Кіріспе

Өсімдіктер туысы автоматты таксобокс.
|кескін = Spiderwort Blue Flower 2. JPG
|кескін мәтіні = Tradescantia ohiensis
|ата-аналарды көрсету = 3
|таксон = Tradescantia
|авторитеті = Ruppius ex L.
|негізгі түр = Tradescantia virginiana
|негізгі түр авторитеті = L.
|бөлімдер = бөлімдер
|бөлімдер =

|синонимдер ref =) – Commelinaceae тұқымдасына жататын, Оңтүстік Канададан Солтүстік Аргентинаға дейін, Батыс Үндістанды қоса алғанда, Америкада өсетін 85 түрлі шөптесін көп жылдық жабайы гүлдердің туысы. Бұл туыстың өкілдері көптеген халықтық атаулармен белгілі, олардың ішінде инчплант, саяхатшы гүлі, паушақ, күндізгі гүл және традесканция. Tradescantia өседі және көбінесе орманды жерлерде және ашық далаларда жеке немесе топта кездеседі. Олар 17 ғасырда Еуропаға сәндік өсімдік ретінде әкелінді және қазір әлемнің көптеген аймақтарында өсіріледі. Кейбір түрлер Еуропа, Азия, Африка, Австралия аймақтарында және кейбір мұхит аралдарында табиғи түрде таралып кеткен. Бұл туыстың көптеген түрлері цитогенетика үшін қызығушылық тудырады, өйткені олардың хромосомаларының құрылымы мен саны эволюциялық өзгерістерге ұшырайды. Сондай-ақ, олар қоршаған ортадағы мутагендерді анықтау үшін биоиндикаторлар ретінде қолданылған. Кейбір түрлер егістік дақылдарына зиян келтіретін және инвазивті болып саналатын түрлерге айналған.

Сипаттама

Tradescantia – шөптесін көпжылдық өсімдіктер, олардың арасында өрмелегіш және төмен түсетін түрлері бар, биіктігі әртүрлі болады. Сабақтары көбінесе шырынды немесе жартылай шырынды, ал жапырақтары кейде жартылай шырынды болады. Жапырақтары ұзын, жіңішке, пышақ тәрізді немесе сүйірленген, ал гүлдері ақ, қызғылт, күлгін немесе көк түсті болуы мүмкін, үш құлпынағы және алты сары аталық тозаң қапшығы (немесе сирек, төрт құлпынағы және сегіз аталық тозаң қапшығы) бар. Өсімдік шырышты және мөлдір шырынды. Көптеген түрлерінің гүлдері бір күн ғана ашылады, таңертең гүлдеп, кешке дейін қысылады.

Этимология

Карл Линней таңдаған туыстың ғылыми атауы ағылшын табиғаттанушылары және саяхатшылары Джон Трэдскант Үлкен (шамамен 1570 – 1638) және Джон Трэдскант Кіші (1608–1662) құрметіне берілген, олар ағылшын бақшаларына көптеген жаңа өсімдіктерді әкелді. Трэдскант Кіші Вирджинияның жаңа колониясына үш экспедиция ұйымдастырды. Содан, 1629 жылы Tradescantia virginiana түрі Англияға әкелінді. Бұл туысқа жататын өсімдіктер әртүрлі аймақтар мен елдерде әртүрлі атаулармен белгілі. "Дюймдік өсімдік" деген атау өсімдіктің жылдам өсуін немесе сабақтағы жапырақтарының арасындағы бір дюймдік қашықтықты сипаттау үшін пайдаланылады деп есептеледі. "Құбыршық гүл" атауы сабақ кесілгенде жіп сияқты жіптерге айналатын шырынына сілтеме жасайды. "Күндіз гүлі" атауы Commelinaceae тұқымдасының басқа өкілдерімен ортақ, ол бір күн ішінде ашылып, жабылатын гүлдерге қатысты. "Келмелі гүл" деген даулы атау христиан мифінен шыққан, онда Исаны айқышқа шегелеу жолында қорлаған адам жер бетінде мәңгілікке айналып жүруге міндеттелген. Соңғы жылдары бұл және басқа да ұятты атауларды қолдануды тоқтатуға тырысулар жасалып жатыр, олардың орнына "айналып жүретін жігіт" немесе "айналып жүретін Уилли" сияқты баламалар ұсынылуда. Испан тілінде Tradescantia өсімдіктерін кейде flor de Santa Lucía (Қасиетті Люсия гүлі) деп атайды, бұл қасиеттінің көздің қадірлі қамқоршысы ретінде танылуымен және өсімдіктің шырынының көздің қабынуын басу үшін көз тамшылары ретінде қолданылуымен байланысты.

