Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамаққа жарамды шөптердің түрі
жалпы кресс деп аталатын тамаққа жарамды өсімдіктердің бірі
Species of edible herb
one of the edible plants generically known as cress
Кресс (Lepidium sativum), кейде бақша кресі (немесе бұйра кресі) деп аталады, оны басқа да кресс деп аталатын ұқсас өсімдіктерден ажырату үшін (ескі ағылшын тілінен "cresse" сөзінен шыққан). Бақша кресі генетикалық тұрғыдан су кресімен және горчицамен байланысты, олардың бұрышты, қышқыл дәмі мен хош иісі ортақ. Кейбір аймақтарда бақша кресі горчица және кресс, бақша бұрышы, бұрыш шөбі немесе кедей адамның бұрышы деп аталады. Бұл бір жылдық өсімдіктің биіктігі шамамен 15 см-ге жетеді, жоғарғы бөлігінде көптеген бұтақтары болады. Ақ немесе қызғылт гүлдерінің диаметрі шамамен 2 мм, олар шағын тармақталған шоғырларда жиналған. Шикі жағдайда тұтылғанда, кресс А, С және К витаминдерінің, сондай-ақ бірнеше минералдардың мол мөлшерін қамтитын, құнды тағамдық өнім болып табылады.
Cress (Lepidium sativum), sometimes referred to as garden cress (or curly cress) to distinguish it from similar plants also referred to as cress (from Old English cresse), is a rather fast growing, edible herb. Garden cress is genetically related to watercress and mustard, sharing their peppery, tangy flavour and aroma. In some regions, garden cress is known as mustard and cress, garden pepper cress, pepperwort, pepper grass, or poor man's pepper. This annual plant can reach a height of , with many branches on the upper part. The white to pinkish flowers are only across, clustered in small branched racemes. When consumed raw, cress is a high nutrient food containing substantial content of vitamins A, C and K and several dietary minerals.
Ауыл шаруашылығында
Кресс өсірудің тиімділігі көптеп өндіруде де, жеке өндіруде де бар. Бау-бақша кресі гидропоникалық өсіруге жарамды және сәл сілтілі суды жақсы көреді. Көптеген жергілікті нарықтарда гидропоникалық жағдайда өсірілген креске деген сұраныс, қолжетімді ұсыныстан асып түседі, себебі кресс жапырақтарын кептіріп таратуға болмайды, сондықтан оларды толыққанды сақтау мүмкін емес. Тұтынушылар көбінесе кресс тұқымдарын немесе (Еуропада) базарлардан жас өскіндері бар қораптарды сатып алады. Тамаққа пайдалануға жарамды өскіндер әдетте егілгеннен кейін бір-екі аптада, олар жетілген кезде жиналады.
Cultivation of cress is practical both on mass scales and on the individual scale. Garden cress is suitable for hydroponic cultivation and thrives in slightly alkaline water. In many local markets, the demand for hydroponically grown cress can exceed available supply, partially because cress leaves are not suitable for distribution in dried form, so they can only be partially preserved. Consumers commonly acquire cress as seeds or (in Europe) from markets as boxes of young live shoots. Edible shoots are typically harvested in one to two weeks after planting, when they are tall.
Ас дайындауда
Бау-бақшалық кресс өзінің ащы дәмі үшін сорпаларға, сэндвичтерге және салаттарға қосылады.
Garden cress is added to soups, sandwiches and salads for its tangy flavour.
Тамақ
Шикі кресс 89% су, 6% көмірсу (оның ішінде 1% талшық), 3% белок және 1% майдан кем (кесте). Белгілі бір мөлшерде шикі кресс тағамдық энергияны және көптеген қоректік заттарды, соның ішінде К витаминін (Күнделікті қажеттілік мөлшерінің 516%), С витаминін (83%) және А витаминін (43%) қамтамасыз етеді. Тамақ құрамындағы минералдардың арасында марганец деңгейі жоғары (26% DV), ал калий мен магний сияқты басқалары орташа деңгейде (кесте).
Raw cress is 89% water, 6% carbohydrates (including 1% dietary fiber), 3% protein and less than 1% fat (table). In a reference quantity, raw cress supplies of food energy and numerous nutrients in significant content, including vitamin K (516% of the Daily Value, DV), vitamin C (83% DV) and vitamin A (43% DV). Among dietary minerals, manganese levels are high (26% DV) while several others, including potassium and magnesium, are in moderate content (table).
Басқа қолданыстар
Бау-бақшадағы кресс, шандрашур деп белгілі, ал тұқымдары маратхи тілінде аалив немесе алеев, ал Үндістанда халлун деп аталады, және Аюрведа жүйесінде кеңінен қолданылады. Ол Үндістанда және Таяу Шығыста ассарио деп те белгілі, онда оны құнды дәрілік шөп ретінде бағалайды, ал араб тілінде "хаббат әл-хамра" (сөзбе-сөз – қызыл тұқымдар) деп атайды. Арабия түбегінде тұқымдарды әдетте құймақпен араластырып, ыстық сусын дайындайды. L. sativum мектеп оқушыларына биологияны оқыту үшін жиі эксперименттерде қолданылады. Бұл өсімдік ылғал қағаз немесе мақтада оңай өседі, ал оның жылдам өніп, даму қабілеті өсімдіктердің өсуін көрсетуге ыңғайлы.
Garden cress, known as chandrashoor, and the seeds, known as aaliv or aleev in Marathi, or halloon in India, are commonly used in the system of Ayurveda. It is also known as asario in India and the Middle East where it is prized as a medicinal herb, called habbat al hamra (literally red seeds) in Arabic. In the Arabian Peninsula, the seeds are traditionally mixed with custard to make a hot drink. L. sativum is often used in experiments to teach biology to students in schools. The plant grows readily on damp paper or cotton, and its fast germination and development time makes it useful in demonstrating plant growth.