Кіріспе

Анзоатеги штаты — Венесуэланың солтүстік-шығыс аймағында орналасқан 23 штаттың бірі. Анзоатеги көптеген саяхатшыларды қызықтыратын жағажайларымен әйгілі. Оның жағалауы шамамен бір жағажайдан тұрады. Штаттың астанасы – Барселона қаласы, ал ірі қалаларының қатарында Пуэрто-ла-Крус және Эль-Тигре бар.

Испан отарлауы

1535 жылға дейін Анзоатеги штатының жерін еуропалықтар зерттеп көрген жоқ. Оны әртүрлі үнді тайпалары мекендеген: солтүстік-шығыста, жағалаудың бір бөлігін және тіпті Гуатапанар өзенінің (қазіргі Невери өзені) ішкі және жағалауларын Куманаготтар басып алған. Учире өзенінің сағасына қарай Тумуза тайпасы, ал Унаре өзені мен Пириту аралдарының арасында Пиритус және Чакопата тайпалары орналасқан. Паленке тайпасы Арипатада, Унаре өзенінің оң жағалауында Кларинес халқының қонысы орналасқан ауылды құрды, бірақ олардың иеліктері оңтүстікке қарай Трамохо, Чокопире және Гуэр өзендерінің көлдерін қамтыды. Кохисма тайпасы Гуанаре өзенінің жағалауында, ал Гуарибе тайпасы сол аттас өзенді суарған аймақта мекендеген. Ішкі аймақтарда Куако және Кора сияқты басқа тайпалар Ориноко өзенінің жағалауына дейінгі аумақтарды мекендеген. 1499 жылдан бастап, алғашқы испандық шабуылдар перл іздеу үшін Анзоатеги жағалауларына Маракапана (Сүт) төбесі арқылы басталды. Кубагуаның пайда болуымен және оның перлдік әлеуетімен, Кумана мен Унаре өзені арасындағы жер учаскесі маңызды жабдықтау ортасы болды. Дегенмен, Куманаготтар жеріндегі алғашқы испан бекінісі 1586 жылы Жеңіс капитаны Кристобаль Кобостың басшылығымен құрылды, ол Каяурима басшысымен қақтығысты және оның жеңілісі алғашқы қала, Сан-Кристобаль-де-ла-Нью-Эсиханың негізін салу үшін шешуші болды. Алғашқы бекініске алты жылдан астам соғыс және Хуан де Орпи келгенге дейін соққан, ол Санто-Доминго аудиториясымен Куманагот провинциясын жаулап алуға тағайындалды. Ол мақсатына жетті және 1636 жылы Сан-Кристобальдың жанында Ньюя-Барселонаны құрды, олар 1638 және 1670 жылдар аралығында үкіметке тәуелді болғандықтан, қалалар ретінде бәсекелестікке түсті. Бүгінгі Барселона 1671 жылдың 1 қаңтарында Әулие Мануэль Янкестің әрекеті арқылы пайда болды, ол жергілікті тайпалардан туындаған қауіп-қатерлерге қарсы қорғанысты нығайту мақсатымен бұрынғы ауылдарды көшіруге бұйрық берді, содан кейін Сан-Кристобаль-де-Куманаготостың Жаңа Барселонасын құрды. Оның айналасында миссиялық және доктриналық ауылдар құрылды, олардың ішінде 1594 жылы құрылған Кларинес Әйел Анамыз; 1656 жылы құрылған және Кумана провинциясына қосылған Nuestra Señora de la Concepción de Píritu; Сан-Мигель Жесус Мария және Хосе де Кайгуа және Nuestra Señora del Pilar және тағы да басқалары бар. 1930 жылдарға дейін ауыл шаруашылығы, балық аулау және мал шаруашылығы штаттың негізгі қызметтері болды. Мақта және қант құрамы, сондай-ақ мал шаруашылығы мен балық аулау, отарлық дәуірден бастап Барселона, Бока-де-Учире, Кларинес және Пириту сияқты шағын қалалардың құрылуына мүмкіндік берді.

