Кіріспе

Арчибальд МакЛиш (7 мамыр, 1892 – 20 сәуір, 1982) – американдық ақын және жазушы, модернистік поэзия мектебімен байланысты болған. МакЛиш Йель университетінде ағылшын тілін, ал Гарвард университетінде құқық тағылымын оқыды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, 1920-жылдары Паризде тұрды. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін 1929 жылдан 1938 жылға дейін Генри Люс журналы Fortune-ға материалдар жазды. Бес жыл бойы МакЛиш Конгресс кітапханасының тоғызыншы кітапханашысы болды, бұл қызметке президент Франклин Д. Рузвельттің ұсынысымен келді. 1949 жылдан 1962 жылға дейін Гарвард университетінде риторика және сөз өнерінің Бойлстон профессоры қызметін атқарды. Ол өзінің еңбектері үшін үш рет Пулитцер сыйлығымен марапатталды.

Алғашқы жылдар

МакЛиш Иллинойс штатындағы Гленко қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Шотландияда туған Эндрю МакЛиш, құрғақ тауарлар саудагері болған және Чикагодағы «Карсон Пири Скотт» универмагының негізін қалаушылардың бірі еді. Оның анасы, Марта (құрметті аты Хиллард), колледж профессоры және Рокфорд колледжінің президенті қызметін атқарған. Ол Мичиган көлінің жағасындағы поместьеде өскен. 1907 жылдан 1911 жылға дейін Хочкисс мектебінде білім алған. Жоғары білімін алу үшін МакЛиш Йель университетіне түсып, ағылшын тілін оқыған, «Фи Бета Каппа» қауымдастығына сайланған және «Бас сүйек және сүйектер» (Skull and Bones) қоғамына қабылданған. Содан кейін Гарвард құқық мектебіне оқуға түсып, «Гарвард құқық журналының» редакторы болған. Оның оқуы Бірінші дүниежүзілік соғыспен тоқтап қалды, онда ол алдымен жедел жәрдем жүргізушісі, кейін артиллерия офицері болып қызмет еткен. Ол Марнадағы екінші шайқаста қатысқан. Оның інісі Кеннет МакЛиш соғыста қаза тапқан. 1919 жылы құқық мектебін бітірген соң Гарвардта бір семестр заң сабақтарын оқытқан, содан кейін қысқа уақытқа «The New Republic» басылымында редактор болып жұмыс істеген. Кейін Бостон қаласындағы «Choate, Hall & Stewart» фирмасында үш жыл заңгер болып жұмыс істеді. МакЛиш 1926 жылы жарық көрген «Ескерту жаңбыры» өлеңінде соғысқа деген көңілінің толуын білдірген. 1932 жылы МакЛиш «Конкистадор» атты ұзын поэмасын жариялады, онда Кортестің ацтектерді бағындыруы американдық тәжірибенің символы ретінде бейнеленген. 1933 жылы «Конкистадор» Пулитцер сыйлығымен марапатталды, бұл МакЛишке берілген үш сыйлықтың біріншісі болды. 1934 жылы ол Никола Набоков пен Леонид Массиннің «Юнион Пасифик» балетіне либретто жазды (Ballet Russe de Monte Carlo); ол Филадельфияда үлкен жетістікке ие болды. 1938 жылы МакЛиш Доротея Ланге, Уокер Эванс, Артур Ротштейн, Бен Шан және Фермалық қауіпсіздік басқармасы мен басқа да агенттіктердің ауылдық депрессияның 88 суретінен құралған «Еркіндер елі» атты ұзын өлеңін кітап түрінде жариялады. Бұл кітап Штайнбекке «Қасқырдың жүзімдері» романын жазуда үлкен ықпал етті.

Конгресс кітапханашысы

Америка кітапханалары МакЛишты "20 ғасырдағы кітапхана ісіндегі ең ықпалды 100 тұлғаның бірі" деп атады. МакЛиштің кітапханалар мен қоғамдық қызметтегі мансабы жеке тілегінен емес, жақын досы Феликс Франкфуртердің ынтасымен және МакЛиштің айтуынша, "Президент мен Конгресс кітапханашысы болғым келеді деп шешті" дегеннен басталды. Франклин Д. Рузвельттың МакЛишті тағайындауы бірнеше қиындықтарға толы, даулы және саяси маневр болды. МакЛиш Гарвард университетінің президенті сияқты күтілген орындардан қолдау іздеді, бірақ таба алмады. Чикаго университеті кітапханасының директоры М. Ллевелин Рэйни сияқты күтпеген жерден алған қолдауы, МакЛиштің кандидатурасына қарсы АЛА-ның хат жазу кампаниясын жеңілдетті. МакЛиштің қызы Мимидің сұрағы оны "Жас кітапханашы үшін өзінің қандай мамандықпен айналысып жатқанын анықтаудан қиын нәрсе жоқ" деген ойға келтірді. Соңғысы, бірақ ең маңыздысы, МакЛиш Конгресс кітапханасын түрлі қоғамдық насихаттау арқылы жариялады. Оның ең ірі жетістігі, 1940 жылғы наурызда Конгреске ұсынған бюджеттік ұсынысында бір миллион доллардан астам қаражат сұрауы болды. Кітапхана толық соманы алмаса да, 367 591 доллар көлемінде қаржы алды, бұл бір жылдағы ең үлкен қаржы ұлғаюы еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде МакЛиш Соғыс министрлігінің Фактілер мен сандар басқармасының директоры және Соғыс ақпараты басқармасының орынбасары болып қызмет етті. Бұл жұмыстар үгітпен тығыз байланысты болды, бұл МакЛиштің қабілеттеріне сай келді, өйткені ол өткен онжылдықта саяси мақсатта жазылған көптеген еңбектердің авторы болған. Ол бір жыл АҚШ Мемлекеттік хатшысының қоғамдық істер жөніндегі орынбасары және тағы бір жыл АҚШ-ты ЮНЕСКО құру кезінде өкілдік етті, онда ол 1945 жылғы Конституцияның кіріспесіне үлес қосты ("Соғыстар адамдардың санасында басталады, сондықтан бейбітшіліктің қорғанысы да адамдардың санасында салынуы керек"). Осыдан кейін ол мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шығып, академиялық қызметке қайта оралды.

