Кіріспе

Бурачник туысы Трифолиум туысына жататын өсімдіктер (латынша tres - "үш" + folium - "жапырақ"), Еуропадан шыққан Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктердің 300-ге жуық түрінен тұрады. Бұл туыс космополиттік таралуға ие, ең көп түрлері Солтүстік жарты шарда кездеседі, бірақ көптеген түрлері Оңтүстік Америкада және Африкада, тіпті тропиктердің тауларында да өседі. Олар бір жылдық, екі жылдық немесе қысқа ғұмырлы көп жылдық шөптесін өсімдіктер, әдетте биіктігіне дейін өседі. Жапырақтары үш жапырақты (сирек жағдайларда төрт немесе одан да көп жапырақтары болады; жапырақтағы жапырақ саны неғұрлым көп болса, соғұрлым сирек кездеседі; төрт жапырақты бурашникті қараңыз), жапырақ сабағына біткен қынды жапырақтары бар, ал гүлдері қызыл, күлгін, ақ немесе сары түсті, кішкентай гүлшоғырларынан немесе тығыз масақтарынан тұрады; кішкентай, аздаған тұқымды қауындар тостаған ішінде жабылады. Бал аралары да бурашникті тозаңдата алады, сондықтан бурашник жайылымдары бар шаруалар ара бағушыларға үлкен сұраныс жасайды. Шаруалар аралардың белсенділігі артуымен болатын жақсартылған тұқым себуден пайда көреді, яғни бурашник өнімділігі жоғары болады. Ара шаруашылығында бурашник гүлдеген кезде аралардың нектарға қанағаттанғанына куә болады, себебі бурашник бал аралары үшін негізгі нектар көзі болып табылады. Trifolium repens, ақ немесе голланд бурашнигі, шөптесін және жақсы жайылымдарда көп жылдық өсімдік. Гүлдері ақ немесе қызғылт түсті, тостаған қурағанда қоңыр түске айналып, төмен қарай иіледі. Trifolium hybridum, Alsike немесе швед бурашнигі, 19 ғасырдың басында енгізілген және қазір Ұлыбританияда табиғи түрде өсетін көп жылдық өсімдік. Гүлдері ақ немесе қызғылт түсті және Trifolium repens гүлдеріне ұқсайды. Trifolium medium, далалық немесе зигзаг бурашнигі, иілгіш сабақтары мен қызғылт күлгін гүлдері бар көп жылдық өсімдік. Басқа түрлері: Trifolium arvense, қоян аяғы, далалар мен құрғақ жайылымдарда өсетін, ақ немесе ашық қызыл гүлдері мен қауырсын тәрізді тостаған жапырақтары бар жұмсақ түкті өсімдік; Trifolium fragiferum, шілде бурашнигі, глобулалы, қызғылт күлгін гүлшоғырлары мен ісіңкі тостаған жапырақтары бар; Trifolium campestre, хоп бурашнигі, құрғақ жайылымдар мен жол жиектерінде өсетін, ақшыл сары гүлдері кішкентай хоптарға ұқсайтын; және оған ұқсас Trifolium dubium, жайылымдар мен жол жиектерінде жиі кездесетін, кішкентай гүлшоғырлары мен кішкентай сары гүлдері қою қоңыр түске айналатын. Жүкті әйелдер қызыл бурашник қолданбауы керек. Бұл өсімдік американдықтардың дәстүрлі тағамы, оны шикі күйінде де, тамырларын кептіріп, түтінге ұстағаннан кейін де жейді. Гүлдерден алынған тұқымдар нан жасауға қолданылады. Гүлдерден шай да жасауға болады. Бурашник жапырақтарында әдеттегі үш емес, төрт жапырақша болуы мүмкін. Бұл төрт жапырақты бурашниктер, сирек кездесетін нәрселер сияқты, сәттілік әкеледі деп есептеледі. Бурашникте бес, алты немесе одан да көп жапырақша болуы мүмкін, бірақ олар одан да сирек кездеседі. Бурашник жапырақтарының сыртқы құрылымы физикалық бағытына қарай өзгереді. Ең көп жапырақша санының рекорды – 56, ол 2009 жылдың 10 мамырында тіркелген. Бұл 2008 жылдың маусым айында сол ашушы жасаған "21 жапырақты бурашник" рекордын (18 жапырақтан тұратын бұрынғы Гиннесс рекорды) бұзды. "Бурашникте өмір сүру" деген сөз тіркесі, ыңғайлы, жайлы немесе өркенді өмір сүруді білдіреді. Хирургияда [геморройды алып тастағаннан кейін жараның көрінісіне қатысты] жиі айтылатын сөз: "Егер ол бурашник сияқты болса, мәселе шешілді; егер ол далия сияқты болса, сәтсіздікке ұшырауға дайын болыңыз". Бурашник түйіскен жол айырығы (көрт жапырақты бурашникке ұқсас) жоғарыдан қарағанда бурашник жапырақтарына ұқсас болғандықтан осылай аталған.

Филогения

Трифолиумның алғашқы кең ауқымды жіктелуін Майкл Зохари мен Дэвид Хеллер жасаған, және ол 1984 жылы жарияланған. Олар осы туысты сегіз бөлімге бөлді: Lotoidea, Paramesus, Mistyllus, Vesicamridula, Chronosemium, Trifolium, Trichoecephalum және Involucrarium, сонда Lotoidea ең төменгі жағында орналасқан. Осы жіктеу жүйесінде Trifolium repens Lotoidea бөліміне жатады, ол ең ірі және ең біртекті емес бөлім. Lotoidea Америка, Африка және Еуразиядан шыққан түрлерді қамтиды, олар гүлшоғырының пішіні, гүл құрылымы және қауашадан шығып тұратын бұршақтарының ерекшеліктеріне байланысты клад деп есептеледі. Дегенмен, бұл белгілер тек осы бөлімге ғана тән емес, басқа бөлімдердегі көптеген түрлермен ортақ. Зохари мен Хеллер бұл белгілердің басқа бөлімдерде кездесуі Lotoidea-ның бастапқы орнын дәлелдейді деп сараптап, себебі олар көне тектік белгілер еді. Осы бөлімді бастапқы деп санаудан басқа, олар басқа бөлімдер арасындағы байланыстарды анықтаған жоқ. Содан бері молекулалық деректер Зохари мен Хеллер ұсынған филогенезді күдік тудырып, сонымен бірге растады. Туыс бойынша жүргізілген молекулалық зерттеулер екі кіші туыстан – Chronosemium және Trifolium – тұратын жаңа жіктеу жүйесін ұсынды. Бұл соңғы қайта жіктеу Trifolium туысын сегіз бөлімге бөледі. Молекулалық деректер Зохари мен Хеллер ұсынған үш бөлімнің (Trifolium, Paramesus және Trichoecephalum) монофилеттік екенін қолдайды, бірақ Lotoidea-ны емес (осы бөлімнің мүшелері кейіннен бес басқа бөлімге қайта жіктелді). Басқа молекулалық зерттеулер, көлемі шағын болғанымен, Lotoidea-ны қайта ұйымдастыру қажеттігін қолдайды.