Кіріспе
Британдық философ (1846–1924)
Өмір
Брэдли Англияның Суррей графтығындағы Клэфэм қаласында (қазіргі Ұлы Лондон аймағының бір бөлігі) дүниеге келген. Ол евангелистік англикандық дін қызметкері Чарльз Брэдли мен оның екінші әйелі Эмма Линтонның ұлы болған. А.С. Брэдли – оның інісі. Челтенхэм және Марлборо колледждерінде білім алған ол, жасөспірім шағында Иммануил Канттың «Таза Ақыл-Ой Сыны» еңбегімен танысқан. 1865 жылы Оксфорд университетінің колледжіне қабылданды. 1870 жылы Оксфордтың Мертон колледжінде стипендия алды және 1924 жылы қайтыс болғанға дейін сонда қызмет етті. Брэдли Оксфордтағы Холивелл зиратында жерленген. Өмірі бойында Брэдли беделді философ болды және көптеген құрметті дипломдарға ие болды. Ол Ұлыбританиядан «Құрмет орденімен» марапатталған тұңғыш философ атанды. Мертон колледжіндегі стипендиясы оқыту жұмысын қамтымағандықтан, ол жазу ісімен айналысуға мүмкіндік алды. Ол философияға плюралистік емес көзқараспен қарағанымен әйгілі болды. Оның тұжырымы логика, метафизика және этика арасындағы айырмашылықтардан жоғары тұратын монистік бірлікке негізделді. Оның жеке пікірі монизмді абсолюттік идеализммен үйлестірді. Брэдли өзін гегельшіл философ деп санамаса да, оның ерекше философиялық көзқарасы Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің диалектикалық әдісінен шабыттанды және оның элементтерін қамтыды.
Философия
Брэдли Джон Локк, Дэвид Юм және Джон Стюарт Миллдің британдық философиядағы утилитаризм мен эмпиризм бағыттарын қабылдамады. Оның орнына Брэдли британдық идеализм деп аталатын философиялық қозғалыстың жетекші мүшесі болды, оған Кант және неміс идеалистері Иоганн Готлиб Фихте, Фридрих Вильгельм Жозеф фон Шеллинг және Гегель күшті әсер етті, бірақ Брэдли оның ықпалын азайтуға бейімділік танытты. 1909 жылы Брэдли «Ақиқат және үйлесімділік туралы» атты мақаласын жариялады (Mind журналында, кейін «Ақиқат және шындық туралы эсселер» жинағында қайта басылды). Мақалада эпистемологиядағы қатесіздікке негіделген фундаментализмнің бір түрі сынға алынады. Философ Роберт Стерн бұл мақалада Брэдли үйлесімділікті ақталудың есебі ретінде емес, ақиқаттың критерийі немесе сынағы ретінде қорғайтынын дәлелдеді. Брэдли сондай-ақ фактілердің жаңа теориясын қорғайды. Брэдли үшін фактілер біздің сенімдерімізді ақтауы мүмкін, бірақ ешбір факт кез келген сенімді қайта қараудан қорғалған деңгейге дейін ақтамайды. «Мен жақтаған көзқарас оларды [фактілерді] принцип бойынша барлық жағдайда қате болуға жататындықтан қабылдайды. Олардың шындыққа сай болуы, олардың жұмыс істеуіне, тәжірибе тәртібіне үлес қосуына байланысты. Ал абсолютті құқыққа ие болған «факт» жоқ». Брэдли үшін тарих фактілері инференциялық процесс арқылы алынады. «Онда тарихи факт (біз үшін) – қорытынды болып табылады. Өйткені біз айтқан әр нәрсеге себептер бар деп ойлаймыз, біздің шындықтарымыз ашық немесе жасырын инференциялардан құрылған; бір сөзбен айтқанда, фактілер инференциялық, ал олардың нақтылығы оларды осылай жасайтын ойлаудың дұрыстығына байланысты».
