Кіріспе

Реттелетін кілт түрі. Маймыл кілт – тегіс жақтары бар реттелетін кілттің бір түрі, 18 ғасырғы ағылшын жаттықтырушы кілттерінің 19 ғасырдағы американдық жетілдірілген нұсқасы. Ол 19-шы және 20-шы ғасырдың басында кеңінен қолданылды. Құралдарды жинаушылар үшін антиквариат ретінде қызығушылық тудырады және кейде қазір де қолданылады. Көбінесе, маймыл кілт – құбыр кілт немесе кез келген басқа да реттелетін кілт болуы мүмкін.

Этимологиясы мен тарихы

Көлік арбаларының дөңгелектеріндегі әртүрлі өлшемдегі гайкаларға арналған реттелетін вагондық кілттер Англияда жасалып, 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Солтүстік Америкаға экспортталды. Олар кенеуді жылдыру арқылы немесе кейіннен тұтқаны бұрап, бұранданы айналдыру арқылы, жақтарын тарылтып немесе кеңейтіп реттелді. 1840 жылы Массачусетс штатының Вустер қаласында пышақ шебері Лоринг Коус бұрандалы механизмге негіделген кілт дизайнын ойлап тапты. Бұл 1841 жылы патенттелді және құралдар АҚШ-та "маймыл кілттері" деп жарнамаланып сатылды – бұл термин ағылшын жасалған тұтқалы кілттер үшін де қолданылып жүрген. 1834 және 1840 жылдарға қатысты жарияланған мәліметтерде бұл термин қолданылғаны көрсетілген (және түсіндірмелердің жоқтығынан бұл термин жаңа емес екені байқалады). Атаудың шығу тегі толыққанды белгілі емес, бірақ Геесиннің (2015) мәліметінше, бұл атау Ұлыбританияда кілт жақтарының маймылдың бетіне ұқсауынан туындаған, ал кейіннен пайда болған көптеген халықтық этимологиялар негіссіз. Коустың кілттерінің дизайнын 1928 жылы Массачусетс штатының Спрингфилд қаласындағы Bemis & Call құрал жасаушы компаниясы сатып алды. 1939 жылдан кейін оның ізбасарлары Коустың дизайны бойынша маймыл кілттерін 1960 жылдардың ортасына дейін өндірді, бұл өндіріс 120 жылдан астам уақытқа созылды. Немец тілінде бұл кілт "Engländer", яғни "ағылшын" деп аталады. Бұл атаудың себебі, континенттік Еуропада сирек кездесетін ("ағылшын") империялық бұрандалар мен гайкаларға арналғанда, тек метрикалық ашық кілттер немесе сақиналы кілттер ғана қолданыс тапқан. Маймыл кілттері әлі де өндіріледі және кейбір ауыр жұмыстарда қолданылады, бірақ олар көбінесе ауыспалы реттелетін кілт/гаечкамен алмастырылды, ол әлдеқайда жеңіл және кішкентай басына ие, сондықтан тар кеңістіктерге оңай сыйып, сондай-ақ тісті жақтары бар, айналмалы күшпен ұстайтын құбыр кілтімен де алмастырылды.

Мәдениет

АҚШ-та кең таралған "маймыл кілтін тастау" деген тіркес бір нәрсені бұзу, саботаждау мағынасын білдіреді, бұл британдық ағылшын тіліндегі "жұмысты тоқтату үшін кілт тастау" дегенмен тең. "Сол қолды маймыл кілті" кейде ирониялық әзіл ретінде қолданылады, себебі маймыл кілтін оң және сол қолмен де қолдануға болады. Gearbox Software және Valve Software компанияларының Half Life: Opposing Force ойынының басты кейіпкері, сержант Адриан Шепард, маймыл кілтін негізгі жақын қару ретінде пайдаланады. Сол сияқты, Valve баспасынан шыққан Team Fortress 2 ойынындағы Инженер класы да маймыл кілтін негізгі жақын қару ретінде қолданады.