Мидың төменгі бөлігі және көру қабілеті

Кіріспе

Бас артқы бөлігінде орналасқан ми бөлігі

Оқипальды жаңқа – сүтқоректілер миындағы ми қабығының төрт негізгі жаңқасының бірі. Атауы оның бас артқы жағында орналасуынан туындайды, латын тілінен алынған ob, "артта", және caput, "бас" сөздерінен. Оқипальды жаңқа – сүтқоректілер миының көру ақпаратын өңдейтін орталығы, көру қабығының анатомиялық аймағының көп бөлігі осы жаңқада орналасқан. Бастапқы көру қабығы – Бродманның 17-ауданы, көбінесе V1 (көрнеулік) деп аталады. Адамның V1 оқипальды жаңқаның медиалды жағында, калькарналық сулькуста орналасқан; V1-дің толық көлемі көбінесе оқипальды полюске дейін жалғасады. V1 жиі жолақты қабық деп те аталады, себебі оны миелиннің үлкен жолағы – Геннаридің жолағы арқылы анықтауға болады. V1-дің сыртындағы көру стимулын тудыратын аймақтар экстрастриаттық қабық деп аталады. Экстрастриаттық аймақтар көптеген, және олар визуо-пространдық өңдеу, түс ажырату және қозғалыс сезіну сияқты әртүрлі көру тапсырмаларына маманданған. Оқипальды жаңқаның екі жақты зақымдануы қабықшалық соқырлыққа алып келуі мүмкін (Антон синдромына қараңыз).

Құрылымы

Екі төңкерік лобтары – адам миының жұпталған төрт лобтарының ең кішісі. Бас сүйегінің ең артқы бөлігінде орналасқан төңкерік лобтары, мидың артқы бөлігінің құрамына кіреді. Ми лобтары үстіндегі сүйектің атына байланысты аталады, ал төңкерік сүйегі төңкерік лобтарының үстінде жатыр. Лобтар мишықтан миды бөліп тұратын қатты қабықтың – мишық қатты қабығының үстінде орналасқан. Олар ми жарығы арқылы бөліну арқылы әрбір ми жарты шарында құрылымдық тұрғыдан оқшауланған. Төңкерік лобының алдыңғы жиегінде бірнеше төңкерік гирлары бар, олар бүйірлік төңкерік ойысымен бөлінеді. Әр жарты шардың ішкі бетіндегі төңкерік аспектілері калькарин ойысымен бөлінеді. Орталық, Y тәрізді ойыстың үстінде кунеус жатыр, ал ойыстың астындағы аймақ – тілдік гирус. Төңкерік лобының негізгі көру аймақтарына зақым келтіру жартылай немесе толық соқырлыққа әкелуі мүмкін.

Функция

Омыртқа жағы бірнеше функционалдық көру аймақтарына бөлінеді. Әрбір көру аймағында көру әлемінің толық картасы бар. Бұл аймақтарды ажыратып тұратын анатомиялық белгілер болмаса да (тақсық қабыршақтағы айқын жолақтардан басқа), физиологтар электродтық тіркеулерді пайдаланып қабыршақты әртүрлі функционалдық аймақтарға бөлді. Бірінші функционалдық аймақ – негізгі көру қабығы. Онда кішкентай қабылдау өрістеріндегі жергілікті бағдар, кеңістіктік жиілік және түс қасиеттерінің төменгі деңгейдегі сипаттамасы бар. Негізгі көру қабығы жобаларын вентральді ағынның (көру аймағы V2 және көру аймағы V4) және дорсальді ағынның (көру аймағы V3, көру аймағы MT (V5) және дорсомедиалды аймақ (DM)) артқы аймақтарына бағыттайды. Вентральді ағын көруде "не" екенін анықтаумен айналысады, ал дорсальді ағын "қайда/қалай" екенін анықтайды. Себебі вентральді ағын есте сақталған стимулдарды анықтау үшін маңызды ақпаратты ұсынады. Осы ақпаратты есте сақтап, дорсальді ағын сыртқы стимулдарға жауап ретінде моторлық әрекеттерге назар аудара алады. Көптеген зерттеулер екі жүйенің тәуелсіз және бір-бірінен бөлек құрылымдалғанын көрсеткенімен, сәтті қабылдау үшін екеуінің де маңызды екендігіне дәлелдер бар, әсіресе стимулдар күрделі формаларға ие болғанда. Мысалы, форма мен орналасуды зерттеу үшін fMRI пайдаланылды. Бірінші процедура орналасу тапсырмаларынан тұрды. Екінші процедура жарық бөлмеде өтті, онда қатысушыларға 600 мс бойы экранда стимулдар көрсетілді. Олар екі жолдың да пішін қабылдауда рөл атқаратынын анықтады, тіпті орналасу процесі дорсальді ағында жалғаса берсе де. Дорсомедиалды (DM) аймақ толыққанды зерттелмеген. Алайда, бұл ағынның басқа көру аймақтарымен өзара әрекеттесетінін көрсететін бірнеше дәлелдер бар. Маймылдарды зерттеу барысында V1 және V2 аймақтарынан алынған ақпараттың жартысы DM-ге енетіні анықталды. Қалған ақпарат көру процесінің кез келген түрімен байланысты. Ретина сенсорлары стимулдарды оптикалық жол арқылы жақтық тізелік денелерге жеткізеді, онда оптикалық сәулелер көру қабығына дейін жалғасады. Әрбір көру қабығы көздің сыртқы жартысынан (сол жақтағы) және ішкі жартысынан (қарсы жақтағы) бастапқы сезімдік ақпаратты алады. Кюнеус (Бродманның 17-аймағы) төменгі көру өрісін көрсететін жоғары ретинадан көру ақпаратын алады. Лингула жоғары көру өрісін көрсететін төменгі ретинадан ақпаратты алады. Ретиналық кіріс таламустың жақтық тізелік ядросындағы "аралық станциядан" өтіп, содан кейін қабыққа бағытталады. Омыртқа жасушасының артқы жағындағы сұр зат жасушалары ретина өрісінің кеңістіктік картасы ретінде орналасқан. Функционалдық нейросуреттеу ретина өрісі күшті үлгіге ұшырағанда қабық тінінде ұқсас реакция үлгілерін көрсетеді.