Қазіргі заман

Венесуэланың тәуелсіздігінің ұлы батыры Хосе Антонио Анзоатеги (1789-1819) құрметіне аталған бұл штат бастапқыда Барселона провинциясы деп аталды, бұл атау қазіргі Испаниядағы Барселона провинциясынан алынған. Ол 18 ғасырдың басынан 1821 жылға дейін, содан кейін 1830 және 1864 жылдар аралығында осы атауды сақтап келді, ал кейін "Барселона штаты" деп аталды және 1909 жылға дейін осылай аталып келді. Штаттың астанасы Барселона қаласы 1677 жылы испан отарлаушыларымен "Қасиетті төбенің жаңа Барселонасы" (Nueva Barcelona del Cerro Santo) ретінде құрылды, бірақ кейін қысқартылып, жай ғана Барселона деп аталды. Қазіргі Анзоатеги штаты сонымен қатар Кумана провинциясының құрамына кірді, ол өз кезегінде Венесуэланың Бас капитандығының бір бөлігі болды, сондай-ақ Гуаяна, Маракайбо, Каракас, Маргарита және Тринидад сияқты басқа провинцияларды да қамтыды. 1810 жылы ол провинциядан бөлініп шықты. 1909 жылы қазіргі саяси құрылымын алды.

География

Анзоатеги штатының аумағы 43 300 км² құрайды. Бұл елдегі алтыншы үлкен штат. Анзоатеги елдің солтүстік-шығыс аймағында, 10°08'40" солтүстік және 64°40'38" батыс координаттары арасында орналасқан. Ол шығысында Монагас және Сукре штаттарымен, оңтүстігінде Боливар, батысында Гуарико және Миранда штаттарымен шектеседі, ал солтүстігінен Кариб теңізі аумақты сумен қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, Унаре және Невери өзендері (екінші беткейде) және Зуата және Кабрутика өзендері (бірінші беткейде) де сумен жарақаттайды. Бұл өзендердің көпшілігінің бастауы орталық үстелдерде. Жағалаудың жазық бөлігінде Пириту және Унаре көлдері орналасқан, екеуі де Унаре өзені әкелген шөгінділердің нәтижесінде пайдалған жағалау тізбектерімен қоршалған. Басты өзендер: Амана, Арагуита, Карис, Гуанипа, Гуэре, Гуарио, Морихал Ларго, Невери, Пао, Тигре, Унаре, Зуата және Ориноконың төменгі ағысының бір бөлігі.

Өсімдіктер

Анзоатеги штатының өсімдік жамылғысы әдеттегі қоңыржай белдемге тән. Ол негізінен биіктігіне, климатына және жыл мезгіліне байланысты анықталады, мұнда қар басқан бұталар, кухиелер және кішкентай оңтүстік түрлері кезектеседі. Сонымен қатар, онда кадеромдар деп аталатын ағаштар өседі, олардың ішінде төзімді немесе қоршаған ортаға бейімделген түрлері бар.

Флора

Флораға келсек, ең көп кездесетін ағаш түрлері – май, пилон, кароб, емен, квебрахачо, пуй, арагуани, апамат және т.б. Штатта өсетін жемістер – мерей, манго, гуасимо, саррапия, мерекуре, квереберо, жүгері және басқалары. Ансоатеги штатының ерекше флорасын оның көшелерінде, көптеген үйлердің аулаларында көруге болады, тіпті алаңдары да аймаққа тән ағаштармен безендірілген. Айта кетерлігі, Кайен – ол бүкіл аймақта кездеседі: 8–10 метр биіктіктегі, кейде ағаш тәрізді болып өсетін бұта. Оның гүлдері әдемі әрі ірі, диаметрі 15,24 см-ге жетеді, және олар қызғылт, қызыл, ақ, сары, лосось түстерінде болады, жылдың көп бөлігінде гүлдейді. Гүлдері жарқырап, қоңырау пішіндес. Штаттың басты алаңдары мен жолдарында көптеп өсетін Эль-Колорадо немесе Апамат – Венесуэла флорасының ең әдемі, пайдалы және көп өсірілетін ағаштарының бірі. Елдің кейбір аймақтарында оны Колорадо (Сулия), Орумо (Фалькон) деп те атайды. Бұл ағаш 30 метрге дейін өседі, жапырақты орманды мекендейді. Оның күлгін, қызғылт, лила түсті және ақ гүлдері Апаматқа ерекше сұлулық сыйлайды, Барселонаның басты көшелерін гүлдермен толыстырады. Ансоатеги штатының көптеген қалаларында, әсіресе штаттың құрғақ аймақтарында кездесетін бір ағаш бар – eL Cuji: Prosopis Juliflora (ғылыми атауы). Бұл 10–15 метр биіктіктегі, құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарға тән, қоңыр жасыл түсті, ұзын және мықты тікендері бар иілгіш бұтақтары бар ағаш. Гүлдері ақшыл сары түсті. Сабағы ет тәрізді, 20–25% сахароза және 10–20% қант қышқылына бай. Cují немесе Prosopis Juliflora Перу, Чили және Аргентинаға тән.

