Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1985 жылы АҚШ-тың солтүстік-шығысында және Оңтүстік Онтариода рекордтық торнадолар пайда болды.
1985 record breaking tornado outbreak in the northeast US and southern Ontario
1985 жылғы АҚШ-Канада торнадолар шабуылы, Канадада Барри торнадолары деп аталатын, 1985 жылдың 31 мамырында Огайо, Пенсильвания, Нью-Йорк және Онтарио штаттарында болған күшті торнадолардың кең ауқымды оқиғасы еді. Барлығы 44 торнадо тіркелді, оның ішінде 14-і Канаданың Онтарио провинциясында. Бұл аймақты қамтыған ең ірі және ең күшті торнадолар шабуылы, сондай-ақ Пенсильвания тарихындағы өлім-жертпелер мен қиратулар тұрғысынан ең ауыр торнадо оқиғасы.
The 1985 United States–Canada tornado outbreak, referred to as the Barrie tornado outbreak in Canada, was a major tornado outbreak that occurred in Ohio, Pennsylvania, New York, and Ontario, on May 31, 1985. In all 44 tornadoes were counted including 14 in Ontario, Canada. It is the largest and most intense tornado outbreak ever to hit this region, and the worst tornado outbreak in Pennsylvania history in terms of deaths and destruction.
Бұл өте күшті торнадо Огайо штатының шығысынан басталып, Огайоның Найлс және Пенсильванияның Уитленд қалалары арқылы тікелей өтіп, екі жерде де F5 деңгейіндегі зақымдар келтірді. Бұл торнадо 18 адамды өлтіріп, 310 адамды жарақаттады және сол күні тіркелген 44 торнадоның ішіндегі ең күштісі және ең қасіреттісі болды. Фудзита шкаласы бойынша F5 деңгейіне жеткен ол, Пенсильвания тарихындағы жалғыз F5 торнадосы болып қала береді, Огайодағы соңғы F5 торнадосы және 1985 жылы АҚШ-та тіркелген ең күшті торнадо болды. Ол алғаш рет Огайо штатындағы Портж округінің Равенна арсеналының жанында, EDT бойынша сағат 18:30 шамасында пайда болды. Күші артып, ол тез Трумбулл округінің Ньютон-Фоллс қаласына жетіп, қаланың көп бөлігінде F3-F4 деңгейіндегі зақымдарға себеп болды. Шамамен 400 үй қатты зақымдалған немесе қираған, бірақ Ньютон-Фоллста өлім-жітім болған жоқ, себебі жергілікті билік дауылға жақсы дайындық жасаған және торнадо сиренасын іске қосып үлгерген. Торнадо Лордстаунның солтүстік жағына соққанда тағы бірнеше үй толығымен қирады. Шығысқа қарай қозғалған торнадо Нилс қаласының солтүстік жағынан өткенде F5 деңгейіне жетті. Нилс аймағындағы жүздеген үйлер қирады, соның ішінде бірнеше үйдің зәкір бұрандалары желмен бірге шашылып кетті. Нилс Парк Плаза сауда орталығы толығымен жермен тегістеліп, F5 қарқындылығымен ішінара сүрінді, осы жерде бірнеше адам қаза тапты. Сауда орталығындағы болат арқалықтар бүгілді, ал жақын маңдағы зейнеткерлер үйі мен конькимен сырғанау алаңы да жермен тегістелді. Торнадо Нилдегі өнеркәсіптік аймақты соққанда, 30 фут биіктігіндегі ірі металл мұнай сақтағыштары (әрқайсысының салмағы 75 000 фунт) бекіген жерінен жыртылып, лақтырылды, олардың кейбіреулері айтарлықтай қашықтыққа лақтырылды немесе секірді. Танктердің бірі жолдың ортасынан табылды, ол шыққан жерінен 60 метр қашықтықта болды. Торнадо күшейе түсіп, Хаббардтың солтүстік жағынан және Кольбургтің орталығынан өтті, бірақ бұл аймақтарда көптеген үйлер әлі де қирады. Торнадо штат шекарасын өтіп, Пенсильвания штатының Уитленд қаласына жеткенде, ені 0,8 шақырымға жетті және F5 күшін қайта алды. Уитлендтегі темір қаңқалы жүк көлігі зауыты жойылып, F5 қарқындылығымен ішінара сүрінді, өйткені ғимараттың темір арқалықтары үйіліп, іргетасынан сүрінді. Жақын жердегі Уитленд Шүмегі мен Құбыржолдарында тұрақтан жолдың қабырғалары тазартылды, ал металл табақтар мен маршрут