді алып тастау болады. 2020 жылдың 17 қарашасында Калифорния және Орегон штаттары, Юрок тайпасы, Карук тайпасы, PacifiCorp және Klamath River Renewal Corporation 2016 жылы келісілген және қол қойылған түзетілген Klamath Hydroelectric Settlement Agreement (KHSA) жоспарын іске асыру жолдарын сипаттайтын келісім туралы меморандумға (MOU) қол қойды. Меморандум FERC-ті PacifiCorp-тің жобаға лицензиясынан шығарып, Калифорния, Орегон және KRRC-ні бөгеттерді алып тастауды жүргізуге қосымша лицензиаттар ретінде қосуға шақырады. Қол қойған тараптар соңғы реттеуді жүзеге асыруды жоспарлап отыр.
Су құқығы туралы дау
1864 жылы келісімге қол қойылғанда, жері аз Кламат тайпалары балық аулауға қажетті өзен суына жетпей қалды. 1950-1970 жылдары олар федералды түрде танылмаған, бірақ тайпалар ешқашан өздерінің су құқығын жоғалтқан жоқ, ал 2001 жылы, Кламат бассейні фермерлері АҚШ Ішкі істер министрлігіне суару суына қол жеткізуді екі рет талап еткенде, олардың құқықтары сақталды. Тайпалардың балық аулауға арналған су мөлшері 21-ші ғасырда Кламат бассейніндегі су дауларының маңызды факторы болып табылады. 2013 жылы "Су шақыру" деп аталатын шара аясында тайпаның су құқығы алғаш рет күшіне енгізілді. Кламат тайпасы өзендегі су құқығын пайдаланды, ол Су шеберімен орындалды. Бұл жер асты суларын пайдаланатын суарушылардан басқа, жоғарғы бассейндегі суарудың көбіне тоқтатылуына әкелді. Алайда, Klamath жобасы шақырылмады. 2019 жылы Юрок тайпасы Кламат өзенін жеке тұлға деп жариялады. Қараша айында Baley v. United States ісі АҚШ фермерлері мен малшыларының пайдасына шешілді. Фермерлер мен малшылар АҚШ қауіп төнген және жойылып бара жатқан түрлерге суару суын бөлгеннен кейін сотқа шағымданған. 2020–2021 жылдардағы Солтүстік Америкадағы құрғақшылық кезінде тайпалар, фермерлер және жануарлар су тапшылығына ұшырады, бұл олардың арасындағы қақтығыстарды күшейтті.
Демалыс
Ақ судағы рафтинг және каяк – Кламат өзенінің жоғарғы ағысында, Дж.С. Бойл бөгетінің төменгі жағында, сондай-ақ Хаппи Кемп қаласынан төменге қарай Кламат өзенінің төменгі ағысында танымал демалыс түрлері. Бір жерде 161 км-ден асатын I–II сыныптағы ақсулы сарқырамалардың ұзын учаскелері бар, ал кейбір тар жерлерде III–IV сыныптағы сарқырамалар кездеседі. Ақсулы рафтингке ең танымал бөлік – Индиялық өзеннен Кун өзеніне дейінгі Хаппи Кемп төменгі жағы. Вейчпектен кейін өзен баяулап, кеңірек және терең арнаға айналады. Өзеннің 21 км-і «Жабайы», ал 282 км-і «Рекреациялық» аймақ деп белгіленген. Кламат өзенінде спорттық балық аулау да танымал, ең көп сұранысқа иесі – стальбалық алабұға, бірақ шамалы ласось қайтарымы балық аулауға кедергі келтірмейтін жағдайда, шамалы ласось да көп ізделеді. Балық аулау бойынша кеңесшінің айтуынша, Кламат АҚШ-тың батыс жағалауындағы ең өнімді темірбас өзендерінің бірі. Кламат және оның салалары – Салмон және Тринити өзендері бойында демалыс шаруаға арналған алтын өндіру кең таралған. Алтынды табу үшін қарапайым әдістер, мысалы, іргелеу әлі де қолданылады, бірақ кейбір әдістерде сору сорғылары қолданылады – бұл шөгінділерді аударып, алтын табу үшін тарату процесі. Оппозициялық тараптар су сапасына (сияп) және балықтардың мекендеу ортасына зиян келтіретінін айтатын осы практика туралы пікірталас жалғасуда. 2016 жылдан бері Калифорнияда сору сорғыларын қолданатын кен өндіруге тыйым салынған. Кламат Ұлттық Орманы, Алты Өзен Ұлттық Орманы, Кламат Ұлттық Жануарлар Қорғау Кешені және Төменгі Кламат Ұлттық Жануарлар Қорғау Орталығы сияқты әртүрлі ұлттық ормандар мен жануарлар дүниесін сақтау аумақтары Кламат өзенінің суайдынында орналасқан. Кламат Ұлттық Орманы Сискию округінде орналасқан, оның шағын бөлігі Орегон штатында, ал Алты Өзен Ұлттық Орманы Кламаттың оңтүстік суайдынында, көбінесе Тринити өзенінің суайдынында орналасқан. Соңғы екеуі Жоғарғы Кламат көлі мен Төменгі Кламат көлі аймағында орналасқан. Лава түтіктері мен құрылымдарының үлкен жиынтығын қамтитын Лава Төсектері Ұлттық Ескерткіші, көлдің қалдықтарының оңтүстігінде, Төменгі Кламат көлі аймағында орналасқан. Iron Gate Dam – Кламат өзеніндегі ең төменгі бөгет, ол Жоғарғы Кламат алабының 675 км-ден астам бөлігіндегі көші-қон және шаруашылық ортасын толығымен бөліп тастайды. Бұл бөгеттер Жоғарғы Кламат алабында ласось балық аулау сияқты демалыс мүмкіндіктерін жойды. Жақын арада Кламат өзеніндегі төрт негізгі бөгеттің бұзылуы күтілуде. Бұл бөгеттер бұзылғаннан кейін туризмді дамытуға көптеген жаңа мүмкіндіктер ашылады. Бөгеттер алынғаннан кейін өзеннің гидрологиясы күрт өзгеруі мүмкін, бұл жаңа сарқырамалар мен NEAT (Табиғат, Экология және Оқиғалық туризм) қалыптаса алатын және Кламат алабының жергілікті тұрғындарына көбірек экономикалық мүмкіндіктер ұсынатын жаңа аймақтарды құруы мүмкін. Темір қақпа бөгеті салынар алдында ласось Жоғарғы Кламат алабында 970 км-ден астам шаруашылық және өсіру ортасына қол жеткізе алды. Жоғарғы Кламат алабы ласось көші-қонына ашылғаннан кейін, бұл өзен экожүйесін әртараптандырады, демалыс балық аулауға және жаңа экономикалық мүмкіндіктерге, мысалы, балық аулау турларына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Жоғарғы Кламат алабында ласось үшін жаңа мекендеу ортасын көру және сақтауға көмектесетін экожүйелік туризм мүмкіндіктерін сақтауға болады.
Кламат салмондар мерекесі
Жыл сайын Кламат өзенінің жағасында Юрок халқының құдіретті лосості құрметтеу үшін фестиваль өтеді. Кламат лосось фестивалі көбінесе тамыз айында болады және ойындар, тамақ, шерулер мен мерекелеудің басқа да түрлерін қамтиды.