Қана қасіреті: Ливан азаматтарына шабуыл (1996, 2006)
Qana massacre
Қана трагедиясы: 1996-жылы Ливанның Оңтүстігіндегі БҰҰ базасына Израиль артиллериясының шабуылы. 106 бейбіт тұрғын қаза тауып, 116-сы жарақаттанды. Тарих, себептері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1996 жылы Ливанның Қана қаласында Израиль қорғаныс күштерінің азаматтық тұрғындарға жасаған шабуылы, 2006 жылғы әуе шабуылы.
1996 attack on civilians by the Israeli Defense Forces in Qana, Lebanon
the 2006 airstrike
Қана трагедиясы 1996 жылдың 18 сәуірінде Ливанның оңтүстігіндегі Қана ауылының жанында Израиль қорғаныс күштерінің Біріккен Ұлттар Ұйымының кешеніне артиллериялық оқ-дәрілер атқан кезде орын алды. Артиллериялық шабуыл Израильдің арнайы күштерінің бөлімін қорғау мақсатымен жүзеге асырылды, бұл бөлім кешен маңынан жасалған минометтен атысқа түскен соң, қолдау сұрап радио байланысына шыққан еді. 800 ливандық азаматтың арасынан 106 адам қаза тауып, шамамен 116 адам жарақат алды. Ливандағы БҰҰ-ның уақытша күштерінің төрт фиджилік сарбазы да ауыр жарақат алды. Шабуыл Израиль қорғаныс күштері мен «Хезболла» арасындағы «Қасқыр жүзімдері» операциясы кезінде болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының жүргізген тергеуі Израильдің оқ жаудыруының қасақана жасалғанын көрсетті, бірақ Израиль БҰҰ есебінің қорытындыларын толығымен қабылдамады. 9 сәуірде атысты тоқтату туралы келісімді бұзуға жауап ретінде Израиль қорғаныс күштерінің генерал-майоры Амирам Левин: «Ливанның оңтүстігінде «Хезболланың» жауапкершілігіндегі тұрғындарға күшті соққы беріледі, сондай-ақ «Хезболлаға» да күшті соққы беріледі, біз дұрыс және жылдам әрекет етудің жолын табамыз» деді. 11 сәуірде «Хезболла» позицияларына жасалған алғашқы шабуылдардан кейін Израиль үкіметі Оңтүстік Ливан армиясының (SLA) радиостанциялары арқылы Ливанның оңтүстігіндегі қырық төрт қала мен ауылдың тұрғындарына жиырма төрт сағат ішінде эвакуация жасау туралы ескертті. 48 сағат ішінде Израиль «Қасқыр жүзімдері» операциясын бастады. 11 сәуірде Израиль қорғаныс күштері оңтүстік Ливан мен Бейрутті алдымен артиллериямен, содан кейін лазерлік басқарылатын зымырандармен бомбалады. 13 сәуірде Израильдің әскери кемелері Бейрут, Сидон және Тир қалаларын – Ливанның негізгі теміржол қақпаларын блокадаға алды. Осы уақытта «Хезболла» Солтүстік Израильді «Катуша» зымырандарымен үздіксіз бомбалады. Израиль қорғаныс күштері Ливанның инфрақұрылымын бомбалауды жалғастырды.
The Qana massacre took place on April 18, 1996, near Qana, a village in Southern Lebanon, when the Israel Defense Forces fired artillery shells at a United Nations compound. The artillery barrage had been launched to cover an Israeli special forces unit after it had come under mortar fire launched from the vicinity of the compound and radioed a request for support. Of 800 Lebanese civilians who had taken refuge in the compound, 106 were killed and around 116 injured. Four Fijian United Nations Interim Force in Lebanon soldiers were also seriously injured. The attack occurred amid heavy fighting between the Israel Defense Forces and Hezbollah during Operation Grapes of Wrath. A United Nations investigation later stated that the Israeli shelling was deliberate, Israel categorically rejected the findings of the UN report concerning the incident. On April 9, in response to the cease fire violations, Major General Amiram Levin of the Israel Defense Forces (IDF) declared: "The residents in south Lebanon who are under the responsibility of Hezbollah will be hit harder, and the Hezbollah will be hit harder, and we will find the way to act correctly and quickly." On April 11, after initial strikes against Hezbollah positions, the Israeli government, through South Lebanon Army (SLA) radio stations, warned residents in forty four towns and villages in southern Lebanon to evacuate within twenty four hours. Within forty eight hours, Israel launched Operation Grapes of Wrath. On April 11, the IDF bombarded southern Lebanon and Beirut, first with artillery and later laser guided missiles. On April 13, Israeli warships initiated a blockade against Beirut, Sidon and Tyre, Lebanon's main ports of entry. Meanwhile, Hezbollah continuously bombarded northern Israel with Katyusha rockets. The IDF continued to bomb Lebanon's infrastructure.