тізімдері қалған асфальттың астында қалды. Уитлендтің 95 пайызының бизнес және тұрғын үй аумағы қирады. Ұлттық метеорологиялық қызметтің мәліметтеріне сәйкес, қаланың қирауы "жарылыс алаңындағы бомбаға ұшырағандай" көрінді. Шығысқа қарай жалғасқан торнадо сәл әлсіреп, бірақ Эрмитажға соққанда 71 үйге зақым келтіріп немесе қиратып, қала әуежайымен бірге бірнеше ангарлар мен ұшақтарды қиратты. Бір ұшақтың қанаты 16 шақырым қашықтықта Мерсерде табылды. Сонымен қатар, Эрмитаж қаласында темір өңдеу зауыты да қатты зақымдалды. Содан кейін Гринфилд ауданында торнадо 15 үйді қиратып, тағы 30 үйге зақым келтірді. Торнадоның басында бірнеше үй қатты зақымдалды және кейбір шаруашылық ғимараттар қирады, бірақ басқа жағынан торнадо Мошаннон және Спраул мемлекеттік ормандарындағы адам тұрмайтын аумақтар арқылы өтті. Жер зерттеушілердің бағалауынша, зақымдану жолы кем дегенде 2,5 шақырымға созылды.
This extremely violent tornado began in eastern Ohio and tore directly through the towns of Niles, Ohio, and Wheatland, Pennsylvania, producing F5 damage at both locations. The tornado killed 18 people and injured 310, and was the most violent and deadly of the 44 recorded that day. Registering F5 on the Fujita scale, it remains the only F5 in Pennsylvania history, the last F5 in Ohio to date, and was also the most violent tornado reported in the United States in 1985. It first touched down in Ohio near the Ravenna Arsenal in Portage County around 6:30 PM EDT. Gathering strength, it moved quickly into Newton Falls in Trumbull County causing F3 to F4 damage through much of the town. While nearly 400 homes were heavily damaged or destroyed, no fatalities were recorded in Newton Falls, due to the storm readiness of local authorities and its tornado siren. Additional homes were completely destroyed as the tornado struck the north side of Lordstown. Continuing east, the tornado reached F5 intensity as it tore through the north side of Niles. Hundreds of homes in the Niles area were destroyed, including several homes with anchor bolts that were swept away with the debris scattered downwind. The Niles Park Plaza shopping center was completely leveled and partially swept away at F5 intensity, with several of the fatalities occurring at that location. Steel girders were buckled at the shopping center, and a nearby retirement home and a skating rink were leveled as well. As the tornado struck an industrial area in Niles, large 30 foot tall metal petroleum storage tanks (each weighing 75,000 pounds) were torn from where they were anchored and thrown, some of which were tossed or bounced considerable distances. One of the tanks was found in the middle of a road, 60 yards from where it originated. The tornado weakened slightly as it tore through the north side of Hubbard and through the center of Coalburg, though many additional homes were still leveled in those areas. As the tornado crossed the state line and reached Wheatland, Pennsylvania, it was a half mile (0.8 km) wide and had regained F5 strength. A steel frame trucking plant in Wheatland was obliterated and partially swept away at F5 intensity, as the building's steel girder frame was mangled into a pile and pushed off of the foundation. At nearby Wheatland Sheet and Tube, sections of pavement were scoured from the parking lot, and shards of sheet metal and routing slips were left wedged beneath the remaining asphalt. Ninety five percent of Wheatland's business and residential area were destroyed. According to Storm Data