The occipital lobe is divided into several functional visual areas. Each visual area contains a full map of the visual world. Although there are no anatomical markers distinguishing these areas (except for the prominent striations in the striate cortex), physiologists have used electrode recordings to divide the cortex into different functional regions. The first functional area is the primary visual cortex. It contains a low level description of the local orientation, spatial frequency and color properties within small receptive fields. Primary visual cortex projects to the occipital areas of the ventral stream (visual area V2 and visual area V4), and the occipital areas of the dorsal stream—visual area V3, visual area MT (V5), and the dorsomedial area (DM). The ventral stream is known for processing the "what" in vision, while the dorsal stream handles the "where/how". This is because the ventral stream provides important information for the identification of stimuli that are stored in memory. With this information in memory, the dorsal stream is able to focus on motor actions in response to the outside stimuli. Although numerous studies have shown that the two systems are independent and structured separately from another, there is also evidence that both are essential for successful perception, especially as the stimuli take on more complex forms. For example, a case study using fMRI was done on shape and location. The first procedure consisted of location tasks. The second procedure was in a lit room where participants were shown stimuli on a screen for 600 ms. They found that the two pathways play a role in shape perception even though location processing continues to lie within the dorsal stream. The dorsomedial (DM) is not as thoroughly studied. However, there is some evidence that suggests that this stream interacts with other visual areas. A case study on monkeys revealed that information from V1 and V2 areas make up half the inputs in the DM. The remaining inputs are from multiple sources that have to do with any sort of visual processing

A significant functional aspect of the occipital lobe is that it contains the primary visual cortex. Retinal sensors convey stimuli through the optic tracts to the lateral geniculate bodies, where optic radiations continue to the visual cortex. Each visual cortex receives raw sensory information from the outside half of the retina on the same side of the head and from the inside half of the retina on the other side of the head. The cuneus (Brodmann's area 17) receives visual information from the contralateral superior retina representing the inferior visual field. The lingula receives information from the contralateral inferior retina representing the superior visual field. The retinal inputs pass through a "way station" in the lateral geniculate nucleus of the thalamus before projecting to the cortex. Cells on the posterior aspect of the occipital lobes' gray matter are arranged as a spatial map of the retinal field. Functional neuroimaging reveals similar patterns of response in cortical tissue of the lobes when the retinal fields are exposed to a strong pattern.

Клиникалық маңызы

Егер бір оқшылық бөлігі зақымданса, нәтижесінде екі көздің де ұқсас орналасқан "көрнеу алаптарынан" туындайтын гомонимді гемианопсиядан көру қабілетінің жоғалтылуы мүмкін. Оқшылық бөлігіндегі зақымданулар көру галлюцинацияларын тудыруы мүмкін. Париеталды-шaqырлық-оқшылық ассоциациялық аймақтағы зақымданулар түс агнозиясымен, қозғалыс агнозиясымен және аграфиямен байланысты. Сол жақ оқшылық бөлігіне жақын орналасқан зақымданулар таза алексияға (аграфиясыз алексияға) әкелуі мүмкін. Оқшылық бөлігінің артқы бетінде орналасқан бастапқы көру қабығының зақымдануы, зақымданудан пайда болған көру қабығы бетіндегі көру картасындағы тесіктерге байланысты соқырлыққа алып келуі мүмкін.

Эпилепсия

Соңғы зерттеулер көрсеткендей, нақты неврологиялық белгілер идиопатиялық оқшылық бөлікше эпилепсиясына әсер етеді. Оқшылық бөлікше ұстамалары жарқын жарықпен немесе көп түсті бейнемен басталады. Бұл жыпылықтау стимуляциясы (көбінесе теледидар арқылы) деп аталады, ал мұндай ұстамалар фотосезімталдық ұстамалары деп танылады. Оқшылық бөлікше ұстамаларын бастан өткерген науқастар ұстамаларын жарқын түстермен сипаттайды және көру қабілетінің нашарлауын сезінеді (кейбір науқастарда құсу да байқалды). Ұстамалар көбінесе күндізгі уақытта теледидар, бейне ойындар немесе басқа да жыпылықтау стимуляциясы арқылы туындайды. Оқшылық бөлікше ұстамалары оқшылық бөлікшелердегі эпилептикалық ошақтан басталады. Олар спонтанды түрде немесе сыртқы көру стимулдарынан туындауы мүмкін. Оқшылық бөлікше эпилепсиясы этиологиялық тұрғыдан идиопатиялық, симптоматикалық немесе криптогендік болып бөлінеді.