БҰҰ-ның ғимаратына оқ жауды
14 сәуірде 745 адам Қанадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының кешеніне паналады. Бұл кешен 18 жыл бойы БҰҰ батальонының штаб-пәтері болып келді, израильдік карталарда анық белгіленген және ақ-қара БҰҰ таңбаларын алып жүрді. Содан кейін, арнайы жасақтар тікұшақпен эвакуацияланды. Оқ жауын салдарынан 106 бейбіт тұрғын қаза тапты, олардың бірі христиан, ал қалғаны шииттер, көптеген адамдар жараланды. Сааддалла Балхас деген азамат шабуылда отбасының 37 мүшесінен айырылды. Қанадағы трагедия халықаралық айқай-шу тудырды. Одан кейін болған қарқынды дипломатиялық қысым нәтижесінде Израиль бастапқы жоспарланған мерзімінен бұрын "Қасқыр жүзімі" операциясын тоқтатты. Шабуылдан кейін 18 сәуірде Тель-Авивте өткен баспасөз конференциясында Израиль Қорғаныс күштерінің (ИҚК) бас штабының бастығы генерал-лейтенант Амнон Шахак оқ жауын қорғады: "Мен шешім қабылуда ешқандай қателік көрмеймін. Біз Хезболламен сонда [Қанада] шайқастық, олар бізге шабуыл жасағанда, біз өзімізді қорғау үшін оларға оқ аттық. Мен әскерилер үшін де, бейбіт тұрғындар үшін де ешқандай басқа ереже білмеймін."
By April 14, 745 people took shelter in a United Nations compound at Qana, a UN battalion headquarters for 18 years, well marked on Israeli maps, and bearing white and black UN signs. The commandos were subsequently extracted by helicopter. As a result of the shelling, 106 civilians died, one Christian, the rest Shias, with more wounded. One man, Saadallah Balhas, lost 37 members of his family in the strike. The Qana massacre resulted in a wave of international condemnation. As a result of the intense diplomatic pressure that followed, Israel ended Operation Grapes of Wrath before it had originally planned to. Following the attack, Lieutenant General Amnon Shahak, the IDF's chief of staff, at a press conference in Tel Aviv on April 18 defended the shelling: "I don't see any mistake in judgment We fought Hezbollah there [in Qana], and when they fire on us, we will fire at them to defend ourselves I don't know any other rules of the game, either for the army or for civilians "
АҚШ пен Израиль үкіметтері Хезболланы "қорғаныш ретінде пайдалану", яғни әскери амалдар үшін бейбіт азаматтарды жасыруда айыптады, бұл соғыс заңдарының бұзушылығы болып табылады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Николас Бернс: "Хезболла бейбіт азаматтарды қорғаныш ретінде пайдалануда. Бұл жеңілсіз және зұлымдық әрекет" деді, ал премьер-министр Шимон Перес Хезболлаға кінә тағу үшін адам қалқанын пайдаланғанын айтты. 18 сәуірде ол: "Олар оларды қалқан ретінде пайдаланды, олар БҰҰ-ны қалқан ретінде пайдаланды – БҰҰ мұны мойындады" деді. Перес кабинетінің мүшесі раввин Йегуда Амитал Қанадағы кісі өлтіруді Құдайдың атына қарапайым қарау деп атады.
Both the United States and Israeli governments accused Hezbollah of "shielding", the use of civilians as a cover for military activities, which is a breach of the laws of war. The United States State Department spokesperson, Nicolas Burns, stated, "Hezbollah [is] using civilians as cover. That's a despicable thing to do, an evil thing." and Prime Minister Shimon Peres cited the use of human shielding to blame Hezbollah. On April 18 he said, "They used them as a shield, they used the UN as a shield—the UN admitted it." Rabbi Yehuda Amital, a member of Peres' cabinet, called the Qana killings a desecration of God's name.