Моральдық философия
Брэдлидің моральға қатысты көзқарасы, қазіргі этиканың утилитарлық теорияларында қолданылатын «өз» түсінігін сынауымен туындады. Ол «Неліктен мен моральды болуым керек?» деген маңызды сұраққа жауап іздеді. Брэдли жекелеушілдікке қарсы шығып, «өз» және мораль ұғымдарын негізінен әлеуметтік тұрғысынан қорғады. Ол, біздің моральдық міндетіміз – «жаман жағымызға» қарсы тұрып, идеалды «жақсы жағымызды» дамыту қажеттілігінде жатқанын айтты. Дегенмен, ол қоғамның біздің рухани өміріміздің, идеалды өзімізді іске асыру ізгілігіміздің бастауы бола алмайтынын мойындады. Мысалы, кейбір қоғамдарға іштен моральдық реформа қажет болуы мүмкін, ал мұндай реформа сол қоғамның қағидаларынан өзгеше, сырттан келген қағидаларға негізделеді. Брэдли осы тұжырымды дамытып, идеалды өзіндікті дін арқылы іске асыруға болатынын ұсынды. Оның моральдық теориядағы әлеуметтік «өз» туралы пікірлері Фихте, Джордж Герберт Мид және прагматизмнің көзқарастарымен байланысты. Олар сондай-ақ Ричард Рорти сияқты заманауи көзқарастармен және жекелеушілдікке қарсы бағыттармен де үйлеседі.
Мұра
Брэдлидің философиялық беделі қайтыс болғаннан кейін күрт төмендеді. 1900 жылдардың басында Г. Э. Мур және Бертран Рассел британдық идеализмді дерлік толығымен жойды. Брэдли сондай-ақ А. Дж. Айердің «Тіл, шындық және логика» атты логикалық позитивистік еңбегінде позитивистік тексеру принципінің талаптарына сай келмейтін мәлімдемелер жасағаны үшін қатаң сынға ұшырады; мысалы, «Абсолют эволюция мен прогреске еніп, бірақ өзі оған қабілетсіз» сияқты сөздер. Алайда, соңғы жылдары ағылшын-американдық академиялық қауымда Брэдлидің және басқа да идеалистік философтардың еңбектеріне деген қызығушылық қайта оянды. 1914 жылы сол кездегі белгілі емес Т. С. Элиот Гарвард университетінің философия факультетінде Ф. Г. Брэдлидің философиясындағы «Білім және тәжірибе» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында туған шиеленістерге байланысты Элиот Гарвардқа ауызша қорғанысына қатыса алмады, нәтижесінде университет оған ғылыми дәреже тағайындамады. Дегенмен, Брэдли Элиоттың поэзиясына ықпал етті.
Кітаптар мен басылымдар
"Сыншыл тарихтың алғышарттары" (1874), Чикаго: Quadrangle Books, 1968. (1874 жылғы басылымы)
"Этикалық зерттеулер" (1876), Оксфорд: Кларендон баспасы, 1927, 1988. (1876 жылғы басылымы)
"Логика принциптері" (1883), Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1922. (1-том) / (2-том)
"Көрініс және шындық" (1893), Лондон: С. Сонненшайн; Нью-Йорк: Макмиллан. (1916 жылғы басылымы)
"Ақиқат және шындық туралы эсселер", Оксфорд: Кларендон баспасы, 1914. "Афоризмдер", Оксфорд: Кларендон баспасы, 1930. "Жиналған эсселер", 1-2 томдар, Оксфорд: Кларендон баспасы, 1935.
Ethical Studies, (1876), Oxford: Clarendon Press, 1927, 1988. (1876 edition)
The Principles of Logic (1883), London: Oxford University Press, 1922. (Volume 1)/(Volume 2)
Appearance and Reality (1893), London: S. Sonnenschein; New York: Macmillan. (1916 edition)
Essays on Truth and Reality, Oxford: Clarendon Press, 1914. Aphorisms, Oxford: Clarendon Press, 1930. Collected Essays, vols. 1–2, Oxford: Clarendon Press, 1935.