from the National Weather Service, the destruction of the town "resembled that of a bombed out battle field." Continuing east, the tornado weakened slightly but remained violent as it struck Hermitage, damaging or destroying 71 homes along with the town's airport, destroying several hangars and planes. A wing from one of the planes was found 10 miles away in Mercer. Another trucking steel processing plant was heavily damaged in Hermitage as well. The tornado then destroyed 15 homes and damaged 30 others in the Greenfield area before finally dissipating. Near the beginning of its path, a few homes were heavily damaged and some outbuildings were destroyed, but otherwise, the tornado passed entirely through uninhabited areas in the Moshannon and Sproul State Forests. Surveyors estimated the damage path to be at least two and a half miles wide,
Пенсильвания тарихындағы екінші ең қасіретті торнадо Огайо штатының Трумбулл округіне қонды, Пенсильвания штатының шекарасынан бірнеше метр қашықтықта, және 56 шақырымға созылып, солтүстік-батыс Пенсильвания арқылы өтті. F4 деңгейімен бағаланған торнадо солтүстік-батыс Мерсер округіне қарасты Джеймстаунды, оңтүстік Кроуфорд округіне қарасты Атлантик және Кокрантонды, солтүстік Венанго округіне қарасты Куперстаунды соқтығысты, солтүстікке қарай Майлы қаладан аздап қашып, оңтүстікке қарай Тонистадан батысқа қарай тарады. 1987 жылы қайта салынғанға қарамастан, сауда алаңындағы бизнес ешқашан қалпына келмеді, ол бүгін бос тұр. Солтүстік Севикли қалашығында торнадо PA 65 және PA 588 көшелерінің қиылысына соқтығысты, Spotlight 88 Drive In театрын, жанармай стансасын, үш үйді және тағы екі бизнесті жойды. Батлер округінде торнадо 79-шы автокөлік жолын кесіп өтіп, оңтүстікке қарай бара жатқан фургонды автокөлік жолынан бір шақырымға дейін ұрып жіберді. Көліктегі төрт адамнан тұратын отбасы сыртқа шығарылды, бірақ аман қалды. Ол өзінің жолының көп бөлігінде ауылдық жерлерде қалды, алайда бірнеше үй (әсіресе Терра-Нова мен Мэнсфилд аймағында) F3 зақымдануына ұшырады. Бұл жол екі бөлек торнадоның жолы болған жоқ па, әлде бір торнадоның жолы ма деген мәселе даулы. Осы торнадо тарағаннан кейін, Канадалық Күштердің Борден базасының қарапайым оқу алаңындағы Ангус маңында қысқа мерзімді қонудың белгілері байқалды. Келесі торнадо бұл дауылдың соңғысы болды, бірақ ең танымал торнадо болды. Ол Оңтүстік Симое округінде (Эсса қалашығы), 400 тас жолы мен Барри қаласының шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай пайда болды. Сағат 14:00 шамасында Барри қаласының барлық электр қуаты үзілді, себебі Гранд-Вэлли/Тоттенхэм торнадосы қаланың оңтүстік-батысындағы (ЛеГранд, 1990) негізгі гидротрансформаторларды бұзды. Көптеген тұрғындар торнадо туралы білмеді, бірақ осы қуат үзілісіне байланысты көптеген адамдар жұмыстан 30-45 минут бұрын босатылды. Егер бұл болмағанда, қаза болғандар саны артуы мүмкін еді. Күшейіп келе жатқан торнадо алдымен қарағайлы орманды жойды. Кейбір биік ағаштар белгілі бір деңгейде сынды. Осы кезде зақымдану жолы шамамен шақырымға созылды және тұрақты түрде шығыс-солтүстікке қарай қозғалды. Содан кейін ол Барри қаласының оңтүстік бөлігіне сағат 17:00-ге жуық уақытта кірді. Торнадо ауыр жаңбыр мен шаңмен жабылғандықтан көріну өте нашар болды. Кроуфорд көшесі мен Паттерсон жолындағы үйлердің толық бір шаршы блогына F3 және жергілікті F4 деңгейіндегі кең ауқымды зақымдар келтірілді. Аймақта бес адам қаза тапты, себебі кейбір үйлер нашар салынғандықтан, іргетасынан жылжытылғаннан кейін құлап кетті.
