Кіріспе
Көздің қабынуы
Конъюнктивит конъюнктиваның қабынуымен сипатталады, бұл тітіркену және қызару арқылы көрінеді. Диагностикалық дәлдікті арттыру үшін жарық тілі (биомикроскоп) көмегімен тексеру мүмкіндігі бар. Қақпақтың ішкі бетін жабатын қабақтық конъюнктиваны тексеру, көздің ақсарысын (склераны) жабатын көздің конъюнктивасын тексеруден көбінесе анығырақ нәтиже береді.
Вирустық
Ересектердегі конъюнктивит жағдайларының шамамен 80%-ы және балаларда 20%-дан азы вирустарға байланысты, ал осы жағдайлардың 65%-ден 90%-ы аденовирустарға қатысты. Науқастар арасында нақты аллергендер әртүрлі болуы мүмкін. Симптомдар маст жасушаларының гистамин және басқа да белсенді заттарды бөліп шығаруы нәтижесінде пайда болады және қызарудан (негізінен перифериялық ұсақ қан тамырларының кеңеюінен), конъюнктиваның ісінуі, қышу және көзден жас ағудың артуынан тұрады.
Бактериялық
Бактериялар балаларда конъюнктивит ауруының шамамен 70%-ына, ал ересектерде 20%-дан азына себеп болады. Haemophilus түрлері және Moraxella catarrhalis. Бактериялық конъюнктивит көбінесе конъюнктиваның жылдам қызаруына, қабақтың ісінуіне және жабысқақ бөліндінің пайда болуына алып келеді. Симптомдар әдетте бір көзде басталады, бірақ 2-5 күн ішінде екінші көзге таралуы мүмкін. Іріңді бактериялардың салдарынан туындаған конъюнктивит айқын құмдай сезінуге немесе тітіркенуге, сондай-ақ жібекті, мөлдір емес, сұр немесе сары түсті бөліндіге себеп болады, бұл әсіресе ұйқыдан кейін қабақтардың бірігіп қалуына әкелуі мүмкін. Жұқтырған көздің және оны қоршаған терінің қабыршақтануы да болуы мүмкін. Құмдай немесе сырқыраған сезім кейде соншалықты жергілікті болады, науқастар көздеріне жат дене түскенін айтуы мүмкін. Chlamydia trachomatis немесе Moraxella spp. сияқты бактериялар эксудативті емес, бірақ тұрақты конъюнктивитті, қызарусыз тудыруы мүмкін. Бактериялық конъюнктивит конъюнктиваны жабатын мембраналар немесе псевдомембраналардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Псевдомембраналар қабыну клеткалары мен эксудаттардан тұрады және конъюнктиваға оңай жабысады, ал нағыз мембраналар тығыз жабысып, оларды оңай айыру мүмкін емес. Мембраналар немесе псевдомембраналардың түзілуімен байланысты бактериялық конъюнктивит жағдайлары Neisseria gonorrhoeae, β-гемолитикалық стрептококктар және Corynebacterium diphtheriae-мен байланысты. C. diphtheriae егуден өтпеген балалардың конъюнктивасында мембрана түзілуіне себепші болады.
Химиялық
Көзге қышқыл немесе сілтілі зат тисе, химиялық көз жарақаты болуы мүмкін. Сілтілі күйіктер әдетте қышқыл күйіктерге қарағанда ауыррақ болады. Ауырсынуды басу үшін анестезиялық көз тамшыларын қолдануға болады.
Басқа
Жаңа туған нәрестенің инклюзиялық конъюнктивиті – Chlamydia trachomatis бактериясынан туындауы мүмкін конъюнктивит, ол жедел, іріңді конъюнктивитке алып келуі мүмкін. Дегенмен, көбінесе ол өздігінен жазылып кетеді.
Вирустық
Аденовирустар вирустық конъюнктивит (аденовирустық кератоконъюнктивит) ауруының ең көп кездесетін себебі болып табылады.
Бактериялық
Жедел бактериялық конъюнктивиттің ең көп таралған себептері Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae және Haemophilus influenzae. Өте сирек кездесетін болса да, гипержедел жағдайлар көбінесе Neisseria gonorrhoeae немесе Neisseria meningitidis қоздырады. Бактериялық конъюнктивиттің созылмалы жағдайлары 3 аптадан ұзаққа созылады және әдетте S. aureus, Moraxella lacunata немесе Gram теріс ішек флорасынан туындайды.
Аллергиялық
Конъюнктивит тозаң, парфюмерия, косметика, түтін, үй шаңы, Перу бальзамы немесе көзге тамсатылатын дәрілер сияқты аллергендердің салдарынан да пайда болуы мүмкін. Конъюнктивиттің ең көп кездесетін түрі – аллергиялық конъюнктивит, ол халықтың 15-40% құрайды.