Сыныпқа жатқызылмаған

Tradescantia petiolaris M. E. Jones

Бұрын осы жерде орналастырылған

Tradescantia × andersoniana W. Ludw. & Rohweder Атауы ешқандай сипаттамасыз жарияланған, сондықтан бұл жарамды ботаникалық атау емес; таксон қазір культиваторлар тобы ретінде қарастырылады. Callisia navicularis (Ortgies) D. R. Hunt (T. navicularis Ortgies ретінде) Callisia warszewicziana (Kunth & C. D. Bouché) D. R. Hunt (T. warszewicziana Kunth & C. D. Bouché ретінде) Gibasis geniculata (Jacq.) Rohweder (T. geniculata Jacq. ретінде) Gibasis karwinskyana (Schult. & Schult. f.) Rohweder (T. karwinskyana Schult. & Schult. f. ретінде) Gibasis pellucida (M. Martens & Galeotti) D. R. Hunt (T. pellucida M. Martens & Galeotti ретінде) Siderasis fuscata (Lodd. et al.) H. E. Moore (T. fuscata Lodd. et al. ретінде) Tinantia anomala (Torr.) C. B. Clarke (T. anomala Torr. ретінде) Tripogandra diuretica (Mart.) Handlos (T. diuretica Mart. ретінде) Elasis hirsuta (Kunth) D. R. Hunt (T. hirsuta ретінде) Олар көбінесе жапырақтары үшін өсіріледі, және көптеген түрлері күміс, қызғылт, жасыл, ақ және алтын түстерінің әртүрлі өрнектеріне ие. T. (Andersoniana Group) 'Concord Grape' T. cerinthoides 'Nanouk' T. cerinthoides 'Variegata' T. fluminensis 'Aurea' T. fluminensis 'Quicksilver' T. pallida 'Purpurea' T. spathacea 'Rainbow' T. zebrina 'Purpusii' T. zebrina 'Quadricolor'

Халықаралық бақша ғылымдары қоғамы 2022 жылы Tradescantia Hub-ты Tradescantia үшін Халықаралық культиваторларды тіркеу органы (ICRA) ретінде тағайындады. ICR органы ретінде Hub осы туыстағы барлық культиваторлардың дұрыс атауларын тіркеу және тексеру тізімін жүргізуге жауапты.

Арамшөптер

Сабақ бөліктерінен оңай көбейіп, көптеген орман жағдайларында жер қабатына басымдық танытуы себепті, T. fluminensis Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-тың оңтүстігінде кең таралған зиянды өсімдікке айналды. Белгілі бір аймақтарда инвазивті арамшөптер саналатын басқа түрлерге T. pallida, T. spathacea және T. zebrina жатады.

Уыттылық

Tradescantia туысының кейбір өкілдері үй жануарларында (әсіресе мысықтар мен иттерде) аллергиялық реакцияларды тудыруы мүмкін, бұл қызыл, қышыған терімен көрінеді. Көрінетін себепкерлері: T. albiflora (цинга шөбі), T. spathacea (Мұсаның бесігі) және T. pallida (күлгін жүрек).

Қолданылуы

Түпкілік американдықтар T. virginiana-ны көптеген жағдайларды емдеу үшін қолданған, оның ішінде асқазан ауруларын да. Ол сонымен қатар тағамдық көз ретінде де пайдаланылған. Кейбір Tradescantia-ның торап шаштарының жасушалары көк түсті болады, бірақ гамма сәулелері сияқты иондаушы радиация көздеріне немесе өнеркәсіптік кәсіпорындардан шығатын күкірт диоксиді сияқты ластағыштарға ұшырағанда, жасушалар мутацияланып, қызғылт түске өзгереді; олар – қоршаған ортадағы радиация деңгейін анықтауға арналған тиімді биологиялық сынақтардың сирек кездесетін түрлерінің бірі.