БҰҰ тергеуі
БҰҰ оқиғаны тексеру үшін Нидерландының әскери кеңесшісі генерал-майор Франклин ван Каппенді тағайындады. Оның қорытындылары: (а) Қанадағы соққылардың таралуы екі бөлек шоғырлануды көрсетеді, олардың орташа соққы нүктелері шамамен 140 метр қашықтықта. Егер зеңбіректер Израиль күштерінің айтуынша, бағытталған болса, тек бір ғана негізгі соққы нүктесі болуы керек еді. (b) Соққылардың үлгісі Израиль күштері ұсынғандай, жарияланған нысананы (миномет орны) бірнеше оқпен асырып жіберумен сәйкес келмейді. (c) Оқ жаудыру кезінде, оқтың салмағы миномет орнынан Біріккен Ұлттар Ұйымының орнына көшкені байқалды. (d) Соққы нүктесіндегі жарылыстар мен ауадағы жарылыстардың таралуы Израиль күштерінің мәлімдегеніндей, соққыға сезімтал және жақын арадағы сақтандырғыштардың ретсіз қолданылғанын жоққа шығарады. (e) Израиль күштері оқ жаудырғанын мәлімдеген екінші нысана аймағында ешқандай соққы болған жоқ. (f) Қайталап жоққа шығарылғанына қарамастан, оқ жаудыру кезінде Қана аймағында екі ізраилдік тікұшақ және қашықтан басқарылатын аппарат болған. Бұл мүмкіндік толыққанды жоққа шығарылмаса да, Біріккен Ұлттар Ұйымының орнына оқ жаудыру ірі техникалық және/немесе процедуралық қателіктердің салдары болуы ықтимал емес.
The UN appointed military advisor Major General Franklin van Kappen of the Netherlands to investigate the incident. His conclusions were: (a) The distribution of impacts at Qana shows two distinct concentrations, whose mean points of impact are about 140 metres apart. If the guns were converged, as stated by the Israeli forces, there should have been only one main point of impact. (b) The pattern of impacts is inconsistent with a normal overshooting of the declared target (the mortar site) by a few rounds, as suggested by the Israeli forces. (c) During the shelling, there was a perceptible shift in the weight of fire from the mortar site to the United Nations compound. (d) The distribution of point impact detonations and air bursts makes it improbable that impact fuses and proximity fuses were employed in random order, as stated by the Israeli forces. (e) There were no impacts in the second target area which the Israeli forces claim to have shelled. (f) Contrary to repeated denials, two Israeli helicopters and a remotely piloted vehicle were present in the Qana area at the time of the shelling. While the possibility cannot be ruled out completely, it is unlikely that the shelling of the United Nations compound was the result of gross technical and/or procedural errors.
Халықаралық ратификация
Amnesty International әскери сарапшылармен бірлесіп, оқиға болған жердегі жағдайды жан-жақты зерттеді, UNIFIL қызметкерлерімен және кешендегі азаматтармен сұхбаттасып, IDF-ке сауалдар жолдады, бірақ олар жауап берген жоқ. Amnesty International қорытындысында: "IDF БҰҰ кешеніне қасақана шабуыл жасады, бірақ оның себептері әлі анықталған жоқ. IDF шабуылдың қателік болғаны туралы мәлімдемесін нақты дәлелдермен растамады. Егер олар дәлелдесе де, БҰҰ кешеніне жақын жерде шабуыл жасап, көптеген бейбіт тұрғындардың қаза болуына себеп болғандықтан жауапкершіліктен қашып құтыла алмайды." Amnesty International шабуыл кезінде ливандық азаматтардың кешенде паналағанын IDF-нің білгені-білмегенін анықтай алмады. Дегенмен, Израиль БҰҰ орналасқан жерлердің заңды нысана емес екенін білген, ал шабуылға бару бейбіт тұрғындардың өміріне немқұрайлы қарау және бейбіт тұрғындарды тікелей немесе кемсітусіз нысанаға алу арқылы соғыс заңдарын бұзуды көрсетеді.
Amnesty International conducted an on site investigation of the incident in collaboration with military experts, using interviews with UNIFIL staff and civilians in the compound, and posing questions to the IDF, who did not reply. Amnesty concluded, "the IDF intentionally attacked the UN compound, although the motives for doing so remain unclear. The IDF have failed to substantiate their claim that the attack was a mistake. Even if they were to do so they would still bear responsibility for killing so many civilians by taking the risk to launch an attack so close to the UN compound." Amnesty International could not establish with certainty whether or not the IDF knew that Lebanese civilians were sheltering in the compound when it was attacked. However, Israel knew that UN positions are not legitimate targets and fact that the attack proceeded indicated a callous disregard for civilian lives and a breach of the laws of war on directly or indiscriminately targeting civilians.