Минералды ресурстар

Кремний құмы, әк тас, көмір, мұнай, бензин және табиғи газ.

Көлдер

Унаре: бұл Венесуэладағы ең үлкен тұзды көл және Латын Америкасының ең маңыздыларының бірі. Ол штаттың батыс бөлігіндегі Сан-Хуан-де-Капистрано, Брусуал және Пенальвер муниципалитеттерінің арасында орналасқан және 4000 гектар аумақты алып жатыр. Оған сол аты бар өзеннің және Кариб теңізінің сулары құяды. Бұл жерде жүздеген құстар мен теңіз түрлерінің, мысалы, лебранш пен камакуто креветкасының баспанасы бар. Пириту: Унаренің "інісі", оның дұрыс атауы "Пириту көлі" және ол Пуэрто-Пириту қаласында орналасқан. Бұл жерде мангр өсімдіктерінің көптеген түрлері бар және бұл елдегі ең маңызды құс қорықтарының бірі (Унареге жақын). Халық санының өсуіне байланысты, ол ластану қаупінде. Эль-Параисо: "Магуэй көлі" деп те аталады. Бұл Үлкен Барселона агломерациясында қалған жалғыз көл және Эль-Моро туристік кешенінің бөлігі. Оның ішінде тұз өндірумен айналысқан компания (Salinas El Paraíso) болған. Қазіргі уақытта ол ластанған, өйткені Пуэрто-Ла-Крус қаласының кейбір аудандары үшін дренаж жүйесі ретінде пайдаланылады.

Саясат және үкімет

Мемлекет Анзоатеги штатының Конституциясы арқылы өзінің басқаруын және мемлекеттік биліктерін ұйымдастырады, ол атқару және заң шығару билігі сияқты екі негізгі билікті белгілейді. 2002 жылғы Конституция күшінде қалып, штатты басқарады.

Атқарушы билік

Оның құрамына Анзоатеги штатының губернаторы және ол тағайындаған штат хатшыларының тобы кіреді. Қазіргі губернатор – 2016 және 2017 жылдар аралығында ПСУВ партиясының губернатор кеңсесіндегі «уақытша міндетін атқарушысы» болған Нельсон Моренодан кейін оппозициялық «Acción Democrática» партиясынан Антонио Баррето Сира. Венесуэланың басқа 23 федералды бірлігі сияқты, штат өз полиция күштерін ұстап тұрады, олар Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.

Демография

2001 жылғы халық санағы деректеріне сәйкес, 2007 жылы Анзоатеги штатының халқы шамамен 1,477,900 адамды құрады.

Тілдер

Білім беру, сауда және жалпы халық арасында ресми деңгейде ең көп қолданылатын тіл – испан тілі. Штаттың кейбір аймақтарында осыдан өзге тілдерде сөйлейтін бірнеше жергілікті азшылық тайпалары бар. 2002 жылғы 30 мамырдағы Анзоатеги штатының Конституциясының 8-бабына сәйкес, штаттың ресми тілі – испан тілі. Бұған қоса, Каринья тілі (штаттың түпкілікті халықтарының бірі) және штат аумағында қолданылатын басқа да жергілікті тілдер, сол халықтар үшін ресми тілдер болып табылады.