Жазуға қайта оралу

Марксизмнің артықшылықтары туралы ұзақ жылдар бойы пікірталас болғанына қарамастан, МакЛиш 1940-1950 жылдары антикоммунистердің, соның ішінде Дж. Эдгар Гувер мен Джозеф Маккартидің сын-есіміне ілікті. Бұл көбінесе оның Америка жазушылар лигасы сияқты солшыл ұйымдармен байланысы мен көрнекті солшыл жазушылармен достығына байланысты болды. "Тайм" журналының Уиттакер Чемберс 1941 жылғы мақаласында оны "бірге жүретін" деп атады: "1938 жылға қарай АҚШ коммунистері өз одақтастарының қатарында Гранвилл Хикс, Ньютон Арвин, Уолдо Франк, Льюис Мамфорд, Мэтью Джозефсон, Кайл Крайтон (Роберт Форсайт), Малкольм Коули, Дональд Огден Стюарт, Эрскин Колдуэлл, Дороти Паркер, Арчибальд МакЛиш, Лилиан Хеллман, Дашилл Хаммет, Джон Стейнбек, Джордж Суль және тағы да көптеген есімдерді санауға болатын". 1949 жылы МакЛиш Гарвард университетінде риторика және шешендік профессоры болды. Ол 1962 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды атқарды. 1959 жылы оның "J. B." пьесасы драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 1963 жылдан 1967 жылға дейін Амхерст колледжінде Джон Вудрафф Симпсон лекциялық қызметін атқарды. 1969 жылы МакЛиш Боб Диланмен кездесіп, одан Стивен Винсент Бенеттің "Шайтан мен Дэниел Вебстер" әңгімесіне негізделген "Scratch" мюзиклі үшін әндер жазуды сұрады. Ынтымақтастық сәтсіз аяқталды және "Scratch" музыкасыз ашылды; Дилан олардың ынтымақтастығын өзінің "Хроникалар" автобиографиясының үшінші тарауында сипаттайды. МакЛиш Т. С. Элиот пен Езра Паундты өте бағалап, олардың ықпалын өз жұмыстарында көрсетті. Ол 1946-1958 жылдар аралығында мемлекеттік опасыздық айыбымен Вашингтондағы Сент-Элизабет ауруханасында қамауда болған Езра Паундты босатуда маңызды рөл атқарған әдеби тұлға болды. МакЛиштің ерте туындылары дәстүрлі модернистік еді және ақынның қоғамнан оқшауланғаны туралы қазіргі заманғы модернистік көзқарасты қабылдады. Оның ең танымал "Арс Поэтика" өлеңінде модернистік эстетиканың классикалық тұжырымы бар: "Өлең мағыналы болмауы керек / Ал болуы керек". Кейіннен ол модернизмнің таза эстетикасымен жарылды. МакЛиштің өзі қоғамдық өмірге белсенді қатысып, ақын үшін бұл орынды ғана емес, сонымен қатар қажетті рөл деп санады. 1969 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті МакЛишке "Аполлон-11" Айға қонғанын тойлау үшін өлең жазуды тапсырды, ол "Айға саяхат" деп аталып, 1969 жылдың 21 шілдесінде газеттің бірінші бетінде жарияланды. Сол кездегі "Таймс" газетінің редакторы А. М. Розентал кейінірек былай деді: "Адамдар Айға қонғанда газеттің бірінші бетінде не болуы керектігін шештік – өлең. Ақынның жазғаны ең маңыздысы болса да, біз оқырмандарымызға мынаны айтқымыз келді: бұл газет бүгін қандай сезімде екенін білмейді, сіз де білмейсіздер, сондықтан міне, біздің барлығымыз үшін тырысатын ақын келді. Біз ай мен біз туралы көп ойланбайтын бір ақынды шақырдық, содан кейін жан дүниесінде көбірек құлшынысы бар біреуге үміттендік – үш Пулитцер сыйлығының иегері Арчибальд МакЛишке. Ол өлеңін уақытында тапсырып, оны "Айға саяхат" деп атады".

Жеке өмір

1916 жылы ол музыкант Ада Хичкокқа үйленді. МакЛиштің үш баласы болды: Кеннет, Мэри Хиллард және Уильям, ол әкесі туралы «Арчимен бірге жоғары қарай» (2001) атты естеліктер жинағының авторы.