БҰҰ Бас Ассамблеясының дауысы
1997 жылдың 12 мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының қаржы комитетінің араб мүшелері Израильге қарсы Қанадағы БҰҰ базасына артиллериялық оқтан келген залалдың құнын өтеу туралы талап қойды. Базаны қайта жарақтандыруға және БҰҰ жарақат алғандарын емдеуге 893 319 доллар жұмсалғаны есептелді. Батальонды көшіруге қосымша 880 000 доллар жұмсалды. Бұл сомаға азаматтардың жарақаттануы мен қаза болуының құны кірмеді. Келесі айда 66 дауыспен 2 қарсы (59 дауыс бермеді, АҚШ және Израиль қарсы дауыс берді), Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы БҰҰ Ливандегі күштері (БҰҰӘК) штаб-пәтерін жөндеуге кеткен 1,7 миллион долларды Израиль төлеуі керек деп шешті. Израильдің залал құнын өтеуі керек деген шешімді қайта бекітуге қатысты дауыс беру 2003 жылға дейін Бас Ассамблеяда әр жыл сайын бірдей үлгіде қайталанды – үштен бірі жақтап, үштен бірі дауыс бермей, екеуі (АҚШ және Израиль) қарсы болды. АҚШ мұндай қаржылық шешімдер консенсус негізінде қабылдалуы тиіс екенін мәлімдеді, ал Израиль кез келген жауапкершілікті жоққа шығарды, "Ливандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Уақытша күштеріне (БҰҰӘК) келтірілген кез келген залал" "террорлық агрессия мен Ливанның оған қатысуының тікелей салдары" екенін айтты.
On 12 May 1997 Arab members of the United Nations financial committee lodged a claim against Israel for the cost of the damage the shelling caused to the UN base in Qana. It was calculated $893,319 was spent on reconstructing the base and treating the UN casualties. An additional $880,000 was spent relocating the battalion. This figure didn’t not include any calculation of the cost of the casualties and deaths of civilians. The following month, by a 66 to 2 vote (59 abstentions, United States and Israel voting against), the United Nations General Assembly decided that the $1.7 million cost of repairs to the UNIFIL headquarters should be paid for by Israel. Votes to reaffirm the resolution that Israel should pay the costs of damage appeared before the General Assembly every year until 2003 with the same pattern—one third for, one third abstaining, two (United States and Israel) against. The United States claims that financial resolutions, such as this, had to be adopted by consensus to apply, and Israel rejected any responsibility for it, claiming that "any damage caused to the United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL)", is "the direct consequence of terrorist aggression and Lebanese collusion."
Израильдік "Кол Хаир" агенттігінің баяндамасы
1996 жылдың мамыр айында израильдік "Кол Ха'ир" апталық газеті Қана лагерін обстрелдеуге жауапты израильдік артиллериялық батареяның бірнеше мүшелерінің жеке есептерін жариялады. Солдаттар анонимділік сақталатыны шартымен сөйледі. Бір солдат шабуылдан кейін командирлері оларды ынталандырғанын мойындады: "Ол бізге бұл соғыс екенін айтты. Жарайды, олар сендерге атып жатыр, не істеуге болады? Біз жақсы атып жатырмыз, осылай жалғастыру керек, арабтардың саны миллиондап екенін сендер де білесіңдер", - деді А-солдат. Тағы бір артиллерияшы, Т-солдат, "ешкім бұл қателік болғандай айтқан жоқ. Біз өз жұмысымызды істедік және осымен тыныштықтамыз. Тіпті 'С' бізге біз керемет екенімізді, олардың тек арабтар тобы екенін айтты. Арабтар қанша, еврейлер қанша? Бірнеше 'арабұшим' өлсе, ештеңе емес." деді. Ұқсас пікірлерді тағы бір солдат, Y-солдат та білдірді: "Бұл соғыс, соғыста мұндай оқиғалар болады. Олар тек арабтар ғана. Неге осылай қиналасыңдар?" Әскердің ресми өкілі "Кол Ха'ир" баяндамасының дұрыстығына күдік тудырды.
In May 1996 the Israeli weekly newspaper Kol Ha'ir published the personal accounts of several members of the Israeli artillery battery responsible for the shelling of the Qana camp. The soldiers spoke under condition of anonymity. One acknowledged that they were encouraged by their commander after the attack: "He told us it was war. Come on, the bastards fire at you, what can you do? He told us we were firing well and we should keep it up, and that Arabs, you know there are millions of them," Soldier A was quoted as saying. Another artilleryman, Soldier T, was quoted as saying that "no one spoke about it as if it was a mistake. We did our job and we are at peace with that. Even 'S' told us we were great and that they were just a bunch of Arabs (in Hebrew, 'arabushim') How many Arabs are there and how many Jews? A few 'arabushim' die, there is no harm in that." Similar sentiments were expressed by another soldier, Soldier Y, who remarked, "it's a war, in a war these things happen It's just a bunch of Arabs. Why are you taking it so hard?" An official army spokesman's statement questioned the accuracy of Kol Ha'ir report.