Диагностика
Көбінесе мәдениеттер қажеттілік тудырмайды, өйткені көптеген жағдайлар уақыт өте келе немесе стандартты антибиотиктермен емделгенде өздігінен шешіледі. Бактериялық конъюнктивит күдіктелген жағдайда, егер жергілікті антибиотиктерге жауап байқалмаса, бактериялық зертханаға материал алу және тексеру қажет. Эпидемиялық ошақтарда вирустық зертханаға материал алу мақсатқа сай болуы мүмкін. Аллергиялық конъюнктивитте себепші аллергенді анықтау үшін тері сынамасы қолданылады. Конъюнктивадан цитологиялық зертханаға материал алу хламидиялық және зеңдік инфекцияларды, аллергияны және дисплазияны анықтауға көмектеседі, бірақ бұл процедураның құны жоғары және көз материалдарын зерттеумен тәжірибелі зертханалық қызметкерлердің жетіспеуіне байланысты сирек жасалады. Гранулематозды аурулар (мысалы, саркоидоз) немесе дисплазия күдіктелген кезде конъюнктиваның инцизиондық биопсиясы кейде жасалады.
Жіктеу
Конъюнктивит себептеріне немесе қабынып қалған аймақтың аумағына қарай жіктелуі мүмкін.
Қатысу деңгейі бойынша
Блефароконъюнктивит – конъюнктивит пен блефариттің (көз қабақтарының қабынуы) бірлескен комбинациясы. Кератоконъюнктивит – конъюнктивит пен кератиттің (мүйіз қабықтың қабынуы) комбинациясы. Блефарокератоконъюнктивит – конъюнктивит, блефарит және кератиттің бірлескен комбинациясы. Клиникалық жағдай бойынша бұл қабақ шетінің өзгеруімен, мейбом бездерінің дисфункциясымен, көздің қызаруымен, конъюнктиваның ісінуімен (хемоз) және мүйіз қабықтың қабынуымен сипатталады.
Менеджмент
Конъюнктивит 65% жағдайда емсіз 2–5 күн ішінде дер кезінде жазылып кетеді. Көптеген жағдайларда антибиотиктерді тағайындау қажет емес.
Вирустық
Вирустық конъюнктивит көбінесе өзінен-өзі сауығып кетеді және ешқандай арнайы ем қажет етпейді.
Аллергиялық
Аллергиялық конъюнктивит болғанда, басты төмен иіп, бетке салқын су құю капиллярларды тарылтады, ал жасанды көз жасы кейде жеңіл жағдайларда дискомфортты басады. Ауыр жағдайларда қабынуға қарсы стероид емес дәрілер мен антигистаминдер тағайындалуы мүмкін. Созылмалы аллергиялық конъюнктивитке жергілікті стероидтік тамшылар да қажет болуы мүмкін.
Бактериялық
Бактериялық конъюнктивит көбінесе емдеусіз жазылады. Ем салғанда да, салмай да ешқандай қауіпті салдарлар байқалған жоқ. Антибиотиктер бактериялық конъюнктивит кезінде жазылу процесін жылдамдататындықтан, оларды қолдану мүмкіндігін қарастыруға болады.
Химиялық
Химиялық заттардан туындаған конъюнктивит Рингер лактаты немесе физиологиялық тұз ерітіндісімен шаю арқылы емделеді. Химиялық жарақаттар, әсіресе сілтілі күйіктер, жедел медициналық көмек қажетті жағдайлар, себебі олар ауыр жарақаттарға және көздің ішкі құрылымына зақым келтіруі мүмкін. Химиялық конъюнктивитпен ауыратын адамдар химиялық заттың таралуын болдырмау үшін көздеріне тимеуі керек.
Эпидемиология
Конъюнктивит - көздің ең көп таралған ауруы. Аурудың көрсеткіштері себебіне байланысты, ал себеп жасқа және жыл мезгіліне қарай өзгереді. Жедел конъюнктивит көбінесе нәрестелерде, мектеп жасындағы балалар мен қарт адамдарда кездеседі. Жұқпалы конъюнктивиттің ең көп таралған себебі – вирустық конъюнктивит. АҚШ-та жыл сайын шамамен 6 миллион адам жедел конъюнктивитпен ауырады деп есептеледі. "Мадрас көзі" – Үндістанда осы ауруды атау үшін қолданылатын халықтық термин.
Пәкістанда індет таралды
2023 жылдың қыркүйегінде Пәкістанда конъюнктивит ауруының кең ауқымды жайылуы тіркелді. Жайылу ошағы Карачи қаласынан басталып, Лахор, Равалпинди және Исламабад қалаларына жылдам тарады. Ай соңына қарай, тек Пәкістанның Пенджаб провинциясында 86 133 жағдай тіркелді. Аурудың қарқынды таралуы аймақтағы мектептердің уақытша жабылуына себеп болды. Бұл жағдай елдің соңғы жылдарындағы ең ірі конъюнктивит (қызыл көз) жайылуының бірі болып табылады.
Қоғам және мәдениет
Конъюнктивит экономикалық және әлеуметтік салмақ тудырады. АҚШ-та бактериялық конъюнктивитті емдеуге жұмсалатын қаржы жылына 377 миллион доллардан 857 миллион долларға дейін бағаланады. АҚШ-тағы барлық алғашқы медициналық көмекке жүгінудің шамамен 1% конъюнктивитпен байланысты. Жедел конъюнктивитпен ауыратын адамдардың шамамен 70% алғашқы және жедел медициналық көмекке жүгінеді.