The second deadliest tornado in Pennsylvania history touched down in Trumbull County, Ohio, just yards away from the Pennsylvania state line, and tracked for 56 miles through northwestern Pennsylvania. Rated F4, the tornado struck Jamestown in northwestern Mercer County, Atlantic and Cochranton in southern Crawford County, and Cooperstown in northern Venango County, narrowly missing Oil City to the north before dissipating south of Tionesta in western Forest County. Despite being rebuilt in 1987, business never recovered at the shopping plaza, which sits vacant today. In North Sewickley Township, the tornado struck the junction of PA 65 and PA 588, destroying the Spotlight 88 Drive In Theater, a gas station, three homes and two other businesses. In Butler County, the tornado crossed Interstate 79, where it blew a southbound van a quarter of a mile off the highway. The family of four inside the van was ejected, but survived. It stayed over rural areas for most of its path, however a few homes (especially in the Terra Nova and Mansfield area) sustained F3 damage. It has been disputed whether this path was of two separate tornadoes or just one. Shortly after this tornado dissipated, there were hints of another brief touchdown near Angus in the Blackdown Park training area of Canadian Forces Base Borden (north of Alliston). The next tornado was the last of this storm, but was the most infamous one. It formed in southern Simcoe County (Essa Township), less than southwest of Highway 400 and the Barrie city limits. At approximately 4:00pm, all electrical power in Barrie went out, as the Grand Valley/Tottenham tornado took out the main hydro transformers, southwest of the city (LeGrand, 1990). Few residents were aware of the tornado, but many people were let off work 30–45 minutes before the storm hit due to these power outages. Had this not happened, the death toll would have been higher. The intensifying tornado first obliterated a pine tree forest plantation. Some high trees were snapped at the level. At this point the damage path was about wide, moving steadily towards the east northeast. It then entered the southern part of Barrie shortly before 5:00 pm. Visibility was very low as the tornado was cloaked in heavy rain and dust. Extensive F3 and localized F4 damage occurred to an entire square block of homes in the Crawford Street and Patterson Road subdivision. Five people were killed in the area as some homes there were not well built, and thus collapsed after being pushed off their foundations.
Клинтонның шығысында пайда болған дауыл кешкі сағат 4:15-те Артурдың солтүстігіне қарай бірнеше километр жерде жаңа торнадо тудырды. Өмірінің басында көптеген электр сымдары мен гидро тіректері қирады (соның ішінде Брюс ядролық электр станциясынан Үлкен Торонто аймағының солтүстік және батыс бөліктеріне электр қуатын жеткізуге қолданылатын тіректер). Торнадо жылдам кеңейіп, күшейіп, Гранд Вэллидің кішкентай қиылысқа жеткенге дейін, шамамен сағат 16:30-да, күшті деңгейге жетті. Соңғы жылдары бұл теорияның қате екені дәлелденді; бұл суперклетка да циклдік болған болуы мүмкін.
The storm which had initially developed east of Clinton produced a new tornado a couple kilometres north of Arthur by 4:15 pm. Many power lines and hydro towers were destroyed early in its lifetime (including those used to deliver electricity from the Bruce Nuclear Generating Station to northern and western parts of the Greater Toronto Area). The tornado quickly widened, intensified and reached violent proportions by the time it reached the small crossroads community of Grand Valley just before 4:30pm. In more recent years this theory has proved to be incorrect; it is likely that this supercell was also a cyclic one.
Салдары
Бұл оқиғадан кейін тоқсан адам қаза тауып, 281 адам жарақат алды, мыңға жуық бизнес пен үйлер қирады (Гразулис, 2001). Соған қарамастан, тағы жүздеген адам жұмыссыз қалды, негізінен Барридегі өнеркәсіптік кешенге келтірілген ауқымды зардаптың нәтижесінде. Бұл торнадолардың жолында тұрған 605 үйдің шамамен үштен бірі тұруға жарамсыз болып қалды. Ең қайғылы жағдайлардың бірі – 20 жыл бойы еңбек етіп салған үйі осылайша қираған Orangeville аймағындағы соқыр адамның тағдыры (LeGrand, 1990). Бірақ, оқиғадан кейінгі сағаттар ішінде "Б" және "F" роталарының, "Грей" және "Симко" орманшыларының, сондай-ақ Бордендегі Канада Құралды Күштері базасының әскерлері Барриге жиналып, қаланың ең зардап шеккен аудандарын арауға