Туыстардың талаптары
2005 жылдың 15 желтоқсанында құрбандардың туыстары Вашингтон қаласының сотында бұрынғы Израиль қорғаныс күштерінің (IDF) Бас штабының бастығы Моше Яалонға олардың өліміне қатысқандығы үшін сотқа шағымданып, талап арыз берді. Аталған талап арызды Конституциялық құқықтар орталығы дайындаған. Вашингтонға арнайы ғылыми сапармен келген Яалон сотқа жіберілген қағаздарды қабылдаудан бас тартқандығы хабарланды. Сотқа талапкер ретінде Сааддалла Али Бельхас және оның ұлы Али Сааддалла Бельхас аталды, олар оқ жаудырылған кезде 31 отбасы мүшесін, оның ішінде әйелдерін және 12 баласын жоғалтты. АҚШ округтік соты 2006 жылы Яалонның Шетелдік иммунитеттер туралы заңға сәйкес иммунитетке құқылы екендігіне байланысты шағымды қараусыз қалдырды. 2008 жылы Колумбия округінің апелляциялық соты, іс бойынша қарау құзыретінің болмауы себепті, бұл шешімді бекітті. Израиль журналисі Равив Друкер анонимді "жоғары әскери шенді тұлғаға" сілтеме жасай отырып, Беннеттің радиоарна арқылы қолдау сұрауының "истериялық" болғанын және одан кейін болған оқиғаларға әсер еткенін хабарлады. Операция кезінде Беннеттің орынбасары Друкердің айыптауларын "бос әңгіме, мағынасыздық, сөздердің жиынтығы" деп жоққа шығарды. Беннеттің позициясын оқиғаға қатысқан басқа офицерлер де қорғады, соның ішінде кейіннен адам құқықтарын қорғайтын B'Tselem үкіметтік емес ұйымының төрағасы болған Дэвид Зоншин, ол бұл хабарламаларды "шындықтан алшақ" деп сипаттады, ал Haaretz газетінің қорғаныс сарапшысы Амос Харел, "Егер ол радиода шынымен де истерияға берілгенін болжасақ, өйткені оның әскерлері қауіпте болды, онда Беннет IDF тарихындағы осы жағдайға тап болған бірінші немесе соңғы рота командирі болмайды" деді. Сол кезде IDF Солтүстік командасын басқарған зейнеткер генерал Амирам Левин де Беннеттің әрекеттерін қорғап, ол "жау территориясының тереңіне енген және үлкен жетістіктерге қол жеткізген күшке басшылық еткенін" және IDF күштерінің орналасқан жері анықталғаннан кейін және минометтен оқтар әскерлерге жақын түсе бастағаннан кейін, оларды құтқару үшін атуға мәжбүр болғанын айтты. Левиннің сөзіне сүйенсек, Беннет "сабырлылық танытып, үрейленбеген".
On December 15, 2005, relatives of the victims filed suit in a Washington, DC court against former IDF Chief of Staff Moshe Yaalon for his role in the deaths. The lawsuit was prepared by the Center for Constitutional Rights. Yaalon, who was a visiting scholar in Washington, reportedly refused the papers serving the lawsuit. Among the plaintiffs named in the lawsuit are Saadallah Ali Belhas and his son Ali Saadallah Belhas who lost 31 family members in the shelling including their respective wives and 12 children. The United States District Court dismissed the complaint in 2006 on the basis that Yaalon was entitled to immunity under the Foreign Sovereign Immunities Act. The United States Court of Appeal for the District of Columbia affirmed the dismissal for lack of subject matter jurisdiction in 2008. Israeli journalist Raviv Drucker citing an anonymous "senior army figure" reported that Bennett's radio call for support was "hysterical" and contributed to the outcome that ensued. Bennett's deputy during the operation dismissed Drucker's charges as “Vanity of vanities, nonsense, a pile of bullshit". Bennett's position was also defended by other officers involved in the incident, including David Zonshine, later chairman of the human rights NGO B'Tselem, who called the reports "disconnected from reality," and by Haaretzs defense analyst Amos Harel, who noted that "Even if we assume for a moment that he was indeed hysterical on the radio, because his soldiers were in danger — Bennett wouldn’t be the first or last company commander in IDF history to have that happen to him." Retired General Amiram Levin, who headed the IDF Northern Command at the time, also defended Bennett's actions, stating that he "commanded a force that operated deep in enemy territory and performed admirably" and that the IDF was forced to initiate rescue fire after the force was exposed and mortar fire began falling close to the troops. According to Levin, Bennett "demonstrated level headedness and did not panic."