Экономика

Мемлекет экономикасы мұнай мен табиғи газды пайдалануға негізделген. Барселонаның шығысында орналасқан Хосе қаласындағы "Хосе Антонио Анзоатеги мұнай-химия кешені" Латын Америкасындағы ең ірі мұнай-химия кешендерінің бірі болып табылады. Анзоатеги балық шаруашылығы, туризм, шағын ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы салаларында да дамып келеді. Анзоатеги штатының экономикасы мұнай және ауыл шаруашылығының үстемдігімен сипатталады, бірақ екінші және үшінші секторларда дамуға мүмкіндіктер бар, атап айтқанда: автомобиль құрастыру, құрылыс материалдары, мұнай өнімдері, агроөнеркәсіп, сондай-ақ туристік, коммерциялық және қаржылық қызметтер. Көмірсутектерді өндіру ұлттық экономикада маңызды рөл атқарады және үлкен аумақты қамтиды. Барселонадағы және Эль-Тигредегі Анако-Арагуа аймағында мұнайды өндірумен байланысты жұмыстар жүргізіледі, ал мұнайды қайта өңдеу өнеркәсібі Пуэрто-Ла-Крус және Сан-Рокеде орналасқан. Сонымен қатар, Хоседе Ориенте криогендік кешені бар. Штаттың оңтүстігінде "Ориноко белдеуінің" ең үлкен бөлігі орналасқан, ол планетадағы ең ірі мұнай қоры болып табылады. Ауыл шаруашылығы саласы мұнай өнеркәсібінің дамуына байланысты ұзақ уақыт тоқырап тұрғаннан кейін өндірілген жер көлемінің артуының нәтижесінде өсімді қамтиды. 89/91 жылғы Ауыл шаруашылығы статистикасының жылнамасына сәйкес, штаттың негізгі өнімдері: соя, жержаңғақ, жүгері, мақта, қамыстың, сорго, кофе, какао, камбур, түбірлі және түйнекті дақылдар. Орман ресурстарын пайдалану да маңызды ауыл шаруашылығы қызметі болып табылады: Венесуэланың Автономиялық орман қызметінің (SEFORVEN) 1990 жылғы статистикасына сәйкес, аймақта 1 033 100 м³ ағаш өндірілді (ұлттық жалпы көлемнің 0,18%). Мал шаруашылығында ірі қара мал – 614 097 бас, шошқа – 100 097 бас және құс – 4 019 816 дананы құрайды. Штаттың дамуы халықтың 50% тұратын жағалау аймағында шоғырланған, бұл туристік, мұнай өнеркәсібі, кен өндіру, тұрғын үй және коммерциялық қызметтер арасындағы жерді пайдалануда қақтығыстарға әкеледі. Қазіргі уақытта туризм Пуэрто-Ла-Крус және басқа да жағалау қалаларының дамуында маңызды рөл атқарады. Халықаралық Churro Mania мейрамханалар желісі Анзоатеги қаласы Лечерияда құрылған. Өнеркәсіптік өнімдер: шикі және тазартылған мұнай, табиғи газ және оның туындылары, көмір, цемент, азық-түлік және сусындар. Орман шаруашылығы: зәйтүн, арагуани, сейба, церейба, церейпо, кухи, жобо және вера. Кен байлықтары: кремнийлі құм, әктас, көмір, мұнай және т.б.

Спорт

Анзоатеги штатында түрлі спорт түрлері бойынша командалар бар; кәсіби бейсболда «Caribes de Anzoátegui» командасы ерекше көзге түседі, оның штаб-пәтері 18 мың көрерменге арналған Альфонсо Чико Карраскель стадионында және Энцо Эрнандес стадионында орналасқан; баскетболда «Marinos de Anzoátegui» командасы бар, оның штаб-пәтері Луис Рамос гимназиясында (халық арасында «Шайтан қазандығы» ("La Caldera del Diablo") деп аталады), 5 500 көрерменге арналған; футболда «Deportivo Anzoátegui» командасы бар, оның штаб-пәтері 40 000 көрерменге арналған Хосе Антонио Анзоатеги стадионы.