көмектесті. Қызыққа тірісетін жайт, соңғылары сол күні өзі де торнадодан мүжілмей қалған екен, ол Blackdown Park Training Area-да қысқа ғана уақытқа тоқтағаннан кейін қайтадан көтеріліп, жүздеген отбасылық пәтерлердің үстінен өтіп кеткен. Сонымен қатар, Гранд-Вэлли кітапханасы (F4 торнадосымен теңестірілген) кітаптарды сыйға тартты, ал жергілікті жүк тасымалдау компаниясы Барриден ағаш паллеттерді ұсынды, соның арқасында аман қалғандар мүлкін құтқара алды. Гранд-Вэллидің көп бөлігі бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1986 жылдың тамызына дейін толыққанды қалпына келтірілді. Барри торнадосынан толығымен қираған он екі зауыттың бірі болған Albarrie тоқыма фабрикасы келесі жылы қайтадан есігін ашты. Дегенмен, осы күнге дейін сол күнгі торнадоның іздері сақталып қалған. Кейбір орманды аймақтар әлі де қисық-бұрық, ал кейбір бөлшектер Баридегі 400-ші тас жолының шығысындағы бұталарда шашырап жатыр. Ақырында, тек Онтариодағы ауа райының нашарлауынан келген шығын шамамен 200 миллион долларды құрады (1985 жылғы түзетілмеген канадалық доллары). Бүгінгі стандартқа келгенде бұл сома 390 миллион канадалық долларына жуықтайды, бұл шынымен де өте қымбат апат еді (LeGrand, 1990). Бұл торнадо шығарылымы 2005 жылғы Оңтүстік Онтариодағы торнадолар және 1998 жылғы мұздық дауылмен қатар Онтарионы шалған ең қымбат ауа райы апаттарының бірі саналады. Климатологтардың пікірінше, Солтүстік Американың осылайша солтүстік және шығыс бөліктерінде осыған ұқсас кең таралған және апатты ауа райының қайта орын алуының ықтималдығы 75 000-нан біреуін құрайды (Grazulis, 2001). 1985 жылдың 31 мамырында, кешкі сағат 20:10-да F1 торнадо сол күнгі басқа торнадолардан шығысқа қарай, Онтарионың Кингстон қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 35 шақырым жердегі Гриппен көлінің жанында жерге түсті. Осылайша, ол "14-ші жоғалған және табылған торнадо" атанды.
Following the event, ninety people were dead and 281 were injured, as close to a thousand businesses and homes were wiped out (Grazulis, 2001). Still, hundreds more were left out of work largely as a result of the massive damage sustained to the industrial complex in Barrie. Of the 605 homes in the path of these tornadoes, approximately one third were rendered uninhabitable. One of the more sobering instances was that of a blind Orangeville area man whose home suffered a similar fate, following a painstaking 20 years of construction (LeGrand, 1990). Nevertheless, in the hours following the event, soldiers from "B" and "F" Companies, The Grey and Simcoe Foresters and from Canadian Forces Base in Borden assembled in Barrie to assist in the canvassing of the worst affected areas of the city. Coincidentally, the latter had barely escaped a tornado itself that day, it having momentarily touched down in the Blackdown Park Training Area before lifting again and passing over hundreds of married quarters. In addition, the Grand Valley library (levelled by an F4 tornado) donated books, and wooden pallets were donated by a local trucking company in Barrie so survivors could salvage their possessions. Most of Grand Valley was completely rebuilt by August 1986, a little over a year later. The textile plant, Albarrie (one of twelve factories completely destroyed by the Barrie tornado) opened its doors once again within the next year. Even so, to this day there are still hints from the past of the tornadoes that day. Some of the wooded areas affected are still a twisted mess, and some random debris still remains scattered in the bush to the east of Highway 400 in Barrie. In the end, the price tag from the severe weather in Ontario alone reached an estimated $200 million (in unadjusted Canadian dollars, 1985). Correlating to nearly $390 million in Canadian dollars by today's standard, it was a very expensive disaster indeed (LeGrand, 1990). This tornado outbreak ranks among the Southern Ontario tornado outbreak of 2005 and the 1998 Ice Storm as one of the most costly weather disasters to strike Ontario. Climatologists have estimated that the probability of a severe weather outbreak as widespread and catastrophic as this one, occurring this far north and east in North America once again is one in 75,000 (Grazulis, 2001). On the evening of May 31, 1985, an F1 tornado touched down far to the east of the other twisters from that day at around 8:10 p. m., near Grippen Lake, about 35 kilometres northeast of Kingston, Ontario. This makes it a "14th lost and found tornado".